ការបោះឆ្នោតរើសសមាជិកសភាអាណត្តិទី៥ ប្រព្រឹត្តឡើងនៅថ្ងៃទី២៨ កក្កដា ខាងមុខ។ មន្ត្រីគណៈកម្មាធិការជាតិរៀបចំការបោះឆ្នោត (គ.ជ.ប) បាននិយាយថា ការបោះឆ្នោតរើសសមាជិកសភាលើកនេះអាចមានចំនួនគណបក្សនយោបាយចូលរួមប្រកួតតិចជាងមុន។
តើមានមូលហេតុអ្វីខ្លះ បានជាចំនួនគណបក្សនយោបាយចូលរួមបោះឆ្នោតរើសតំណាងរាស្ត្រកាន់តែតិចជាងមុន?
អ្នកដឹកនាំសង្គមស៊ីវិលឃ្លាំមើលការបោះឆ្នោតនៅកម្ពុជា បានវាយតម្លៃថា ការបោះឆ្នោតរើសសមាជិកសភាមានគណបក្សនយោបាយចូលរួមប្រកួតតិចជាងមុន ដោយសារប្រព័ន្ធបោះឆ្នោតនៅកម្ពុជា មិនអំណោយផលដល់គណបក្សនយោបាយតូច ដែលមានធនធានតិច។
លោក គល់ បញ្ញា នាយកប្រតិបត្តិអង្គការសង្កេតការណ៍បោះឆ្នោតមួយឈ្មោះ គណៈកម្មាធិការដើម្បីការបោះឆ្នោតដោយសេរី និងយុត្តិធម៌នៅកម្ពុជា ខុមហ្វ្រែល (COMFREL) មានប្រសាសន៍នៅថ្ងៃទី២៣ មេសា ថា ការចុះថយគណបក្សនយោបាយចូលរួមបោះឆ្នោតនោះ មានកត្តាជាច្រើន ដូចជា ទី១ រដ្ឋបានដាក់កំណត់ឲ្យគណបក្សនយោបាយត្រូវមានប្រាក់តម្កល់ ដើម្បីចូលរួមបោះឆ្នោត ហើយបើមិនបានទទួលសំឡេងគាំទ្រគ្រប់ ១អាសនៈនៃសភាទេ ប្រាក់តម្កល់នេះមិនបង្វិលសងគណបក្សនយោបាយវិញទេ។ ទី២ ប្រព័ន្ធបោះឆ្នោតរូបមន្តចែកសន្លឹកឆ្នោត មិនអំណោយផលដល់គណបក្សនយោបាយ ដែលបានទទួលសំឡេងគាំទ្រតិច។ ទី៣ រដ្ឋមិនបានផ្តល់ការលើកទឹកចិត្តដល់គណបក្សនយោបាយដែលចង់ចូលរួមប្រកួត។ ទី៤ គណបក្សនយោបាយខ្លះចូលរួមប្រកួតគ្រប់លើក តែមិនបានទទួលផល។ ទី៥ គណបក្សនយោបាយខ្លួនឯងមានការលំបាកក្នុងការរៀបចំខ្លួនចូលរួមប្រកួតជាដើម។
លោក គល់ បញ្ញា៖ «រដ្ឋយើងមិនបានយកចិត្តទុកដាក់ទៅលើទីលានប្រកួតមួយស្មើភាពគ្នាផងហ្នឹង។ ហើយគណបក្សតូចៗ គ្នាធ្វើម៉េចមានលទ្ធភាព បើមានការរើសអើង មិនមានការផ្សព្វផ្សាយមិនមានការគាំទ្រគ្នា អានេះជាបញ្ហា។ យើងបង្កើតទីលានប្រកួតមួយ យើងអត់ … គណបក្សមានអំណាច គាត់ធ្វើអីតែឯង គាត់មានលទ្ធភាពយកធនធានទៅធ្វើតែម្នាក់ឯង អីចឹងទៅ ហើយមានច្បាប់ឯណា ដើម្បីត្រួតពិនិត្យថា ទីលានប្រកួតនោះស្មើភាពគ្នាបាននោះ។ បើក្នុងកីឡាវិញ បើវាយបុក វាមានទម្ងន់ស្មើគ្នាអីទៅ យើងអត់អីចឹងទេ គេមានលក្ខខណ្ឌប្រកួត។ យើងអត់អីចឹងទេ អ្នកណាធ្វើអី ធ្វើទៅបានម៉ាសេរី ហើយអត់មានអ្នកណាគាំទ្រ អានេះជាបញ្ហា»។
