ខណៈច្បាប់ចរាចរណ៍ថ្មីកំណត់ទឹកប្រាក់ផាកពិន័យច្រើនជាងច្បាប់ចាស់ជាច្រើនដង ហើយស្របពេលដែលលោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន សែន បើកដៃឲ្យក្រសួងមហាផ្ទៃ បែងចែកប្រាក់បានពីការផាកពិន័យដល់មន្ត្រីនគរបាលចរាចរណ៍ទៀតនោះ អង្គការសង្គមស៊ីវិល និងពលរដ្ឋមួយចំនួន កំពុងមានមន្ទិលជុំវិញការបែងចែកថវិកាទាំងនោះ។
តើប្រាក់បានពីការផាកពិន័យអ្នកល្មើសច្បាប់ចរាចរណ៍ នឹងត្រូវធ្លាក់ដល់ដៃអ្នកណាខ្លះ?
ក្នុងរយៈពេល ៦ថ្ងៃដំបូងនៃឆ្នាំ២០១៦ ប្រាក់បានពីការផាកពិន័យអំពើល្មើសនឹងច្បាប់ចរាចរណ៍ផ្លូវគោកថ្មីមានជាង ៤០០លានរៀល។ ចំនួនទឹកប្រាក់បានពីការផាកពិន័យ នឹងកាន់តែច្រើននៅពេលសមត្ថកិច្ចកាន់តែបង្កើនសកម្មភាពបង្ក្រាបបទល្មើសចរាចរណ៍។
ដើម្បីលើកទឹកចិត្តសមត្ថកិច្ច លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន សែន កាលពីថ្ងៃទី២១ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០១៥ បានឯកភាពឲ្យក្រសួងមហាផ្ទៃ ចាត់ចែងផ្ដល់ប្រាក់ចំណូលបានពីការផាកពិន័យដល់មន្ត្រីនគរបាលចរាចរណ៍អនុវត្តផ្ទាល់តាមដងផ្លូវ និងមន្ត្រីតាមស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធមួយចំនួនទៀត។
ពាក់ព័ន្ធនឹងនីតិវិធីជាក់លាក់នៃការបែងចែកប្រាក់ដែលផាកបាន ក្រសួងមហាផ្ទៃ ព្រមទាំងក្រសួងសេដ្ឋកិច្ច និងហិរញ្ញវត្ថុ នៅថ្ងៃទី៥ ខែមករា បានចេញផ្សាយប្រកាសអន្តរក្រសួងដែលបង្ហាញលម្អិតពីរបៀបគ្រប់គ្រងប្រាក់ចំណូល បានពីការពិន័យអ្នកល្មើសនឹងច្បាប់ចរាចរណ៍ថ្មីនេះ។
ប្រកាសអន្តរក្រសួង ចុះថ្ងៃទី២៩ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០១៥ ត្រង់ប្រការ៨ កំណត់ថា ប្រាក់ចំណូលបានពីការពិន័យ ត្រូវបែងចែកជា ៣ចំណែក។ ទី១ គឺចំណែកសម្រាប់ក្រសួងមហាផ្ទៃ មានចំនួន ៩៥% នៃប្រាក់បានពីការផាកពិន័យសរុប។ ទី២ គឺចំណែក ៤% ដែលត្រូវបង់ចូលថវិកាជាតិ ឯ ១% ទៀត គឺជាចំណែករបស់ក្រសួងសេដ្ឋកិច្ច និងហិរញ្ញវត្ថុ។
ចំពោះចំណែក ៩៥% របស់ក្រសួងមហាផ្ទៃ ប្រកាសអន្តរក្រសួងតម្រូវឲ្យបែងចែកជាចំណែកៗបន្តទៀត ក្នុងនោះ ៧០% បានទៅនគរបាលដែលបំពេញភារកិច្ចតាមដងផ្លូវ ១០% បានទៅនាយកដ្ឋាននគរបាលចរាចរណ៍ និងសណ្ដាប់ធ្នាប់សាធារណៈ នៃអគ្គស្នងការដ្ឋាននគរបាលជាតិ ៩% បានទៅការិយាល័យចរាចរណ៍ផ្លូវគោកនៃស្នងការដ្ឋាននគរបាលរាជធានី-ខេត្ត ៥% បានទៅផ្នែកសណ្ដាប់ធ្នាប់ចរាចរណ៍ផ្លូវគោកនៃអធិការដ្ឋាននគរបាលក្រុង ស្រុក ខណ្ឌ និង ១% ទៀតនៃ ៩៥% នោះ ត្រូវផ្ដល់ទៅអគ្គនាយកដ្ឋានភស្តុភារ និងហិរញ្ញវត្ថុនៃក្រសួងមហាផ្ទៃ។
