វេទិកានៃអង្គការមិនមែនរដ្ឋាភិបាលស្ដីពីកម្ពុជា (NGO Forum on Cambodia) ចេញផ្សាយរបាយការណ៍ស្រាវជ្រាវរបស់ខ្លួនដែលមានចំណងជើងថា “ការវិភាគស្ថិតិស្ដីពីសម្បទានដីសេដ្ឋកិច្ចនៅកម្ពុជា” កាលពីព្រឹកថ្ងៃទី២៨ ខែមិថុនា។ ការស្រាវជ្រាវបង្ហាញថា ប្រជាពលរដ្ឋជាង ៣ម៉ឺន ៥ពាន់គ្រួសារ (៣៥.៦០៤) នៅទូទាំងប្រទេស រងផលប៉ះពាល់ពីសម្បទានដីសេដ្ឋកិច្ចនេះ។
វេទិកានៃអង្គការមិនមែនរដ្ឋាភិបាលស្ដីពីកម្ពុជា រកឃើញថា សម្បទានដីសេដ្ឋកិច្ចជាមូលហេតុនៃវិវាទដីធ្លីនៅក្នុងខេត្តចំនួន ១៨ ដែលប៉ះពាល់ដល់ប្រជាពលរដ្ឋជាង ៣ម៉ឺន ៥ពាន់គ្រួសារ។
របាយការណ៍សិក្សាកម្រាស់ជាង ៣០ទំព័រនៃអង្គការនេះ បញ្ជាក់ទៀតថា មានសម្បទានដីសេដ្ឋកិច្ច ១៥៨ក្រុមហ៊ុន គឺជាមូលហេតុនៃទំនាស់ដីធ្លី ហើយមានករណីវិវាទតែ ២៦,៥៨% ប៉ុណ្ណោះ ដែលត្រូវបានដោះស្រាយរួចរាល់។ ចំណែកវិវាទ ៤៣,៣៩% ទៀត នៅមិនទាន់មានដំណោះស្រាយ និង ៣១,៨៤% ផ្សេងទៀត ត្រូវបានដោះស្រាយដោយផ្នែក។
របាយការណ៍នេះ ធ្វើឡើងដោយផ្អែកលើប្រភពគេហទំព័ររបស់ក្រសួងកសិកម្ម គេហទំព័រ Sithi.org សាលាខេត្ត បណ្ដាញអង្គការមិនមែនរដ្ឋាភិបាល សារព័ត៌មាន សៀវភៅព្រះរាជកិច្ច និងការចុះសិក្សាដោយផ្ទាល់ ហើយទិន្នន័យដែលយកមកប្រើ គឺជាទិន្នន័យសម្បទានដីសេដ្ឋកិច្ចរបស់រដ្ឋាភិបាលចាប់ពីឆ្នាំ១៩៩៥ មកដល់ឆ្នាំ២០១៥។
នាយកប្រតិបត្តិវេទិកានៃអង្គការមិនមែនរដ្ឋាភិបាលស្ដីពីកម្ពុជា បណ្ឌិត តឹក វណ្ណារ៉ា មានប្រសាសន៍ថា ការរកឃើញនេះ នឹងជួយបង្ហាញនិន្នាការសម្បទានដីសេដ្ឋកិច្ចនៅកម្ពុជា និងអាចឱ្យគេកំណត់បាននូវក្ដីកង្វល់របស់ប្រជាសហគមន៍ដែលរងផលប៉ះពាល់ដោយផ្ទាល់ពីសម្បទានដីសេដ្ឋកិច្ច៖ «គ្រប់ភាគីពាក់ព័ន្ធគប្បីបន្តការងារមួយចំនួនដូចជា បន្តតាមដាន ត្រួតពិនិត្យ វាស់វែង និងវាយតម្លៃសម្បទានដីសេដ្ឋកិច្ចដែលនៅសេសសល់ក្នុងប្រទេស។ កំណត់ប្រភេទ និងធ្វើចំណាត់ថ្នាក់ដីរដ្ឋដើម្បីកាត់បន្ថយវិវាទរវាងគម្រោងវិនិយោគ និងសហគមន៍មូលដ្ឋាន។ គ្រប់គម្រោងវិនិយោគត្រូវតែធ្វើការវាយតម្លៃហេតុប៉ះពាល់បរិស្ថាន និងសង្គម ប្រកបដោយតម្លាភាព និងមានការចូលរួមឱ្យស្របតាមបទដ្ឋានជាតិ និងអន្តរជាតិ»។
មន្ត្រីតំណាងក្រសួងបរិស្ថាន លោក ស៊ី រ៉ាមុនី បានប្រតិកម្មចំពោះរបាយការណ៍ស្ដីពីសម្បទានដីសេដ្ឋកិច្ចនេះ ថាមិនឆ្លុះបញ្ចាំងទិដ្ឋភាពជាក់ស្ដែងនៅពេលបច្ចុប្បន្ន។ លោកថា ទិន្នន័យមួយចំនួនមានភាពខ្វះចន្លោះ និងខ្វះខាតព័ត៌មាន ជាពិសេសព័ត៌មានពីខាងក្រសួងបរិស្ថាន និងគណៈកម្មាធិការជាតិដោះស្រាយវិវាទដីធ្លី។
