មន្ត្រីមកពីគណបក្សនយោបាយចំនួនបី គឺគណបក្សហ៊្វុនស៊ិនប៉ិច គណបក្សសង្គ្រោះជាតិ រួមនឹងមន្ត្រីអាជ្ញាធរខេត្តមណ្ឌលគិរី នៃគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា បានសម្ដែងឆន្ទៈចាត់ទុកបញ្ហាបរិស្ថាន និងដីធ្លី គឺជាកត្តាសំខាន់ ដែលមន្ត្រីគណបក្សដាក់បញ្ចូលក្នុងកម្មវិធីនយោបាយ យកចិត្តទុកដាក់ដោះស្រាយ និងបង្កើនជំនឿទុកចិត្តពីពលរដ្ឋម្ចាស់ឆ្នោត។
ការសម្ដែងមតិនេះ ធ្វើឡើងនៅក្នុងវេទិកាពិភាក្សាគោលនយោបាយស្ដីពីទស្សនៈរបស់គណបក្សនយោបាយ នៅថ្ងៃពុធ ទី១៩ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០១៣ នាសាលប្រជុំសណ្ឋាគារ មណ្ឌលគិរី ក្នុងក្រុងសែនមនោរម្យ ខេត្តមណ្ឌលគិរី។
វេទិកានេះ រៀបចំឡើងដោយវេទិកានៃអង្គការមិនមែនរដ្ឋាភិបាលស្ដីពីកម្ពុជា មជ្ឈមណ្ឌលសិទ្ធិមនុស្សកម្ពុជា មជ្ឈមណ្ឌលអប់រំច្បាប់សម្រាប់សហគមន៍ គណៈកម្មាធិការសង្កេតការណ៍ដើម្បីការបោះឆ្នោតដោយសេរី និងយុត្តិធម៌នៅកម្ពុជា និងអង្គការសម្ព័ន្ធភាពកម្ពុជា ដើម្បីតម្លាភាពចំណូលធនធាន។
មន្ត្រីសម្របសម្រួលកម្មវិធីនៃមជ្ឈមណ្ឌលអប់រំច្បាប់សម្រាប់សហគមន៍ លោក ហួន ជុនឌី កត់សម្គាល់ថា បញ្ហាបរិស្ថាន និងដីធ្លី គឺជាចំណុចក្តៅដែលប្រជាពលរដ្ឋកំពុងត្រូវការឲ្យមានដំណោះស្រាយ។ លោកបន្តថា ឆន្ទៈយកចិត្តទុកដាក់ និងដាក់បញ្ចូលក្នុងកម្មវិធីនយោបាយរបស់គណបក្ស សម្រាប់ការឃោសនាប្រកួតប្រជែងបោះឆ្នោតនាពេលខាងមុខនេះ គឺជាកត្តាសំខាន់ ធ្វើឲ្យប្រជាពលរដ្ឋម្ចាស់ឆ្នោតពិនិត្យពិចារណា និងសម្រេចចិត្តបោះឆ្នោតដើម្បីជ្រើសរើសតំណាងរាស្ត្រ ឬគណបក្សនយោបាយដែលបម្រើរាស្ត្រពិតប្រាកដ៖ «ប្រជាពលរដ្ឋក៏មានឱកាសស្តាប់ សួរដេញដោល ហើយពិចារណាថាតើគោលនយោបាយរបស់គាត់ ការអនុវត្តជាក់ស្តែងរបស់ពួកគាត់ តើវាឆ្លើយតបទៅនឹងអ្វីដែលគាត់បានប្ដេជ្ញាចិត្តមែនអត់? ហើយនេះ គឺជាអ្វីមួយដែលគាត់អាចសម្រេចចិត្តនៅពេលបោះឆ្នោត»។
ការបោះឆ្នោតជាតិនីតិកាលទី៥ នឹងប្រព្រឹត្តទៅនៅថ្ងៃទី២៨ ទៅខែកក្កដា ខាងមុខនេះ ខណៈពេលវិបត្តិដីធ្លីព្រៃឈើបរិស្ថានធម្មជាតិ បានកើតមានច្រើនករណីនៅក្នុងប្រទេស ជាពិសេសបណ្ដាខេត្តប៉ែកឦសានប្រទេស។
