ប្រទេសកម្ពុជា មានបញ្ហាលំបាកទាក់ទងសង្គម និងជីវិតរស់នៅរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ កើតឡើងជារៀងរាល់ថ្ងៃ។ ប្រជាពលរដ្ឋដែលជួបប្រទះបញ្ហាលំបាក តែងស្រែកសុំអន្តរាគមន៍ពីថ្នាក់ដឹកនាំនៅតាមទីសាធារណៈ។
ក៏ប៉ុន្តែ រឿងដែលចម្លែកបំផុតនោះនៅត្រង់ថា ប្រជាពលរដ្ឋដែលជួបបញ្ហា កម្រឃើញទៅរកសេវាគាំពារផ្នែកច្បាប់ពីស្ថាប័នជំនាញរបស់រដ្ឋាភិបាលណាស់ ក្រៅពីពឹងឲ្យ លោក ហ៊ុន សែន ជួយ។
តើមនុស្សតែម្នាក់ដោះស្រាយស្ទើរគ្រប់ជំពូកនៅក្នុងសង្គម ជាមធ្យោបាយល្អ ឬយ៉ាងណា?
លោក ហ៊ុន សែន ឋិតនៅក្នុងអំណាចជានាយករដ្ឋមន្ត្រីស្របច្បាប់ជាង ២០ឆ្នាំមកហើយ បើគិតចាប់តាំងពីការបោះឆ្នោតសកលកាលពីឆ្នាំ១៩៩៣ ដែលរៀបចំដោយអ៊ុនតាក់ (UNTAC)។ ទំនងជាមូលហេតុនេះហើយ ទើបប្រជាពលរដ្ឋគ្រប់ស្រទាប់វណ្ណៈ តែងពឹងពាក់រកលោកនាយករដ្ឋមន្ត្រីឲ្យជួញដោះស្រាយរាល់បញ្ហា។
មិនដូច្នេះឡើយ សម្រាប់ក្រុមអ្នកវិភាគសង្គមយល់ឃើញថា វាគឺជាបន្ទុកដែលគ្រោះថ្នាក់ទៅវិញទេសម្រាប់សង្គមកម្ពុជា ប្រសិនបើមធ្យោបាយដោះស្រាយបញ្ហាក្ដោបលើតែបុគ្គលតែម្នាក់ដូចនេះ។
អ្នកវិភាគសង្គម លោក កែម ឡី ថ្លែងថា ក្នុងពេលបញ្ហាផ្ដោតលើតែ លោក ហ៊ុន សែន ម្នាក់ឯងយ៉ាងដូច្នេះ វាមិនល្អសោះឡើយសម្រាប់សង្គមមួយ។ លោកយល់ឃើញថា កាលណាអំណាចឋិតនៅក្នុងដៃរបស់បុគ្គលម្នាក់នោះ នឹងធ្វើឲ្យអំណាចប្រមូលផ្ដុំបន្តចាក់ស្រេះ។ កត្តាទាំងនេះ នឹងជំរុញឲ្យបញ្ហាសង្គមរឹតតែប្រឈមកាន់តែខ្ពស់ យុត្តិធម៌សង្គមនឹងលែងមានតម្លាភាពសម្រាប់ក្រុមគ្រួសារដែលពុំមែនជាសាច់ញាតិរបស់បុគ្គលគ្រប់គ្រងអំណាច៖ «ការដឹកនាំតាមរបៀបអំណាចប្រមូលផ្ដុំ បក្ខពួកគ្រួសារនិយម វានាំឲ្យមានអំពើពុករលួយខ្ពស់។ វានាំឲ្យមាននិទ្ទណ្ឌភាពខ្ពស់។ វានាំឲ្យមានអត្រានាំឲ្យឥតការហ្នឹងខ្ពស់។ បញ្ហាសង្គមកាន់តែច្រើនឡើងៗ ការអភិវឌ្ឍហ្នឹងវាឥតមាននិរន្តរភាព ហើយការបែងចែកភោគផលដែលចេញពីសង្គមហ្នឹង វាឥតមានសមភាព ឬក៏សមធម៌ ជំរុញឲ្យមានការបះបោរវឹកវរនៅក្នុងសង្គម។ នេះជាមេរៀនដែលជាបទពិសោធន៍ច្រើនប្រទេសហើយ បើទោះជាប្រទេសណាដែលពង្រឹងកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធធំដុំប៉ុណ្ណាដើម្បីទប់ស្កាត់ក៏ដោយ ឥតអាចជម្នះនូវចលនាសង្គមជាចុងក្រោយបានទេ»។
