នេះជាលើកទីមួយហើយដែលប្រជាពលរដ្ឋហុងកុង បានងើបតវ៉ាប្រឆាំងនឹងរដ្ឋអំណាចចិន ចាប់តាំងពីប្រទេសអង់គ្លេស បានប្រគល់ដែនដីទីក្រុងហុងកុង ទៅឲ្យចិន គ្រប់គ្រងវិញកាលពីឆ្នាំ១៩៩៧។
ការតវ៉ានោះ មិនប៉ះពាល់ដល់ទំហំសេដ្ឋកិច្ច និងប្រជាពលរដ្ឋហុងកុង ខ្លាំងនោះទេ ដោយសារសេដ្ឋកិច្ចហុងកុង ពឹងខ្លាំងលើប្រទេសចិន។ និន្នាការនេះ ក៏មិនជះឥទ្ធិពលអាក្រក់ដល់ប្រទេសក្នុងតំបន់ រួមទាំងកម្ពុជា ផងនោះទេ ដោយការវិនិយោគ និងទំហំពាណិជ្ជកម្មកម្ពុជា និងហុងកុង មានចំនួនតិចតួច។
មិនមែនត្រឹមតែប្រទេសក្រីក្រនោះទេដែលពុំមានលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យពេញលេញនោះ សូម្បីតែប្រទេសជឿនលឿនដូចជាទីក្រុងហុងកុង ដែលមានប្រាក់ចំណូលខ្ពស់ជាងចំណូលរបស់ប្រជាពលរដ្ឋកម្ពុជា ជាង ៥០ដង ក៏ប្រជាពលរដ្ឋរបស់គេកំពុងតវ៉ាទាមទារឲ្យមានការអនុវត្តលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យពេញលេញដែរ។
សារព័ត៌មានបរទេសជាច្រើន ផ្ដោតយកចិត្តទុកដាក់លើការតវ៉ាទាមទារនៅទីក្រុងហុងកុង ដែលគេចាត់ទុកជាទីក្រុងកូននាគសេដ្ឋកិច្ចនៅតំបន់អាស៊ី។ ការតវ៉ានេះ អាចក្លាយជារបត់ថ្មីមួយសម្រាប់ពិភពលោក ដែលអ្នកគ្រប់គ្រងប្រទេសមួយមិនត្រឹមតែធានាឲ្យប្រជាពលរដ្ឋមានការងារ មានប្រាក់ចំណូលខ្ពស់ តែក៏ត្រូវធានាឲ្យមានការគោរពលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ សិទ្ធិមនុស្ស ឬទាមទារឲ្យមានអ្នកគ្រប់គ្រងមួយដែលប្រជាពលរដ្ឋដែលខ្លួនគេពេញចិត្ត។
មូលហេតុចំពោះការមិនពេញចិត្ត ដែលជំរុញឲ្យនិស្សិតហុងកុង ឈានដល់ការប្រឆាំងនេះ ដោយសារតែគណបក្សកុម្មុយនិស្តចិនប៉េកាំង បានប្រកាសកាលពីខែសីហា ឆ្នាំ២០១៤ ថា ចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០១៧ តទៅ នឹងមានការបោះឆ្នោតដោយសេរីនៅទីក្រុងហុងកុង ប៉ុន្តែបេក្ខភាពឈរឈ្មោះ គឺទីក្រុងប៉េកាំង ជាអ្នកជ្រើសរើស។ នេះជាមូលហេតុសំខាន់បំផុតដែលនិស្សិត និងប្រជាពលរដ្ឋហុងកុង ចេញមុខតវ៉ា ថាការបោះឆ្នោតរបៀបនេះ គឺគ្មានប្រយោជន៍។ ក្រុមនិស្សិត និងសកម្មជនការពារលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ បានប្រមូលផ្ដុំគ្នាតវ៉ាជាច្រើនពាន់នាក់ អង្គុយនៅតាមដងផ្លូវពាណិជ្ជកម្មសំខាន់ៗ ដើម្បីបង្ខំឲ្យរដ្ឋអំណាចចិនប៉េកាំង កែប្រែចំពោះអ្វីដែលខ្លួនបានសម្រេចនេះ។
