ក្រុមអ្នកការពារសិទ្ធិមនុស្សមួយចំនួន ថ្លែងរិះគន់ចំពោះការផ្តល់រង្វាន់លើកទឹកចិត្តទៅដល់កម្លាំងនគរបាលរាជធានីភ្នំពេញ ដែលរក្សាសន្តិសុខសង្គម បង្ក្រាបក្រុមបាតុករ និងការទាមទារផ្សេងៗនៅក្នុងរាជធានីភ្នំពេញ អស់រយៈពេលមួយឆ្នាំកន្លងមក។
ពួកគេចាត់ទុកករណីនេះថា ជាការជំរុញលើកទឹកចិត្តកងកម្លាំង ឲ្យប្រើប្រាស់អំពើហិង្សាបំបែកបង្ក្រាបការតវ៉ាដោយអហិង្សារបស់ពលរដ្ឋ។ ការរិះគន់នេះ កើតឡើងបន្ទាប់ពីកងកម្លាំងនគរបាលប្រហែល ២.០០០នាក់ បានទទួលប្រាក់លើកទឹកចិត្តម្នាក់ ១០ម៉ឺនរៀលពីលោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន សែន ក្នុងកិច្ចប្រជុំបូកសរុបការងារប្រចាំឆ្នាំ។
អ្នកការពារសិទ្ធិមនុស្ស ហៅការផ្តល់រង្វាន់លើកទឹកចិត្តក្រុមនគរបាល ដែលបានបង្ក្រាបការតវ៉ាក្នុងរយៈពេលមួយឆ្នាំកន្លងទៅនេះ ថាកំពុងធ្វើអោយប៉ះពាល់សិទ្ធិសេរីភាពក្នុងការបញ្ចេញមតិ និងការជួបប្រជុំជាសាធារណៈ ដែលជាតម្រូវការចាំបាច់ក្នុងដំណើរការលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យនៅប្រទេសកម្ពុជា។
លោក អំ សំអាត អ្នកគ្រប់គ្រងបច្ចេកទេសការិយាល័យស៊ើបអង្កេត នៃអង្គការសិទ្ធិមនុស្សលីកាដូ (Licadho) មិនគាំទ្រការផ្ដល់រង្វាន់លើកទឹកចិត្តបែបនេះទេ ដោយយោងតាមស្ថានភាពនយោបាយនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា៖ «ខ្ញុំគិតថា ការផ្ដល់រង្វាន់ដូចជាការលើកទឹកចិត្តនៅក្នុងកាលៈទេសៈនេះ វាធ្វើឲ្យមានការភ័ន្តច្រឡំ ដែលមតិសាធារណៈក៏ដូចជាជាតិ និងអន្តរជាតិ គេនឹងរិះគន់ថា ការលើកទឹកចិត្តនេះ ហាក់បីដូចជាការគាំទ្រឲ្យមានវប្បធម៌អំពើហិង្សាជាបន្តទៀត ព្រោះបើយើងមើលទៅលើស្ថានភាព វាជាស្ថានភាពមួយដែលមានការប្រើប្រាស់អំពើហិង្សាជាហូរហែ ហើយបង្កឲ្យមានមនុស្សស្លាប់ និងរងរបួសជាហូរហែ»។
