ការវិភាគបែបនេះ ធ្វើឡើងបន្ទាប់ពីបក្សគណបក្សសង្គ្រោះជាតិ ប្រកាសមហាបាតុកម្ម និងកូដកម្មជាទ្រង់ទ្រាយធំទូទាំងប្រទេស ធ្វើនយោបាយការទូតក្រៅប្រទេស និងប្រមូលស្នាមមេដៃដាក់ជូនសមាជិកអង្គការសហប្រជាជាតិ ដើម្បីដាក់សម្ពាធលើរាជរដ្ឋាភិបាល។
ក្រុមអ្នកតាមដានបញ្ហានយោបាយ ព្រមានថា ការប្រកាសធ្វើបាតុកម្មជាបន្តបន្ទាប់របស់គណបក្សប្រឆាំង ជាដំណើរបន្ទច់បង្អាក់ការអនុវត្តគោលនយោបាយថ្មីរបស់រាជរដ្ឋាភិបាល ដែលបក្សកាន់អំណាចចាំបាច់ត្រូវពិចារណា និងបើកការចរចាជាថ្មី ដើម្បីប្រយោជន៍ជាតិ។
អ្នកវិភាគឯករាជ្យ លោកបណ្ឌិត ឡៅ ម៉ុងហៃ មានប្រសាសន៍ថា ក្នុងចំណោម ១០ចំណុចដែលបក្សប្រឆាំងទាមទារ គឺមានចំណុចតិចណាស់ដែលបក្សកាន់អំណាចឲ្យមិនបាន តែអាស្រ័យលើការចរចាគ្នា។ លោកបន្តថា ចំណុចទាមទារដែលគួរឲ្យប្រុងប្រយ័ត្ន មានដូចជា ការបង្កើតប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ វិទ្យុ និងទូរទស្សន៍បក្សប្រឆាំង និងការបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងមេភូមិ។
លោកបណ្ឌិតពន្យល់ថា ដើម្បីឲ្យប្រទេសរីកចម្រើន មិនចាំបាច់មានវិទ្យុ ឬទូរទស្សន៍ដែលប្រកាន់និន្នាការនយោបាយផ្សេងគ្នា ប្រឈមគ្នាឡើយ ប៉ុន្តែអាជ្ញាធរត្រូវបង្កើតច្បាប់ស្ដីពីសិទ្ធិទទួលបានព័ត៌មាន និងបើកសេរីភាពបញ្ចេញមតិពេញលេញឲ្យស្ថានីយទូរទស្សន៍វិទ្យុក្នុងស្រុក ធ្វើការងារប្រកបដោយវិជ្ជាជីវៈសារព័ត៌មាន និងបង្កើនជំនឿពីមហាជនជាការស្រេច។ ចំពោះការជ្រើសរើសមេភូមិវិញ គឺមិនចាំបាច់ប៉ុន្មានឡើយ វាគ្រាន់តែបង្កើនការិយាធិបតេយ្យច្រើនប៉ុណ្ណោះ។ លោកបញ្ជាក់ថា សំខាន់ គឺឆន្ទៈដើម្បីប្រយោជន៍ជាតិ។
សមាជរបស់បក្សប្រឆាំង បានប្រកាសទាមទារឲ្យបក្សកាន់អំណាចយល់ព្រមលើបញ្ហាសំខាន់ៗចំនួន ១០ចំណុច រួមមាន ការបង្កើតគណៈកម្មាធិការស្វែងរកការពិតជូនម្ចាស់ឆ្នោត និងដូរគណៈកម្មាធិការជាតិរៀបចំការបោះឆ្នោតភ្លាមៗ ធានាតុល្យភាពអំណាច គឺទារយកគណៈកម្មាធិការអចិន្ត្រៃយ៍រដ្ឋសភា ទទួលស្គាល់តួនាទីបក្សប្រឆាំងក្នុងការបង្កើតរដ្ឋាភិបាលស្រមោល ទាមទារវិទ្យុ និងទូរទស្សន៍សម្រាប់ឃោសនាឲ្យបក្សប្រឆាំង បញ្ឈប់ការផ្តល់ដីសម្បទានសេដ្ឋកិច្ច