បច្ចុប្បន្ន ហុងកុង ជាដែនដីមួយដែលមានរចនាសម្ព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចអាចគ្រប់គ្រងដោយខ្លួនឯង ក្នុងនោះរួមមានផ្នែករូបិយវត្ថុ ពន្ធដារ ច្បាប់ ថវិកា និងមានរដ្ឋធម្មនុញ្ញដាច់ដោយឡែកពីប្រទេសចិន ប៉ុន្តែផ្នែកកិច្ចការបរទេស និងការពារជាតិ ត្រូវគ្រប់គ្រងដោយរដ្ឋអំណាចចិន។
ការសម្រេចបែបនេះ គឺមាននៅក្នុងកិច្ចព្រមព្រៀងដែលអង់គ្លេស បានប្រគល់ទីក្រុងហុងកុង ឲ្យចិន ជាអ្នកគ្រប់គ្រងកាលពីឆ្នាំ១៩៩៧ រហូតដល់ឆ្នាំ២០៤៧។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក ប្រជាពលរដ្ឋហុងកុង ទាំងអស់តែងតែធ្វើការតវ៉ា ដើម្បីប្រែក្លាយទីក្រុងហុងកុង ក្លាយជាតំបន់ស្វយ័តដោយមិនស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ប្រទេសណាមួយឡើយ ប៉ុន្តែការតវ៉ាកន្លងមកមិនទទួលជោគជ័យទេ។ ភាពបរាជ័យនេះ ប្រជាពលរដ្ឋហុងកុង មួយចំនួន បានសម្រេចចាកចេញពីប្រទេសទៅរស់នៅប្រទេសផ្សេង ដោយមិនចង់រស់នៅក្រោមការគ្រប់គ្រងក្នុងរបបកុម្មុយនិស្តចិន។ តាមការប៉ាន់ស្មានដោយលទ្ធផលស្ទង់មតិរបស់សាកលវិទ្យាល័យចិន នៅហុងកុង បានបង្ហាញថា បច្ចុប្បន្នប្រជាពលរដ្ឋហុងកុង ប្រមាណ ២០% ក្នុងចំណោមប្រជាពលរដ្ឋ ៧លាននាក់ មិនចង់រស់នៅទីក្រុងហុងកុង ទៀតឡើយ។ ប៉ុន្តែប្រជាពលរដ្ឋប្រមាណ ៨០% ផ្សេងទៀត នៅតែក្រាញននៀលប្រឹងប្រែងតវ៉ាដោយសង្ឃឹមថា នឹងបានទទួលលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យពេញលេញនៅទីក្រុងហុងកុង នៅថ្ងៃណាមួយជាមិនខាន។
ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ អ្នកវិភាគនានាយល់ឃើញថា រដ្ឋអំណាចចិនប៉េកាំង បានឃ្លាំមើលយ៉ាងប្រុងប្រយ័ត្នរាល់សកម្មភាពទាំងឡាយដែលទាមទារសេរីភាព និងលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យនៅហុងកុង ដោយបារម្ភអំពីជំងឺប្រជាធិបតេយ្យរាតត្បាតទៅតំបន់ផ្សេង។
ប្រធានក្រុមប្រឹក្សានៃសមាគមសិទ្ធិមនុស្សកម្ពុជា លោក អ៊ូ វីរៈ មានប្រសាសន៍ថា ប្រសិនបើទីក្រុងហុងកុង មានប្រជាធិបតេយ្យពេញលេញ មានន័យថា របបកុម្មុយនិស្តរបស់ចិន នឹងសាបរលាបម្ដងបន្តិចៗ។ ហើយប្រជាពលរដ្ឋនៅតំបន់ផ្សេងៗ ដែលស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ចិន និងប្រទេសដែលមានរបបដឹកនាំស្រដៀងគ្នានឹងចិន នឹងងើបឡើងតវ៉ាប្រឆាំងនឹងអ្នកដឹកនាំប្រទេសរបស់ខ្លួនដែរ៖ «ចិន