លោក អំ សំអាត ក៏បានបញ្ជាក់អំពីសិទ្ធិនយោបាយរបស់ប្រជាជននៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ដែរ ដែលរដ្ឋជាភាគីដៃគូ ត្រូវការពារសិទ្ធិមូលដ្ឋានរបស់ប្រជាពលរដ្ឋក្នុងការបញ្ចេញមតិ ហើយបើការជំរុញឲ្យមានអំពើហិង្សានានា ត្រូវចាត់ទុកជាការប្រឆាំងនឹងលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ៖ «ក្នុងកតិកាក្ដី ក្នុងអនុសញ្ញាក្ដី នៅក្នុងបទដ្ឋានផ្សេងៗក្ដី គេចែងពីការគោរពសិទ្ធិសេរីភាពរបស់ប្រជាពលរដ្ឋនៅក្នុងការជួបជុំ ការប្រមូលផ្ដុំ ការតវ៉ា និងការបញ្ចេញមតិដោយសន្តិវិធី។ ដាច់ខាត រដ្ឋជាភាគីត្រូវតែធានានូវសិទ្ធិជាមូលដ្ឋានគ្រឹះរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ»។
កាលពីព្រឹកថ្ងៃទី៣០ កក្កដា កិច្ចប្រជុំត្រួតពិនិត្យដកពិសោធការងារការពារសន្តិសុខ សុវត្ថិភាព សណ្ដាប់ធ្នាប់ ត្រូវបានធ្វើឡើងនៅពហុកីឡាដ្ឋានជាតិអូឡាំពិក ដោយមានការចូលរួមរបស់ លោក ជួន សុវណ្ណ ស្នងការនគរបាលរាជធានីភ្នំពេញ និងលោក ប៉ា សុជាតិវង្ស អភិបាលរាជធានីភ្នំពេញ។ កិច្ចប្រជុំនោះ ត្រូវបានប្រារព្ធដើម្បីថ្លែងអំណរគុណ និងកោតសរសើរចំពោះការប្រឹងប្រែងរបស់កងកម្លាំងនគរបាល ក្នុងការរក្សាសន្តិសុខសង្គម បង្ក្រាបក្រុមបាតុករ និងការទាមទារផ្សេងៗនៅក្នុងរាជធានីភ្នំពេញ អស់រយៈពេលមួយឆ្នាំកន្លងមក ពោល គឺក្រោយការបោះឆ្នោតថ្ងៃទី២៨ កក្កដា ឆ្នាំ២០១៣។
នៅក្នុងកម្មវិធីនោះ ក៏មានការផ្ដល់ប្រាក់ឧបត្ថម្ភរបស់លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន សែន ដែលនាំមកជូនដោយ លោក ជួន សុវណ្ណ ដល់កងកម្លាំងនគរបាលរាជធានីចូលរួមទាំង ២.០០០នាក់ ដែលម្នាក់ៗទទួលបានប្រាក់ចំនួន ១០ម៉ឺនរៀល។
លោក ជួន សុវណ្ណ បានរៀបរាប់នៅក្នុងកិច្ចប្រជុំពីស្នាដៃបង្ក្រាបក្រុមបាតុកររបស់ក្រុមសន្តិសុខ ក្នុងគោលបំណងរក្សាសន្តិសុខសង្គមជាច្រើនលើក ហើយលោកក៏បានរៀបរាប់ពីការខូចខាតដែលបន្សល់ពីការធ្វើបាតុកម្ម៖ «ក្នុងរយៈពេលមួយឆ្នាំនេះ គណបក្សសង្គ្រោះជាតិ បានដឹកនាំធ្វើបាតុកម្មចំនួន ៨៦លើក ក្នុងនោះបានបង្កអំពើហិង្សាចំនួនបីលើកជាក់ស្ដែង ដែលមានទឹកប្រាក់ប៉ាន់ស្មានប្រមាណ ៧២.២៣៣.៧០៣ដុល្លារអាមេរិក»។
