អង្គការសង្គមស៊ីវិល និងប្រជាពលរដ្ឋមានទំនាស់ដីធ្លីចំនួន ៣២សហគមន៍នៅរាជធានីភ្នំពេញ និងមកពីតាមបណ្ដាខេត្តចំនួន ១១ទៀត រួមមានខេត្តពោធិ៍សាត់ មណ្ឌលគិរី រតនគិរី ស្វាយរៀង ក្រចេះ កំពង់ស្ពឺ និងខេត្តព្រះសីហនុ ជាដើម សរុបជាង ១៣០នាក់ បានជួបពិភាក្សារួមគ្នានៅសណ្ឋាគារសាន់វ៉េ រាជធានីភ្នំពេញ នៅថ្ងៃទី៣០ មិថុនា ស្ដីពីស្ថានភាពសិទ្ធិដីធ្លី និងទំនួលខុសត្រូវរបស់សាជីវកម្មដើម្បីលើកកម្ពស់សិទ្ធិមនុស្ស។
សិក្ខាសាលានេះធ្វើឡើងដើម្បីចែករំលែកនូវព័ត៌មានបច្ចុប្បន្នភាព អំពីស្ថានភាពវិវាទដីធ្លីនៅកម្ពុជា ទាក់ទងនឹងការរំលោភយកដីធ្លីនិងការផ្ដល់ដីសម្បទានសេដ្ឋកិច្ច។
មន្ត្រីអង្គការសង្គមស៊ីវិលគិតថា បញ្ហាទំនាស់ដីធ្លីនៅកម្ពុជា នៅតែមិនអាចដោះស្រាយបាន ដរាបណាយន្តការដោះស្រាយវិវាទដីធ្លីនៅទ្រឹង ហើយមន្ត្រីពាក់ព័ន្ធមិនមានឆន្ទៈនិងគេចវេះមិនដោះស្រាយ ដែលនាំឲ្យទំនាស់ដីធ្លីកាន់តែមានសភាពធ្ងន់ឡើងៗ។
ប្រធានផ្នែកដីធ្លីនៃសមាគមអាដហុក លោក ឡាត់ គី ថ្លែងនៅក្នុងកិច្ចពិភាក្សាស្ដីពីស្ថានភាពសិទ្ធិដីធ្លី និងទំនួលខុសត្រូវរបស់សាជីវកម្មដើម្បីលើកកម្ពស់សិទ្ធិមនុស្សនៅថ្ងៃទី៣០ មិថុនា ថា អាជ្ញាធរដោះស្រាយដីធ្លីតាំងពីថ្នាក់ក្រោមរហូតដល់ថ្នាក់ជាតិ មិនមានលទ្ធភាពដោះស្រាយវិវាទដែលរដ្ឋាភិបាលផ្តល់ដីសម្បទានសេដ្ឋកិច្ចទៅឲ្យក្រុមហ៊ុន គួបផ្សំនឹងផ្នត់គំនិតរបស់មន្ត្រីអាជ្ញាធរដែលមានតួនាទីដោះស្រាយវិវាទមិនចង់ដោះស្រាយ គឺធ្វើឲ្យទំនាស់ដីធ្លីកាន់តែរីកធំឡើងៗ។
មួយវិញទៀត អ្នកដែលមានភារកិច្ច ឬតួនាទីដោះស្រាយវិវាទ ព្យាយាមគេចចេញ ឬមិនចង់ជួបបញ្ហាវិវាទ ដែលទំនងជាការយល់ខុសមួយនៃការប្រើយុទ្ធសាស្ត្រឲ្យអ្នកមានជម្លោះដីធ្លីបន្តការទាមទាររហូតដល់រំសាយចិត្ត និងឈប់តវ៉ាដោយខ្លួនឯង ហើយអ្នកនយោបាយខ្លះ បានឆ្លៀតឱកាសនេះទាញយកប្រជាប្រិយភាពពីបញ្ហាជម្លោះដីធ្លី។
លោក ឡាត់ គី បន្តថា យន្តការដោះស្រាយវិវាទដីធ្លីច្រើនធ្វើឡើងដោយគ្មានតម្លាភាព ប្រកបដោយយុត្តិធម៌ទេ ហើយបញ្ហាទំនាស់ដីធ្លីនៅកម្ពុជា កំពុងក្លាយជាគំរូអាក្រក់នៅតំបន់ និងក្លាយជាបញ្ហាស្មុគស្មាញ ហើយអ្នករងគ្រោះដោយសារដីធ្លី បាត់បង់ជំនឿទៅលើយន្តការដោះស្រាយវិវាទ ខណៈដែលមន្ត្រីនិងអាជ្ញាធរមានភារកិច្ចដោះស្រាយវិវាទ ខកខានមិនអនុវត្តយន្តការដែលមានស្រាប់ ហើយច្រើនតែអនុវត្តតាមកម្សួលអ្នកនយោបាយបញ្ឆេះ។
«សំឡេង»