លោកបញ្ជាក់ថា ក្រសួងបរិស្ថាន និងក្រសួងកសិកម្ម បានសហការជាមួយអង្គភាពពាក់ព័ន្ធផ្សេងទៀតអនុវត្តបទបញ្ជាលេខ ០១ របស់រាជរដ្ឋាភិបាល ចុះដោះស្រាយទំនាស់ និងវាស់វែងផ្ដល់ប័ណ្ណកម្មសិទ្ធិជូនពលរដ្ឋ៖ «រាជរដ្ឋាភិបាលតែងយកចិត្តទុកដាក់ផ្ដល់អាទិភាពទៅឱ្យសហគមន៍មូលដ្ឋានជានិច្ច។ បើក្នុងករណីដែលមានជម្លោះ ឬមានបញ្ហាតវ៉ាផ្សេងៗ អាទិភាពគឺបានទៅខាងប្រជាជនហើយ។ ក្រុមហ៊ុនពុំមានសិទ្ធិតវ៉ាអ្វីទេ បើក្រុមហ៊ុនមិនចេះសម្របសម្រួលដោះស្រាយដោយខ្លួនឯងទេ បានន័យថា ក្រុមហ៊ុនហ្នឹងអស់ដី»។
របាយការណ៍ស្រាវជ្រាវនេះ គឺជារបាយការណ៍អំពីស្ថានភាពសម្បទានដីសេដ្ឋកិច្ចឆ្នាំ២០១៥ មិនមែនស្ថានភាពឆ្នាំ២០១៦ នោះទេ។ លោក តឹក វណ្ណារ៉ា បញ្ជាក់ថា របាយការណ៍នេះមានភាពរឹងមាំអាចគួរឱ្យទុកចិត្តបាន។ ដោយឡែករបាយការណ៍វិភាគស្ថិតិសម្បទានដីសេដ្ឋកិច្ចនៅកម្ពុជា សម្រាប់ឆ្នាំ២០១៦ នឹងត្រូវចេញផ្សាយនៅដើមឆ្នាំ២០១៧ ខាងមុខ។
ការសិក្សាបង្ហាញថា រដ្ឋាភិបាលបានផ្ដល់ដីសម្បទានសេដ្ឋកិច្ចជាង ១,៥លានហិកតារ (១.៥៣២.៧៨៣,៦៥) ទៅឱ្យក្រុមហ៊ុន ២៦៧ក្រុមហ៊ុន ដើម្បីវិនិយោគលើដំណាំកៅស៊ូ ដំឡូងមី អាកាស្យា អំពៅ និងដំណាំកសិ-ឧស្សាហកម្មផ្សេងទៀត។ ដីសម្បទានសេដ្ឋកិច្ចទាំងនោះលាតសន្ធឹងលើផ្ទៃដីនៃខេត្តចំនួន ១៨ ហើយខេត្តដែលមានទំហំសម្បទានដីសេដ្ឋកិច្ចច្រើនជាងគេ គឺខេត្តក្រចេះ និងខេត្តពោធិ៍សាត់ ដែលខេត្តនីមួយៗ មានដីសម្បទានសេដ្ឋកិច្ចដល់ទៅជាង ២០ម៉ឺនហិកតារ។
ទន្ទឹមនឹងនេះ សម្បទានដីសេដ្ឋកិច្ចជិតពាក់កណ្ដាល (៤៨%) នៃចំនួនសម្បទានដីសេដ្ឋកិច្ចសរុបដែលរដ្ឋាភិបាលបានផ្ដល់ឱ្យក្រុមហ៊ុន ត្រូវបានរកឃើញថា ត្រួតស៊ីគ្នាជាមួយតំបន់ព្រៃស្រោង និងព្រៃពាក់កណ្ដាលស្រោង។ ម្យ៉ាងវិញទៀត សម្បទានដីសេដ្ឋកិច្ចចំនួន ៧២ក្រុមហ៊ុន ក៏ត្រូវបានរកឃើញថា ត្រួតស៊ីគ្នាជាមួយតំបន់ការពារធម្មជាតិ និងព្រៃការពារ ហើយតំបន់ការពារធម្មជាតិ ដែលសម្បទានដីសេដ្ឋកិច្ចច្រើនជាងគេ គឺដែនជម្រកសត្វព្រៃបឹងពែរ ដែលមានសម្បទានសេដ្ឋកិច្ចជិត ៧ម៉ឺនហិកតារ (៦៦.២៥២)។
ស្ថាប័នរដ្ឋដែលផ្ដល់ដីសម្បទានសេដ្ឋកិច្ចច្រើនជាងគេ គឺក្រសួងកសិកម្ម រុក្ខាប្រមាញ់ និងនេសាទ (១៤១ក្រុមហ៊ុន និងក្រសួងបរិស្ថាន ៦៦ក្រុមហ៊ុន)។
បើទោះបីជាយ៉ាងណា របាយការណ៍បង្ហាញថា រដ្ឋាភិបាលបានកាត់បន្ថយទំហំផ្ទៃដីសម្បទានសេដ្ឋកិច្ចជាង ២០ម៉ឺនហិកតារ (២០៤.៦៥៦,៣៨) ពីក្រុមហ៊ុនចំនួន ៧៨។ ក្រៅពីនេះ មានក្រុមហ៊ុនជាង ២០ផ្សេងទៀត ដែលមានដីសម្បទានសេដ្ឋកិច្ចជាង ៩ម៉ឺនហិកតារ ត្រូវបានរដ្ឋាភិបាលសម្រេចដកហូតសិទ្ធិវិនិយោគតែម្ដង៕
វីដេអូ៖ ពលរដ្ឋជាច្រើនគ្រួសាររងផលប៉ះពាល់ដោយសម្បទានដីសេដ្ឋកិច្ច
កំណត់ចំណាំចំពោះអ្នកបញ្ចូលមតិនៅក្នុងអត្ថបទនេះ៖
ដើម្បីរក្សាសេចក្ដីថ្លៃថ្នូរ យើងខ្ញុំនឹងផ្សាយតែមតិណា ដែលមិនជេរប្រមាថដល់អ្នកដទៃប៉ុណ្ណោះ។