លោក នី ចរិយា ប្រធានផ្នែកសិទ្ធិមនុស្ស និងជំនួយច្បាប់របស់សមាគមអាដហុក (adhoc) គិតថា រូបភាពនៃការផ្ដល់ប្រាក់ឧបត្ថម្ភនេះ មិនមែនជាការល្អឡើយក្នុងសង្គមខ្មែរ ដោយហេតុថា ការលើកទឹកចិត្តនេះ ពិតជាជំរុញឲ្យមានអំពើហិង្សាក្នុងសង្គមកាន់តែច្រើន៖ «អ្វីដែលជាការលើកទឹកចិត្តក្នុងការធ្វើកិច្ចការបង្ក្រាបដោយហិង្សា ទៅលើក្រុមបាតុករអហិង្សា មិនមែនជាការលើកទឹកចិត្តមួយដែលត្រឹមត្រូវនោះទេ គឺការលើកទឹកចិត្ត ជំរុញឲ្យមានប្រព្រឹត្តនូវអំពើរំលោភសិទ្ធិមនុស្សបន្ថែមទៀត»។
លោក នី ចរិយា ក៏បានដាក់បន្ទុកលើក្រសួងមហាផ្ទៃ ចំពោះការផ្ដល់ការលើកទឹកចិត្ត និងការបង្ក្រាបក្រុមបាតុកម្មកន្លងមក៖ «កន្លងមកដែលទទួលបញ្ជាពីក្រសួងមហាផ្ទៃ មានន័យថា អ្វីដែលជាបង្ក្រាបកន្លងមក គឺជាការបង្ក្រាបដោយទទួលបញ្ជាពីក្រសួងមហាផ្ទៃ ហើយ ព្រោះក្រសួងមហាផ្ទៃ ជាអ្នកសរសើរឲ្យបង្ក្រាបកន្លងមក។ សួរថា តើការបង្ក្រាបកន្លងមក បានអនុលោមទៅតាមច្បាប់ស្ដីអំពីការធ្វើបាតុកម្មដោយសន្តិវិធីឬទេ?»។
លោក ជួន សុវណ្ណ ក៏បានឲ្យដឹងថា កងកម្លាំងនគរបាលត្រូវបានហ្វឹកហាត់ ដើម្បីរក្សាភាពអត់ធ្មត់ក្នុងការរក្សាសន្តិសុខនៃក្រុមបាតុករដែរ៖ «បានណែនាំឲ្យគ្រប់កម្លាំងសមត្ថកិច្ច មានការអត់ធ្មត់ និងទទួលខុសត្រូវខ្ពស់ក្នុងការគោរពបទបញ្ជា ដោយមិនតបត ឬប្រើអំពើហិង្សាអ្វីមួយប៉ះពាល់ដល់ក្រុមបាតុករ»។
ទោះជាយ៉ាងណា ការប៉ះទង្គិចនៅតែកើតមានឡើង ហើយគេបានដាក់កំហុសលើក្រុមបាតុករដែលធ្វើបាតុកម្មដោយមិនបានសុំច្បាប់ទម្លាប់ត្រឹមត្រូវ។
លោក សុក សំអឿន នាយកប្រតិបត្តិនៃអង្គការក្រុមអ្នកច្បាប់ការពារសិទ្ធិកម្ពុជា មិនយល់ថា ការដែលផ្ដល់ប្រាក់ឧបត្ថម្ភឲ្យក្រុមនគរបាលនេះ ជាការជំរុញឲ្យមានអំពើហិង្សានោះទេ ព្រោះការឧបត្ថម្ភនេះ គឺធ្វើឡើងក្នុងរូបភាពលើកទឹកចិត្តកាតព្វកិច្ចការងារប៉ុណ្ណោះ៖ «បើសិនជាឧបមាថា បើអ្នកហ្នឹងវាយគេបានប្រាំនាក់ ហើយឲ្យលើកទឹកចិត្តថាអ្នកហ្នឹងពូកែវាយគេ បានវាពាក់ព័ន្ធនឹងអំពើហិង្សា។ បើសិនជាគេឲ្យជាទូទៅ ដែលគ្នាខិតខំធ្វើតាមបញ្ជាអាជ្ញាធរអ៊ីចឹង ម៉េចនឹងហៅអ៊ីចឹងកើត?»។