លោក ឡាត់ គី បញ្ជាក់ថា ក្រុមហ៊ុនវិនិយោគជាអ្នកទទួលផលច្រើនពីការផ្តល់ដីសម្បទានសេដ្ឋកិច្ចរបស់រដ្ឋាភិបាល ហើយអ្នកដែលទទួលផលប៉ះពាល់ធ្ងន់ធ្ងរ គឺប្រជាសហគមន៍ ពិសេសជនជាតិដើមភាគតិច ដែលស្ថិតក្នុងតំបន់អភិវឌ្ឍន៍ ដែលពួកគេបាត់បង់នូវវប្បធម៌ ប្រពៃណី ព្រៃអារក្ស ចម្ការវិលជុំនិងផ្ទះសម្បែងជាដើម។ តាមការសិក្សាជាក់ស្តែងរបស់អង្គការអាដហុក គឺរាជរដ្ឋាភិបាលមិនមានការសិក្សាពីផលប៉ះពាល់សង្គម និងផលប៉ះពាល់បរិស្ថានជាមុន។
ប្រធានសម្របសម្រួលគណៈកម្មាធិការប្រព្រឹត្តិកម្មលោកមេធាវី សុក សំអឿន ស្រាវជ្រាវឃើញថា យន្តការដោះស្រាយវិវាទដីធ្លី ពិសេសគណៈកម្មការសុរិយោដី បរាជ័យដោយសារតែមិនបានអនុវត្តច្បាប់ឲ្យបានពេញលេញ និងពេលខ្លះមិនហ៊ានសម្រេចតែម្ដង។
«សំឡេង»
លោកមេធាវីគិតថា ដើម្បីកាត់បន្ថយជម្លោះដីធ្លីនៅកម្ពុជា បានរាជរដ្ឋាភិបាលគួរពន្លឿនការផ្តល់ប័ណ្ណកម្មសិទ្ធិជូនប្រជាពលរដ្ឋគ្រប់ៗគ្នា នៅពេលដែលពួកគេមានដីធ្លីរួចហើយ។
តំណាងប្រជាពលរដ្ឋមានទំនាស់ដីធ្លីនៅខេត្តកោះកុង លោក អាន ហៃយ៉ា ថ្លែងក្នុងកិច្ចពិភាក្សានោះដោយលើកជាបទពិសោធន៍ខ្លះថា ប្រជាសហគមន៍ធ្លាប់ត្រូវក្រុមហ៊ុនបង្ខំឲ្យទទួលយកសំណងមិនសមរម្យ និងការមិនអើពើរបស់អាជ្ញាធរមូលដ្ឋានដែលបណ្ដោយឲ្យក្រុមហ៊ុនឈូសឆាយរំលោភយកដីរបស់ពលរដ្ឋ។ លោកបន្តថា ពលរដ្ឋដាក់ពាក្យបណ្ដឹងទៅតុលាការ តែតុលាការបានច្រានចោលរុញឲ្យទៅគណៈកម្មការសុរិយោដី ដោយអះអាងថា រឿងនោះមិនមែនជាការងាររបស់តុលាការដែលធ្វើឲ្យពលរដ្ឋអស់ជំនឿទៅលើប្រព័ន្ធតុលាការ និងយន្តការដោះស្រាយវិវាទរបស់រដ្ឋាភិបាល។
របាយការណ៍ស្ដីពីស្ថានភាពដីធ្លីឆ្នាំ២០១៣ និង ៣ខែដើមឆ្នាំ២០១៤ របស់សមាគមអាដហុក ចេញផ្សាយថ្ងៃទី៨ ខែឧសភា បង្ហាញថា ឆ្នាំ២០១៣ មានករណីចោទប្រកាន់មនុស្សជាង ១០០នាក់ (១០៩) ចាប់ខ្លួនជាង ៤០នាក់ (៤៣) និងជាប់ពន្ធនាគារជិត ២០នាក់ (១៩)។ ទោះបីឆ្នាំ២០១៣ ជម្លោះដីធ្លី និងចាប់ខ្លួនមនុស្សបានថយចុះប្រៀបធៀបឆ្នាំ២០១២ ក្តី ប៉ុន្តែរយៈពេល ៣ខែដើមឆ្នាំ២០១៤ នេះ ជម្លោះដីធ្លីបានផ្ទុះឡើងវិញ និងមានមនុស្សជិត ៥០នាក់ (៤៨) ត្រូវគេចោទប្រកាន់ និងចាប់ខ្លួន ក្នុងនោះមនុស្សចំនួន ១២នាក់ ត្រូវគេចាប់ដាក់ពន្ធនាគារ ហើយភាគច្រើនជម្លោះនោះកើតឡើង ដោយសារការផ្តល់សម្បទានសេដ្ឋកិច្ចរបស់រដ្ឋាភិបាលជូនក្រុមហ៊ុនឯកជន៕
កំណត់ចំណាំចំពោះអ្នកបញ្ចូលមតិនៅក្នុងអត្ថបទនេះ៖
ដើម្បីរក្សាសេចក្ដីថ្លៃថ្នូរ យើងខ្ញុំនឹងផ្សាយតែមតិណា ដែលមិនជេរប្រមាថដល់អ្នកដទៃប៉ុណ្ណោះ។