ពលរដ្ឋម្នាក់នៅរាជធានីភ្នំពេញ គឺលោកស្រី កាន់ សុភាព មានប្រសាសន៍ថា លោកស្រីតែងតែចង់ដឹងថា តើប្រាក់ដែលសមត្ថកិច្ចផាកពិន័យគាត់ម្ដងៗ នឹងត្រូវបង់ចូលថវិកាជាតិឬទេ?៖ «ឆ្ងល់ថា ប្រាក់ដែលពួកគាត់ផាកពីប្រជាពលរដ្ឋ ដូចជាផាកពីខ្ញុំអ៊ីចឹង តើគាត់យកលុយហ្នឹងចូលរដ្ឋ ឬចូលហោប៉ៅខ្លួនឯង? ព្រោះអី ពេលផាកខ្ញុំអ៊ីចឹង ខ្ញុំទាមទារវិក្កយបត្រ តែគាត់ថាគាត់អត់មានទេ បើចង់បានវិក្កយបត្រ ទាល់តែយកម៉ូតូចូលខណ្ឌ។ គាត់និយាយអ៊ីចឹង គឺភាគច្រើនពូប៉ូលិស គាត់និយាយភាសាអ៊ីចឹងមកតែម្ដង»។
នៅពេលលោកស្រីដឹងថា រដ្ឋាភិបាលអនុញ្ញាតឲ្យមានការបែងចែកប្រាក់មួយភាគធំនៃចំណូលសរុបបានពីការផាកពិន័យ ទៅដល់នគរបាលចរាចរណ៍តាមដងផ្លូវ លោកស្រីហាក់មិនពេញចិត្តនោះឡើយ៖ «បើសិនខាងរដ្ឋផ្ដល់សិទ្ធិឲ្យប៉ូលិសឲ្យខាងប៉ូលិសដល់តែ ៩៥% អ៊ីចឹង ធ្វើឲ្យប៉ូលិសហ្នឹងដូចរបៀបឲ្យគាត់រកស៊ីក្រៅអ៊ីចឹង។ អ៊ីចឹងឧទាហរណ៍ថា គាត់ត្រូវយាមរយៈពេល ៨ម៉ោង និយាយឲ្យចំទៅ ការងាររដ្ឋបើតាមខ្ញុំដឹងប្រហែលជាតែ ៨ម៉ោងទេមើលទៅ អ៊ីចឹងគាត់អាចធ្វើលើសម៉ោងទៀត ដើម្បីគាត់រកបានប្រាក់ចំណូលបានច្រើន»។
ពលរដ្ឋម្នាក់ទៀតគិតថា ក្រសួងមហាផ្ទៃ គួរតែបង់ប្រាក់ចំណូលទាំងអស់បានពីការផាកពិន័យចូលថវិកាជាតិ សម្រាប់បម្រើឲ្យការចាយវាយរបស់រដ្ឋទាំងមូល៖ «កុំឲ្យដល់ ៩៥% អី ដើម្បីយកទៅបម្រើអ្នករាជការទាំងអស់គ្នាបាទ! កុំឲ្យចូលហោប៉ៅប៉ូលិសច្រើនពេក ទាហាន គ្រូបង្រៀនអី ឲ្យគាត់មានប្រាក់ខែសមរម្យទៅ។ មន្ត្រីក្រោមក្រសួងដូចគ្នាទេ»។
ផ្ទុយពីការយល់ឃើញរបស់ពលរដ្ឋមួយចំនួន នាយកប្រតិបត្តិសម្ព័ន្ធគណនេយ្យភាពសង្គមកម្ពុជា លោក សន ជ័យ គាំទ្រការផ្ដល់ប្រាក់លើកទឹកចិត្តដល់មន្ត្រីនគរបាលចរាចរណ៍ ក៏ប៉ុន្តែលោកស្នើឲ្យរដ្ឋាភិបាល មានយន្តការច្បាស់លាស់ដើម្បីធានាថា ប្រាក់លើកទឹកចិត្តនោះពិតជាបានដល់ដៃនគរបាលចរាចរណ៍អនុវត្តផ្ទាល់ពិតប្រាកដមែន៖ «រឿងការពិន័យចរាចរណ៍នេះ ចាំបាច់វាត្រូវតែមានការលើកទឹកចិត្តហ្នឹងហើយ ព្រោះថា ថវិកាជាតិហាក់បីដូចជាបានគិតគូរបែងចែកតិចតួចដែរទៅលើប្រាក់ខែរបស់ប៉ូលិសចរាចរណ៍។ បើប្រៀបធៀបទំហំការងារហ្នឹង ហើយនិងផលប្រយោជន៍ដែលបានពីប្រាក់ខែហ្នឹង គឺមានចំនួនហ្នឹងវាតិច»។
នៅកម្ពុជា បញ្ហាគ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍បានក្លាយជាឃាតកឈានមុខគេ ដែលសម្លាប់អ្នកធ្វើដំណើរតាមផ្លូវជាមធ្យម ៦នាក់ក្នុងមួយថ្ងៃ។ រដ្ឋាភិបាលរំពឹងថា ច្បាប់ចរាចរណ៍ផ្លូវគោកថ្មីដែលមានលក្ខណៈរឹតបន្តឹងជាងមុន នឹងអាចកាត់បន្ថយអត្រាស្លាប់ និងរបួសដោយសារគ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍។ យ៉ាងណា ការអនុវត្តច្បាប់ចរាចរណ៍របស់មន្ត្រីនគរបាល តែងតែរងការរិះគន់ថា ប្រព្រឹត្តអំពើពុករលួយនៅពេលប្រាក់បៀវត្សរ៍របស់ពួកគាត់នៅមានកម្រិតតិចតួច។