សើរើដីណាដែលផ្តល់អោយក្រុមហ៊ុនឯកជនមិនសមស្របយកជូនពលរដ្ឋវិញ បញ្ឈប់ការកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើ ពង្រឹងការអនុវត្តច្បាប់អន្តោប្រវេសន្ត បង្កើតគណៈកម្មការចម្រុះដែលមានសមាសភាពពីក្នុងសភា ដើម្បីពិនិត្យពីការបោះបង្គោលព្រំដែន បង្កើតឲ្យមានការបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងមេភូមិ បង្កើតច្បាប់ដើម្បីឲ្យមន្ត្រីតុលាការគ្រប់លំដាប់ថ្នាក់មិនឲ្យជាសមាជិកបក្សនយោបាយ និងដោះលែងបន្ទាន់ចំពោះអ្នកជាប់ទោសមនសិការនយោបាយ និងសកម្មជនសិទ្ធិមនុស្ស។
ចំណែកប្រធានមជ្ឈមណ្ឌលសិទ្ធិមនុស្សកម្ពុជា (CCHR) លោក អ៊ូ វីរៈ វិញយល់ថា គណបក្សកាន់អំណាចអាចយល់ស្របលើចំណុចភាគច្រើនដែលបក្សប្រឆាំងស្នើឡើង ប៉ុន្តែបក្សប្រឆាំងត្រូវប្រើប្រាស់យន្តការទាមទារ និងឃ្លាំមើលប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព។ លោកបន្តថា គណបក្សទាំងពីរគួរតែបង្កើតគណៈកម្មការកែទម្រង់ពិសេសមួយ ដើម្បីពិនិត្យ និងកែទម្រង់ស្ថាប័នជាតិដែលចាំបាច់ ហើយតំណែងប្រធានគណៈកម្មការកំណែទម្រង់នេះ គួរផ្តល់ឲ្យបក្សប្រឆាំង និងតំណែងប្រធានរដ្ឋសភា ផ្តល់ឲ្យបក្សកាន់អំណាចដដែល។ លោកបញ្ជាក់ចំពោះយន្តការការទូតក្រៅប្រទេសដែល លោក សម រង្ស៉ី ទៅស្វែងរកនោះ ទំនងជាមិនសូវមានប្រសិទ្ធភាពដូចជាឆន្ទៈពលរដ្ឋខ្មែរក្នុងប្រទេសឡើយ។
ទោះជាបែបណាក្តី មន្ត្រីបក្សកាន់អំណាចនៅតែបង្ហាញអះអាងដដែលថា បក្សដែលដឹកនាំរាជរដ្ឋាភិបាល ៤អាណត្តិមកហើយនេះ នឹងមិនប្ដូរជំហរឡើយ បើទោះបីជាបក្សប្រឆាំងប្រើប្រាស់វិធីណាក៏ដោយ។ បក្សកាន់អំណាចនៅតែព្រមឲ្យបក្សប្រឆាំងកាន់កាប់តំណែងអនុប្រធានទី១ នៃរដ្ឋសភា និងប្រធានគណៈកម្មាធិការជំនាញចំនួន៤។ ហើយរដ្ឋសភាដែលមានតែសមាជិកបក្សប្រជាជនកម្ពុជា នឹងបើកកិច្ចប្រជុំជ្រើសរើសសមាសភាពគណៈកម្មាធិការជំនាញ នៅថ្ងៃទី១០ ខែតុលា ខាងមុខ។ ចំណែកគណបក្សសង្គ្រោះជាតិ វិញ លោក សម រង្ស៉ី បានចេញដំណើរទៅសហរដ្ឋអាមេរិក នៅថ្ងៃទី៧ ខែតុលា ដើម្បីស្វែងរកការដាក់សម្ពាធលើ លោក ហ៊ុន សែន។ ហើយ លោក កឹម សុខា បន្តចុះសួរសុខទុក្ខពលរដ្ឋដែលរងគ្រោះដោយទឹកជំនន់ និងឆ្លៀតស្វែងរកការគាំទ្រពីពលរដ្ឋនៅខេត្តនានា។