លោក គល់ បញ្ញា បានរិះគន់ថា នៅប្រទេសកម្ពុជា តំណាងរាស្ត្រដែលកើតចេញពីការបោះឆ្នោតតាមប្រព័ន្ធបច្ចុប្បន្ននេះ មិនសូវបានបម្រើផលប្រយោជន៍ប្រជាពលរដ្ឋជាម្ចាស់មណ្ឌល និងម្ចាស់ឆ្នោតទេ គឺអ្នកតំណាងរាស្ត្រទាំងនោះបម្រើផលប្រយោជន៍គណបក្សនយោបាយរបស់គាត់ខ្លាំងជាង ពីព្រោះពេលបោះឆ្នោតរើស គឺរើសគណបក្សនយោបាយ ហើយគណបក្សនយោបាយ គឺជាអ្នកតែងតាំងបេក្ខជនតំណាងរាស្ត្រប្រចាំមណ្ឌលនិមួយៗ៖ «ព្រោះបុគ្គលម្នាក់ៗដែលជាប់នោះ គាត់មិនហ៊ានទៅធ្វើអីឲ្យខុសពីគណបក្សទេ។ បើថាគណបក្សកាន់អំណាច គាត់និយាយរឿងជោគជ័យគណបក្ស រដ្ឋាភិបាល គាត់ទៅហើយបើគណបក្សប្រឆាំង គាត់ទិតៀនគណបក្សកាន់អំណាចអីចឹងទៅ គឺអត់មាននិយាយអំពីគំនិតពហុភាពទេ ពីព្រោះដោយសារបុគ្គលដែលជាប់មួយៗនោះ គាត់មិនមែនបានសន្លឹកឆ្នោតផ្ទាល់ពីរាស្ត្រទេ។ គាត់បោះតាមរយៈគណបក្សទេ»។
ចំណែកលោក ហង្ស ពុទ្ធា ជានាយកគណៈកម្មាធិការអព្យាក្រឹត្យ និងយុត្តិធម៌ដើម្បីការបោះឆ្នោតដោយសេរី និងត្រឹមត្រូវនៅកម្ពុជា និកហ្វិក (NICFEC) មានប្រសាសន៍ថា ចំនួនគណបក្សនយោបាយចូលរួមតិច ដោយសារការចំណាយជារឿងសំខាន់ដែលធ្វើឲ្យប្រជាពលរដ្ឋដែលចង់ធ្វើនយោបាយ និងបង្កើតគណបក្សនយោបាយខ្លះ មិនមានលទ្ធភាពចូលរួមបានទេ៖ «តាមពិត អ្វីៗទាំងអស់ត្រូវអនុលោមតាមច្បាប់។ ហើយច្បាប់នេះ បានកំណត់ហើយថា គណបក្សត្រូវមានសមាជិកប៉ុន្មាន? ហើយត្រូវបង់ថវិកាប៉ុន្មានអីចឹង? នេះក៏ជាចំណុចរារាំងដល់គណបក្សដែរ»។
លោក ទេព នីថា អគ្គលេខាធិការ គ.ជ.ប បាននិយាយកាលពីដើមខែមេសា ថា នៅក្នុងការបោះឆ្នោតរើសសមាជិកសភាឆ្នាំ២០១៣ នេះ តាមលោកប៉ាន់ស្មាន មានគណបក្សនយោបាយចូលរួមប្រកួតប្រហែលមិនដល់ ១០ទេ។
លោក ទេព នីថា មានប្រសាសន៍នៅថ្ងៃទី២៣ មេសា ថា ចំនួនគណបក្សនយោបាយចូលរួមប្រកួតមានការចុះថយ។ តាមលោកយល់ មកពីការចំណាយក្នុងការចូលរួមប្រកួតការបោះឆ្នោតនេះ មានចំនួនច្រើន និងថ្មីៗនេះ មានការប្រែប្រួលចំនួនគណបក្សនយោបាយ៖ «តាមពិតទៅ ការចូលរួមរបស់គណបក្សនយោបាយក្នុងការបោះឆ្នោតនោះ វាអាស្រ័យទៅតាមប្រភេទនៃការបោះឆ្នោតដែរ។ បើយើងប្រៀបធៀបជាមួយការបោះឆ្នោតមុនៗ ចំនួនធ្លាក់ចុះ វាអាចទាក់ទងជាមួយស្ថានភាពរបស់គណបក្ស។ ទី១ គឺមានគណបក្សមួយចំនួនបានចូលគ្នា។ ម៉្យាងទៀត ការចូលរួមបោះឆ្នោតថ្នាក់ជាតិនេះ វាត្រូវចំណាយធំ ទាំងធនធានមនុស្ស ទាំងថវិកា។ នេះជាទិដ្ឋភាពរួមដែលអាចធ្វើឲ្យចំនួនធ្លាក់ចុះដែរ»។
លោក ខឹម វាសនា ប្រធានគណបក្សសម្ព័ន្ធដើម្បីប្រជាធិបតេយ្យ មានប្រសាសន៍ឲ្យដឹងថា គណបក្សលោកនឹងចូលរួមប្រកួតនៅក្នុងការបោះឆ្នោតខាងមុខ ហើយចំពោះការចុះថយចំនួនគណបក្សនយោបាយ ក្នុងការចូលរួមការបោះឆ្នោតនោះ វាជារឿងធម្មតាទៅតាមក្រិត្យក្រមធម្មជាតិ ប៉ុន្តែចំណុចដែលគណបក្សនយោបាយមានការព្រួយបារម្ភនោះ គឺបរិយាកាស និងឯករាជ្យភាពរបស់ គ.ជ.ប នោះទៅវិញទេ៖ «លក្ខខណ្ឌដែល គ.ជ.ប ដាក់មក ខ្ញុំត្រួតពិនិត្យមើលទៅ មិនមានអីជាការលំបាកផង។ ការលំបាកនោះ គឺក្រោយពេលយើងចុះឈ្មោះហើយ តើបរិយាកាសនយោបាយនោះវាអព្យាក្រឹត្យ វាសេរី យុត្តិធម៌ តើ គ.ជ.ប នោះ វាមានភាពលំអៀងឬអត់? ចំពោះលក្ខខណ្ឌនៃការចុះឈ្មោះរបស់ គ.ជ.ប នោះ មិនឃើញវាធ្វើឲ្យមានការថយចុះចំនួនគណបក្សឡើយ»។
នៅក្នុងការបោះឆ្នោតរើសតំណាងរាស្ត្រអាណត្តិទី៥ នេះ គណបក្សប្រឆាំងធំ២ នៅកម្ពុជា គឺគណបក្ស សម រង្ស៊ី និងគណបក្ស សិទ្ធិមនុស្ស បានសម្រេចរួមគ្នាបង្កើតគណបក្សនយោបាយមួយឈ្មោះ គណបក្សសង្គ្រោះជាតិ ដើម្បីប្រមូលសំឡេងគាំទ្រឲ្យបានច្រើន ប្រកួតជាមួយគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា ដែលកាន់អំណាចរដ្ឋាភិបាល។
ចំនួនគណបក្សនយោបាយដែលចូលរួមបោះឆ្នោតរើសតំណាងរាស្ត្រ គិតចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៩៨ មក មានការចុះថយជាលំដាប់។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩៣ មានគណបក្សនយោបាយចំនួន២០ ចូលរួម។ មកដល់១៩៩៨ មានគណបក្សនយោបាយចំនួន៣៩ ចូលរួម។ នៅឆ្នាំ២០០៣ មានគណបក្សនយោបាយចំនួន២៣ ចូលរួម និងឆ្នាំ២០០៨ មានគណបក្សនយោបាយចំនួន១១ ចូលរួម៕
កំណត់ចំណាំចំពោះអ្នកបញ្ចូលមតិនៅក្នុងអត្ថបទនេះ៖ ដើម្បីរក្សាសេចក្ដីថ្លៃថ្នូរ យើងខ្ញុំនឹងផ្សាយតែមតិណា ដែលមិនជេរប្រមាថដល់អ្នកដទៃប៉ុណ្ណោះ។