ឥឡូវនេះកំពុងព្យាយាមគ្រប់គ្រងព័ត៌មានទាក់ទងនឹងការតវ៉ានៅហុងកុង មិនប្រជាពលរដ្ឋក្នុងប្រទេសចិន ហ្នឹងទទួលបានទេ ព្រោះអីប្រសិនជាទទួលបាន វាអាចបង្កឲ្យមានការតវ៉ានៅក្នុងប្រទេសចិន ដើម្បីទាមទារការបើកចំហអឺរដ្ឋ ឬមួយក៏ទាមទារឲ្យប្រជាធិបតេយ្យ។ ហុងកុង ចាត់ទុកជាតំបន់អាស៊ី ចឹងប្រទេសកម្ពុជា និងប្រទេសដទៃ រដ្ឋាភិបាលប្រទេសទាំងឡាយកំពុងមើលព្រឹត្តិការណ៍នៅហុងកុង បើសិនជាហុងកុង ជំរុញឲ្យមានការបើកចំហ និងមានប្រជាធិបតេយ្យក្នុងការរើសមេដឹកនាំនៅហុងកុង ហ្នឹង ប្រជាធិបតេយ្យពិតប្រាកដអាហ្នឹងគឺចិន ប្រហែលជានឹងបង្ហាញនូវភាពទន់ខ្សោយមួយ»។
ប្រទេសចិន ធ្លាប់បានបង្ក្រាបចលនានិស្សិតនៅទីលានធានអាន់មៀន នៅរយៈពេល ២៥ឆ្នាំមុន នៅទីក្រុងប៉េកាំង។ ប៉ុន្តែការតវ៉ានៅហុងកុង នៅពេលនេះ ចិន បានបិទព័ត៌មានទាំងឡាយតាមប្រព័ន្ធអ៊ីនធឺណិត (Internet) ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយសង្គមផ្សេងៗ ដើម្បីកាត់បន្ថយការផ្សព្វផ្សាយបន្តទៅកាន់តំបន់ដទៃ និងពិភពលោក។ អ្នកវិភាគនានាបានលើកឡើងថា រដ្ឋអំណាចទីក្រុងប៉េកាំង អាចប្រើវិធីបង្ក្រាបដូចមុនទៀត គឺអាស្រ័យលើសមត្ថភាពនៃចលនាប្រជាធិបតេយ្យរបស់និស្សិត និងប្រជាពលរដ្ឋហុងកុង។
ប្រធានក្រុមប្រឹក្សានៃមជ្ឈមណ្ឌលសិទ្ធិមនុស្សកម្ពុជា លោក អ៊ូ វីរៈ មានប្រសាសន៍ថា ការតវ៉ានៅហុងកុង គឺជាការតវ៉ារបស់អ្នកដែលមានប្រាក់ចំណូលខ្ពស់ ដែលប្រឆាំងនឹងការគាបសង្កត់របស់រដ្ឋអំណាច ដែលចម្លងបទពិសោធន៍ពីប្រទេសជឿនលឿន ដូចជាសហរដ្ឋអាមេរិក និងអង់គ្លេស ជាដើម។ ហើយការតវ៉ារបៀបនេះ មិនមែនជាការតវ៉ាផ្ដួលរំលំរដ្ឋាភិបាលនោះទេ ដោយគ្រាន់តែចង់បាននូវការផ្លាស់ប្ដូររចនាសម្ព័ន្ធដឹកនាំប្រទេសតែបន្តិចបន្តួចតែប៉ុណ្ណោះ។ លោកបន្ថែមថា ក្រៅពីនេះ ការតវ៉ានៅទីក្រុងហុងកុង មិនប៉ះពាល់ដល់សេដ្ឋកិច្ច និងផ្នែកនយោបាយនៅប្រទេសកម្ពុជា ទេ។
អ្នកវិភាគសេដ្ឋកិច្ចឯករាជ្យ លោក ស្រី ចន្ធី យល់ឃើញថា ទំហំពាណិជ្ជកម្ម និងការវិនិយោគផ្ទាល់របស់ចិនហុងកុង នៅកម្ពុជា មានទំហំតិចតួចដែលមិនអាចជះឥទ្ធិពលអាក្រក់ដល់សេដ្ឋកិច្ចកម្ពុជា ឡើយ៖ «បើយើងនិយាយថាកម្ពុជា ទំនាក់ទំនងសេដ្ឋកិច្ចជាមួយហុងកុង អី ដូចជាមិនធំដុំអី ឬក៏ជាដុំកំភួនប៉ុន្មានទេបើតាមខ្ញុំដឹងណាស់។ អ្នកវិនិយោគពីចិនហុងកុង មក ក៏មិនមានធំដែរ ហើយយើងការនាំចេញទៅហុងកុង អី ក៏តិចតួចដែរ។ ចឹងមានជំនឿថាវាមិនប៉ះពាល់អីខ្លាំងមកដល់យើងទេបាទ ឥទ្ធិពលតិចតួចណាស់»។