ខណៈរដ្ឋាភិបាលបានសម្រេចផ្ដល់ប្រាក់មួយភាគធំដែលបានពីការពិន័យ ដល់នគរបាលចរាចរណ៍អនុវត្តផ្ទាល់តាមដងផ្លូវ ក្រសួងមហាផ្ទៃ មិនទាន់មានយន្តការធានាឲ្យមានតម្លាភាពក្នុងការបែងចែកថវិកាទាំងនោះឲ្យបានជាក់លាក់នៅឡើយ។
ប្រធាននាយកដ្ឋាននគរបាលចរាចរណ៍ និងសណ្ដាប់ធ្នាប់សាធារណៈនៃក្រសួងមហាផ្ទៃ លោក រុន រ័ត្នវាសនា បញ្ជាក់ប្រាប់វិទ្យុអាស៊ីសេរី នៅថ្ងៃទី៥ ខែមករា ថា បច្ចុប្បន្ន ក្រសួងមិនទាន់មាននីតិវិធីជាក់លាក់ចំពោះកិច្ចការបែងចែកថវិកាទាំងនោះទេ ប៉ុន្តែលោកអះអាងថា ក្រសួងកំពុងគិតគូរពីរឿងនេះ៖ «ឥឡូវហ្នឹងមិនទាន់មាននីតិវិធីនេះទេ គ្រាន់តែថា ធ្វើម៉េចយើងដោះស្រាយឲ្យបងប្អូនដែលគាត់អនុវត្តផ្ទាល់ គាត់បានចាយភ្លាមៗដែរ ព្រោះថា ធម្មតាគាត់ទៅធ្វើការ ប៉ូលិសចរាចរណ៍ចេញពីម៉ោង ៦ព្រឹក ជួនណាម៉ោង ១១យប់បានចូលផ្ទះវិញ។ ឃើញថា ភ្នំពេញអីរាល់ថ្ងៃគាត់ចេញមកបិទផ្លូវបាត់ហើយ ហើយល្ងាចឡើងម៉ោង ៥ ម៉ោង ៦ គាត់មានឈប់ឯណា គេកំពុងស្ទះចរាចរណ៍។ ពេលខ្លះយើងត្រូវរកសម្រាប់ឲ្យគាត់ស្រួលដែរ។ អ៊ីចឹងកំពុងតែគិតថា យើងដកលុយអប្បហារដែលគាត់បានហ្នឹង ឲ្យបានលឿនបំផុតឲ្យដល់ដៃគាត់»។
ការមិនទាន់មាននីតិវិធីជាក់លាក់បែបនេះ គឺជាក្ដីបារម្ភរបស់សង្គមស៊ីវិល។ នាយកប្រតិបត្តិសម្ព័ន្ធគណនេយ្យភាពសង្គមកម្ពុជា លោក សន ជ័យ យល់ថា ប្រសិនបើមិនមានយន្តការជាក់លាក់ទេ អំពើពុករលួយអាចនឹងកើតមាន៖ «រដ្ឋត្រូវធានាពន្លឿនល្បឿនរៀបចំប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងរបស់ខ្លួនហ្នឹង ហើយមេប៉ូលិសចរាចរណ៍តាមតំបន់គោលដៅនីមួយៗ តាមខេត្តនីមួយៗ គឺត្រូវមានព័ត៌មាន update ជាប្រចាំដល់សមាជិកប៉ូលិសរបស់ខ្លួន ដែលចុះបំពេញការងារ។ ធ្វើបែបនេះ គឺដើម្បីការពារនូវការច្បាមយកផលប្រយោជន៍មួយដែលមានការសង្ស័យថា កាលណាថវិកាហ្នឹងចូលដល់កម្រិតខ្ពស់ហើយ ពេលហ្នឹងធ្វើឲ្យពិបាកនឹងដកយកមកចាយវិញ ហើយការដកថវិកាយកមកចាយហ្នឹង វាតែងតែមានការបាត់ ឬក៏ការកាត់មិនប្រក្រតី អាហ្នឹងជាចំណុចបទពិសោធន៍កន្លងមកដែលយើងឃើញ»។
មន្ត្រីសង្គមស៊ីវិលរូបនេះ ជំរុញឲ្យរដ្ឋាភិបាលបែងចែកប្រាក់ចំណូលបានពីការផាកពិន័យឲ្យមានតម្លាភាព ក្នុងពេលច្បាប់ចរាចរណ៍ថ្មីត្រូវបានដាក់ឲ្យអនុវត្តនៅឆ្នាំដំបូង៕
កំណត់ចំណាំចំពោះអ្នកបញ្ចូលមតិនៅក្នុងអត្ថបទនេះ៖
ដើម្បីរក្សាសេចក្ដីថ្លៃថ្នូរ យើងខ្ញុំនឹងផ្សាយតែមតិណា ដែលមិនជេរប្រមាថដល់អ្នកដទៃប៉ុណ្ណោះ។