លោក សុក សំអឿន បានឲ្យដឹងដែរថា បើតាមច្បាប់បាតុកម្មគ្មានមាត្រាណាដែលចែងថា ការធ្វើបាតុកម្មនៅទីសាធារណៈ តម្រូវឲ្យមានការសុំច្បាប់អ្វីនោះទេ ដរាបណាវាជាបាតុកម្មអហិង្សា៖ «នៅក្នុងច្បាប់ គេមិនចែងថាមានសុំច្បាប់ទេ គេគ្រាន់តែជូនដំណឹង ដើម្បីជួយសម្រួលអ៊ីចឹង។ ការអនុវត្តជាក់ស្ដែងសព្វថ្ងៃទៅជាមិនសុំច្បាប់ទេ គេមិនឲ្យ។ ចំណុចហ្នឹងប្រហែលជាសភាថ្មី គួរបកស្រាយឲ្យបានច្បាស់លាស់ទៅ។ ការធ្វើបាតុកម្មទាំងអស់ កុំឲ្យតែបាតុកម្មហិង្សាសុទ្ធតែជាការធ្វើដោយស្របច្បាប់»។
បាតុករជិត ១០នាក់ស្លាប់ និងប្រមាណ ៤០នាក់រងរបួស ក្នុងហេតុការណ៍ប្រើហិង្សាបង្ក្រាបរបស់កម្លាំងប្រដាប់អាវុធក្រុងភ្នំពេញ ក្នុងនោះមានទាំងកម្លាំងនគរបាលផង នៅក្រោយការបោះឆ្នោតឆ្នាំ២០១៣។
មន្ត្រីសិទ្ធិមនុស្សជាតិ និងអន្តរជាតិ រួមទាំងអ្នករាយការណ៍ពិសេសអង្គការសហប្រជាជាតិ ស្ដីពីស្ថានភាពសិទ្ធិមនុស្សនៅកម្ពុជា លោក សុរិយា ស៊ូប៊ែឌី (Surya Subedi) បានហៅការបង្ក្រាបដោយកម្លាំងចម្រុះរបស់អាជ្ញាធរក្រុងភ្នំពេញ កាលពីដើមឆ្នាំ២០១៣ នោះថា ជាការបង្ក្រាបដោយខុសច្បាប់ ប្រើកម្លាំងច្រើនហួសជ្រុល និងមិនសមាមាត្រជាមួយកម្លាំងបាតុករជាកម្មករតវ៉ាទាមទារដំឡើងប្រាក់ខែគោល ១៦០ដុល្លារ ដែលការតវ៉ានាពេលនោះ គឺចាប់ផ្ដើមឡើងដោយសន្តិវិធី។ ហិង្សាបានផ្ទុះឡើងក្រោយពេលកម្លាំងអាជ្ញាធរចុះបង្ក្រាបដោយហិង្សា។ ក្រុមសិទ្ធិមនុស្ស បានទាមទារអោយរដ្ឋាភិបាលស៊ើបអង្កេត និងនាំជនដៃដល់ដែលបានបាញ់សម្លាប់បាតុករ មកផ្ដន្ទាទោសតាមច្បាប់។
មន្ត្រីសិទ្ធិមនុស្ស អោយដឹងថា ការផ្តល់រង្វាន់លើកទឹកចិត្ត និងការកោតសរសើរដល់ស្នាដៃបំពេញការងាររបស់នគរបាលនេះ គឺជាកាយវិការបញ្ជាក់ថា រដ្ឋាភិបាលហាក់មិនបានយកចិត្តទុកដាក់លើការទាមទារអោយមានការស៊ើបអង្កេតរកការពិត នៃព្រឹត្តិការណ៍បាញ់ប្រហារបាតុករកាលពីដើមឆ្នាំ២០១៣ ឡើយ៕
កំណត់ចំណាំចំពោះអ្នកបញ្ចូលមតិនៅក្នុងអត្ថបទនេះ៖
ដើម្បីរក្សាសេចក្ដីថ្លៃថ្នូរ យើងខ្ញុំនឹងផ្សាយតែមតិណា ដែលមិនជេរប្រមាថដល់អ្នកដទៃប៉ុណ្ណោះ។