លោក ស្រី ចន្ធី បានបញ្ជាក់ទៀតថា ការតវ៉ានៅហុងកុង គឺទាក់ទងនឹងរឿងនយោបាយច្រើនជាងរឿងសេដ្ឋកិច្ច និងពាណិជ្ជកម្ម។
ព្រោះតែចង់បាននូវលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យពេញលេញ និស្សិតហុងកុង ជាច្រើនពាន់នាក់ ហ៊ានប្រឈមមុខនឹងអាជ្ញាធរ ដែលបានធ្វើឲ្យនិស្សិតមួយចំនួនបានរងរបួស និងចាប់ខ្លួន។ ការតវ៉ាប្រឆាំងនេះ បានធ្វើឲ្យសកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ចនៅទីក្រុងហុងកុង ត្រូវផ្អាក ក្នុងនោះមានផ្លូវសំខាន់នានាត្រូវបិទមិនឲ្យធ្វើចរាចរ សាលារៀនខ្លះត្រូវបិទទ្វារ និងធនាគារមួយចំនួន ក៏បានផ្អាកសកម្មភាពរបស់ខ្លួនដែរ។
បច្ចុប្បន្ន សារព័ត៌មានឈ្មោះថា ប្លូមប៊ើគ (Bloomberge) បានរបាយការណ៍ថា អ្នកលក់រាយ និងក្រុមហ៊ុនវិស័យទេសចរណ៍ កំពុងរងផលប៉ះពាល់ពីការតវ៉ានៅហុងកុង ប៉ុន្តែមិនមានតួលេខបញ្ជាក់ច្បាស់លាស់ឡើយ។ ក្រៅពីនេះ ទីផ្សារភាគហ៊ុនរបស់ហុងកុង បានធ្លាក់ថ្លៃជាលំដាប់ ចាប់តាំងពីមានការតវ៉ាប្រឆាំងនៅហុងកុង។ រយៈពេលបីសប្ដាហ៍ចុងក្រោយនេះ ទីផ្សារហ៊ុនរបស់ហុងកុង បានធ្លាក់ចុះប្រមាណ ០,២% ទៅ ១,៦%។
ទោះបីជាហុងកុង កំពុងតវ៉ាទាមទារឲ្យមានលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ ប៉ុន្តែហុងកុង នៅតែចាត់ទុកថា ជាកូននាគសេដ្ឋកិច្ចនៅអាស៊ី ដែលពិភពលោកមិនអាចកាត់ផ្ដាច់បាន។ របាយការណ៍ធនាគារពិភពលោក (World Bank) បានបង្ហាញថា ហុងកុង នៅតែជាកន្លែងប្រកួតប្រជែងខ្លាំងបំផុតលើផ្នែកវិនិយោគ និងពាណិជ្ជកម្មនៅលើពិភពលោក ក្នុងនោះ ហុងកុង ជាប់លំដាប់ថ្នាក់លេខ៧ ចំពោះប្រទេសចិន វិញ ស្ថិតនៅលេខ២៨។ ម្យ៉ាងវិញទៀត ពាណិជ្ជកម្មក្រៅប្រទេសរបស់ចិន ប្រមាណ ៣០% គ្រប់គ្រងដោយរដ្ឋបាលហុងកុង។
របាយការណ៍របស់ធនាគារពិភពលោក ដដែលបានបញ្ជាក់ទៀតថា នៅឆ្នាំ១៩៩៧ ប្រជាជនចិន មានចំនួនលើសប្រជាពលរដ្ឋហុងកុង ចំនួនជាង ២០០ដង តែទំហំសេដ្ឋកិច្ចចិន វិញ លើសទំហំសេដ្ឋកិច្ចហុងកុង តែ ៦ដងប៉ុណ្ណោះ។ តែនៅក្នុងឆ្នាំ២០១៣ ទំហំសេដ្ឋកិច្ចចិន បានកើនលើសសេដ្ឋកិច្ចហុងកុង រហូតដល់ជាង ៣០ដង៕
កំណត់ចំណាំចំពោះអ្នកបញ្ចូលមតិនៅក្នុងអត្ថបទនេះ៖
ដើម្បីរក្សាសេចក្ដីថ្លៃថ្នូរ យើងខ្ញុំនឹងផ្សាយតែមតិណា ដែលមិនជេរប្រមាថដល់អ្នកដទៃប៉ុណ្ណោះ។