ចំពោះការបែងចែកអំណាចក្នុងរដ្ឋសភានេះ ប្រជាពលរដ្ឋមួយរូបឈ្មោះ លោក សេន រស់នៅសង្កាត់ស្ទឹងមានជ័យ ឲ្យដឹងថា រូបគាត់មានបំណងចង់ឲ្យរាជរដ្ឋាភិបាលយកចិត្តទុកដាក់លើជីវភាពអ្នកក្រ តាមរយៈការផ្តល់អំណាចក្នុងរដ្ឋសភាឲ្យបក្សប្រឆាំង ដើម្បីបានរិះគន់កែលំអសង្គម។ លោកបន្តថា សព្វថ្ងៃលោកមានកូន ៤នាក់ ក្នុងបន្ទុកទៅរៀននៅសាលារដ្ឋ ហើយក៏ត្រូវគ្រូបង្រៀនគាបយកលុយជារៀងរាល់ថ្ងៃម្នាក់ៗចំនួន ១.៥០០រៀល ក្នុងពេលដែលគ្រួសារលោករកប្រាក់ចំណូលមួយថ្ងៃបាន ១ម៉ឺន ៥ពាន់រៀល។ លោកបញ្ជាក់ថា អ្នកក្ររងទុក្ខនេះហើយ ដែលធ្វើឲ្យគ្រួសារលោកមិនចូលចិត្តអ្នករាជការទាំងអស់ និងអស់សង្ឃឹមចំពោះគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា កាន់អំណាច។
អ្នកវិភាគបញ្ហាសង្គមមួយចំនួនយល់ថា បើកាលណាការជាប់គាំងនយោបាយនៅតែបន្តនោះ កម្ពុជា នឹងជួបវិបត្តិតាំងពីនយោបាយសង្គម និងសេដ្ឋកិច្ច។ វិបត្តិនយោបាយនៅពេលដែលប្រទេសនៅលើពិភពលោក នឹងមើលមករាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ថាជាប្រទេសដែលមានភាពផ្តាច់ការ បំបាត់សំឡេងប្រឆាំង និងមិនមែនលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ។ វិបត្តិសង្គមនៅត្រង់ថា ប្រជាពលរដ្ឋនឹងរស់នៅដោយមិនស្ងប់ចិត្ត ហើយបាតុកម្មកើតឡើងញឹកញាប់ ការភ័យខ្លាចនៅតែបន្ត។ វិបត្តិសេដ្ឋកិច្ច គឺក្រុមវិនិយោគទុនអាចនឹងអស់ទំនុកចិត្តលើស្ថិរភាពនយោបាយ ពួកគេអាចដកទុនរកស៊ីចេញពីស្រុកខ្មែរ នាំឲ្យពលរដ្ឋអត់ការធ្វើជាដើម។ ហើយបើសិនជាឈានដល់ការដាក់ទណ្ឌកម្មពីសហរដ្ឋអាមេរិក និងសហភាពអឺរ៉ុប ដែលជាទីផ្សារសម្លៀកបំពាក់ដ៏ធំរបស់ខ្មែរវិញនោះ កម្មករជិត ១លាននាក់ នឹងជួបបញ្ហា ហើយបក្សកាន់អំណាចទំនងជាមិនអាចទប់ទល់នឹងវិបត្តិចុងក្រោយនេះបានឡើយ។ ប៉ុន្តែ បើបក្សប្រជាជនកម្ពុជា ឲ្យបក្សប្រឆាំងដឹកនាំរដ្ឋសភាវិញនោះ ប្រទេសជាតិនឹងមិនជួបបញ្ហាលំបាកធំដុំទេ តែមន្ត្រីខូចៗខ្លះរបស់បក្សកាន់អំណាចទៅវិញទេ ដែលនឹងត្រូវជួបបញ្ហា៕
កំណត់ចំណាំចំពោះអ្នកបញ្ចូលមតិនៅក្នុងអត្ថបទនេះ៖
ដើម្បីរក្សាសេចក្ដីថ្លៃថ្នូរ យើងខ្ញុំនឹងផ្សាយតែមតិណា ដែលមិនជេរប្រមាថដល់អ្នកដទៃប៉ុណ្ណោះ។