ប្រជាពលរដ្ឋនៅឃុំប៊ូស្រា ស្រុកពេជ្រាដា ខេត្តមណ្ឌលគិរី លោក ឃុត ចាន់រ៉ា បានអះអាងថា បញ្ហាដីធ្លីព្រៃឈើ គឺជាបញ្ហាប្រឈមរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ។ ប្រជាពលរដ្ឋទាមទារឲ្យមានដំណោះស្រាយជាក់លាក់ពីមន្ត្រីគណបក្ស ដែលបានឈ្នះឆ្នោតកាន់អំណាច។ លោកកត់សម្គាល់ថា កន្លងទៅនេះ ការសន្យារបស់គណបក្សនយោបាយមិនបានធ្វើឲ្យប្រជាពលរដ្ឋមានជំនឿចិត្តនោះទេ៖ «ខ្ញុំសំណូមពរដល់គណបក្សទាំងអស់ សូមឲ្យមានគោលនយោបាយច្បាស់លាស់ កុំនិយាយបំផ្លើស និយាយបានតែនិយាយ ដល់ពេលជាក់ស្តែង មិនមានភាពច្បាស់លាស់ ហើយមិនមានដំណោះស្រាយដល់ប្រជាពលរដ្ឋ»។
ចំណែកមន្ត្រីសម្របសម្រួលកំណែទម្រង់ដីធ្លីនៃមជ្ឈមណ្ឌលសិទ្ធិមនុស្សកម្ពុជា លោក វណ្ណ សុផាត បានកត់សម្គាល់ថា កន្លងទៅនេះ គណបក្សប្រជាជនឈ្នះឆ្នោតកាន់អំណាចក្នុងរាជរដ្ឋាភិបាល មិនទាន់ធ្វើឲ្យបានប្រសើរដល់បញ្ហាបរិស្ថាន និងបញ្ហាដីធ្លីប្រជាពលរដ្ឋឡើយ។ លោកបន្តថា ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ និងគ្រោះទឹកជំនន់បច្ចុប្បន្ន គឺបណ្ដាលមកពីកត្តាបរិស្ថានត្រូវបានបំផ្លាញ៖ «វាពាក់ព័ន្ធការពុំមានការទទួលខុសត្រូវ និងពុំមានវិធានការជាក់លាក់ក្នុងការអនុវត្តច្បាប់ បណ្ដាលឲ្យមន្ត្រីខិលខូចជាមួយក្រុមហ៊ុន និងអ្នកមានអំណាចមួយចំនួនធ្វើអ្វីតាមតែអំពើចិត្ត កាប់ព្រៃបំផ្លាញព្រៃឈើធនធានធម្មជាតិរបស់ខ្មែរ ដូចជា រ៉ែ ដីធ្លី នេះដែរ»។
មន្ត្រីច្បាប់ និងតស៊ូមតិ នៃគណៈកម្មាធិការសង្កេតការណ៍ដើម្បីការបោះឆ្នោតដោយសេរី និងយុត្តិធម៌នៅកម្ពុជា ខុមហ្វែ្រល (COMFREL) លោក សួន យុធ្យា ចាប់អារម្មណ៍ថា វេទិកាសម្ដែងឆន្ទៈរបស់គណបក្សនយោបាយនេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ពលរដ្ឋនៅខេត្តទាំង៥ ទទួលបានព័ត៌មានពីការសន្យារបស់គណបក្សនយោបាយ និងធ្វើការសម្រេចចិត្ត៖ «ដូច្នេះ ថ្ងៃបោះឆ្នោតគាត់អាចសម្រេចចិត្តជ្រើសរើសអ្នកតំណាងគាត់ អ្នកជួយគាត់ អ្នកជួយដោះស្រាយបញ្ហាគាត់បានត្រឹមត្រូវ»។
យ៉ាងនេះក្តី នៅឯឃុំសេសាន ស្រុកអូរយ៉ាដាវ ប្រជាពលរដ្ឋជនជាតិដើមភាគតិចភូមិភិ អ្នកស្រី រម៉ាស វឿន កាលពីសប្ដាហ៍មុនបានថ្លែងថា អ្នកភូមិនឹងមិនទៅបោះឆ្នោតទេ ពីព្រោះដីធ្លីតំបន់ព្រៃឈើសហគមន៍អភិរក្ស ត្រូវក្រុមហ៊ុនឈូសឆាយយក ហើយអាជ្ញាធរមិនបានដោះស្រាយជូនប្រជាពលរដ្ឋ៕
កំណត់ចំណាំចំពោះអ្នកបញ្ចូលមតិនៅក្នុងអត្ថបទនេះ៖ ដើម្បីរក្សាសេចក្ដីថ្លៃថ្នូរ យើងខ្ញុំនឹងផ្សាយតែមតិណា ដែលមិនជេរប្រមាថដល់អ្នកដទៃប៉ុណ្ណោះ។