គិតចាប់ពីលោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន សែន គ្រប់គ្រងអំណាចពេញក្នុងដៃក្នុងឋានៈជានាយករដ្ឋមន្ត្រីអស់រយៈពេលជាង ២០ឆ្នាំកន្លងទៅនេះ គេសង្កេតឃើញថា ទាំងប្រជាពលរដ្ឋ ទាំងមន្ត្រីក្របខ័ណ្ឌក្នុងជួររដ្ឋាភិបាល ពេលមានបញ្ហាលំបាក តែងរកកិច្ចអន្តរាគមន៍ពីលោកនាយករដ្ឋមន្ត្រីជាហូរហែ។ ប្រសិនបើមិនមានកម្លាំងទប់ស្កាត់ ម្ល៉េះផ្លូវចូលផ្ទះរបស់ លោក ហ៊ុន សែន ទំនងអាចត្រូវសឹករិចរិល ឬលោកនាយករដ្ឋមន្ត្រីខ្លួនឯងផ្ទាល់ រកពេលបាយទឹក ឬសម្រាកស្ទើរពុំបានផង។ អ្នកមានជម្លោះដីធ្លី កម្រឃើញទៅរកកិច្ចអន្តរាគមន៍ពីក្រសួងរៀបចំដែនដីណាស់។ ចំណែកពាក់ព័ន្ធរឿងប្រព័ន្ធយុត្តិធម៌វិញ ក៏កម្រឃើញប្រជាពលរដ្ឋទៅរកដំណោះស្រាយពីតុលាការណាស់ដែរ។ សរុបសេចក្ដីមក គ្រប់រឿងរ៉ាវ គឺមនុស្សតែម្នាក់គត់ដែលពួកគាត់តែងពឹងនោះ គឺលោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន សែន។ ម្យ៉ាងវិញទៀត សូម្បីអង្គព្រះមហាក្សត្រដែលជាព្រះបិតារបស់ជាតិ ឬថាជាម្លប់សម្រាប់ប្រទេស យូរៗម្ដងទើបឃើញមានប្រជាពលរដ្ឋសុំព្រះរាជអន្តរាគមន៍ពីព្រះអង្គ។
ក៏ប៉ុន្តែ លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន សែន ធ្លាប់បានបដិសេធម្ដងរួចហើយកាលពីថ្ងៃទី១៨ ខែសីហា ថា លោកពិតជាមិនដែលធ្លាប់បានទទួលបណ្ដឹងចំពោះការតវ៉ារបស់ប្រជាពលរដ្ឋ ក្នុងពេលសុំកិច្ចអន្តរាគមន៍ពីលោកនោះឡើយ។ លោកទម្លាក់ការទទួលខុសត្រូវបញ្ហាទាំងនេះជាកំហុសរបស់មន្ត្រីនៅថ្នាក់មូលដ្ឋាន និងអាចបណ្ដាលមកពីមន្ត្រីដែលនៅក្បែរលោកផ្ទាល់៖ «អ៊ីចឹងទេ ខ្ញុំអំពាវនាវឲ្យគ្រប់ទីកន្លែង ពាក់ព័ន្ធជាមួយបញ្ហាហ្នឹងខិតខំធ្វើការ ហើយកុំស្ទោកពេក។ ស្ទោករហូតទៅដល់ចាំតែថាប្រជាពលរដ្ឋមក គិតនាំគ្នាយកប៉ូលិសទៅខ្ទប់។ បង្វែរផ្លូវ រួចហើយទទួលយកញត្តិ។ រួចញត្តិហ្នឹងមិនដឹងជាទៅដល់កន្លែងណាទេ ញត្តិហ្នឹងសូមជម្រាបទៅប្រជាពលរដ្ឋ ញត្តិហ្នឹងឥតបានមកដល់ខ្ញុំទេ។ អ៊ីចឹងមើលធ្វើឲ្យវាប្រាកដប្រជាមើល។ ឯកឧត្ដម អ៊ឹម ឈុនលឹម ត្រូវនាំមុខលើបញ្ហាហ្នឹង មិនមែនខ្ញុំប្រគល់ភារកិច្ចប្រគល់ភារកិច្ចគ្រាន់តែឲ្យ។ យឹម ឆៃលី ណេះប្រមូលយកនយោបាយដែលខ្ញុំនិយាយចេញ ហើយយកមកស្រង់។ ប៉ុន្តែអាហ្នឹងដូចមិនបាច់ ខុទ្ទកាល័យខ្ញុំមានហើយ»។
យ៉ាងណាក៏ដោយ បញ្ហានេះត្រូវបាន លោក កែម ឡី យល់ឃើញថា ដោយសារតែអំណាចប្រមូលផ្ដុំលើ លោក ហ៊ុន សែន តែម្នាក់នេះហើយ ដែលជំរុញឲ្យស្ថានភាពនៃការតវ៉ាចេះតែបន្តចាក់ស្រេះពីមួយថ្ងៃទៅមួយថ្ងៃមិនចប់។ លោកនិយាយថា នេះគឺជាហេតុផលចម្បងដែលរុញច្រានឲ្យកម្ពុជា មិនអាចអភិវឌ្ឍបានលឿន ហើយលោកមើលមិនឃើញទាល់តែសោះថា ប្រទេសកម្ពុជា អាចមានយន្តការរបស់រដ្ឋប្រសើរជាងនេះ៖ «បញ្ហាសង្គមហ្នឹងដោះស្រាយឥតចេញ ជំពាក់វាក់វិនជាមួយនិងអ្នកលើធំៗ អ្នកក្រោមមិនអាចដោះស្រាយបាន។ អ៊ីចឹងប្រជាពលរដ្ឋទៅរកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ទីមួយ។ ទីពីរ ដោយសារអំណាចនៅស្រុកខ្មែរនេះ អំណាចប្រមូលផ្ដុំ ទាំងតុលាការ ទាំងរដ្ឋសភា ទាំងរាជរដ្ឋាភិបាលថ្នាក់ក្រោមថ្នាក់អីហ្នឹង អំណាចប្រមូលផ្ដុំទៅលើមនុស្សម្នាក់។ អ៊ីចឹងទៅ មានបញ្ហាធំដុំអ្នកទាំងអស់គ្នាហ្នឹងឥតដោះស្រាយបញ្ជូនសំណុំរឿងបញ្ជូនហេតុការណ៍ហ្នឹងទៅឲ្យនាយករដ្ឋមន្ត្រី»។
ដោយឡែកប្រធានក្រុមប្រឹក្សាភិបាលនៃមជ្ឈមណ្ឌលសិទ្ធិមនុស្សកម្ពុជា (CCHR) លោក អ៊ូ វីរៈ មានប្រសាសន៍ថា យន្តការដោះស្រាយបញ្ហារបស់រដ្ឋាភិបាលសព្វថ្ងៃ ជាពិសេសរបស់ លោក ហ៊ុន សែន គឺមិនមានប្រសិទ្ធភាពទេ ព្រោះគោលការណ៍ដោះស្រាយ គឺពឹងផ្អែកតែលើលោកនាយករដ្ឋមន្ត្រីតែម្នាក់គត់។ លោកយល់ឃើញថា ការសម្រេចលើបុគ្គលដែលពុំមែនជាច្បាប់ គឺពិតជាពុំមានតម្លាភាពឡើយ៖ «អើ! ឥតទៅរួចទេ។ យើងមើលយន្តការបីចម្បង។ យន្តការតុលាការវិនិច្ឆ័យ គឺមិនឯករាជ្យ ពុករលួយ។ អ៊ីចឹងគឺមិនអាចដោះស្រាយបាន។ យន្តការរដ្ឋាភិបាល ក៏គាត់គ្មានផ្លូវឯណាទទួលខុសត្រូវសោះ។ ខ្ញុំមើលទៅឥតមានកំណែទម្រង់ស៊ីជម្រៅ ហើយដោយអ៊ីចឹងនៅតែខ្លោចបាយដដែល។ ហើយយន្តការសភា ខ្ញុំមើលជាកន្លែងមួយគ្រាន់តែទូងស្គរបំពេញចិត្តប្រជាពលរដ្ឋបណ្ដោះអាសន្នប៉ុណ្ណឹងទេ»។
ពាក់ព័ន្ធរឿងនេះ លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន សែន តែងសម្រេចចិត្តលើគោលការណ៍សំខាន់ៗរបស់ជាតិជាសាធារណៈ ក្នុងពេលលោកថ្លែងសារនយោបាយក្នុងវេទិកាម្ដងៗ។ យន្តការដូចនេះ ត្រូវបានក្រុមអ្នកវិភាគចាត់ទុកថា មិនមានប្រសិទ្ធភាពសម្រាប់ការរៀបចំគោលនយោបាយទេ។ បទពិសោធន៍កាលពីដើមឆ្នាំ២០១៤ គឺភ្លាមៗក្រោយពីភាគីថៃ ចាប់បញ្ជូនពលករខ្មែរត្រឡប់មកកម្ពុជាវិញ លោក ហ៊ុន សែន បានសន្យាភ្លាមដែរថា រដ្ឋាភិបាលរបស់លោកនឹងផ្ដល់តម្លៃនៃការធ្វើលិខិតឆ្លងដែនសម្រាប់ពលករខ្មែរម្នាក់ចំនួន ៤ដុល្លារសហរដ្ឋអាមេរិក។ ក៏ប៉ុន្តែ និន្នាការនេះមិនអាចទៅរួចឡើយ ហើយថែមទាំងរងការរិះគន់ថែមទៀតផង។ ទាំងនេះនៅមិនទាន់គិតពីឡានពាក់ស្លាកលេខ "នប" និង "ខម" ដែលលោកនាយករដ្ឋមន្ត្រីតែងព្រមានជាញឹកញយនៅឡើយផង។ បន្ថែមពីលើនេះ រឿងហិង្សាដីធ្លីវិញ នៅតែបន្តផ្ទុះឡើងស្ទើរគ្រប់ទីកន្លែង។ កាលពីឆ្នាំ២០១២ កន្លងទៅ នៅមុនការបោះឆ្នោត ទំនងជាលោកនាយករដ្ឋមន្ត្រីមើលឃើញប្រជាប្រិយភាពធ្លាក់ចុះ លោកក៏បានបង្កើតក្រុមនិស្សិតវាស់ដីបន្ថែមជាន់ពីលើស្ថាប័នរបស់រដ្ឋដែលមានស្រាប់ទៀត។ ប៉ុន្តែ បើទោះជាក្រុមនេះបានដំណើរក្ដី ក៏ជម្លោះដីធ្លីនៅតែមិនថមថយឡើយ។
លោក អ៊ូ វីរៈ ប្រធានក្រុមប្រឹក្សាភិបាលរបស់មជ្ឈមណ្ឌលសិទ្ធិមនុស្សកម្ពុជា ថ្លែងថា ការដោះស្រាយបញ្ហាតាមមធ្យោបាយរបស់ លោក ហ៊ុន សែន នឹងមិនមានប្រសិទ្ធភាពឡើយ ដរាបណាគោលការណ៍នេះមិនត្រូវបានឆ្លងកាត់សេចក្ដីសម្រេចពីសភា។ លោកបន្តថា ដើម្បីឲ្យគោលការណ៍រដ្ឋមួយមានសក្ដានុពល លុះត្រាតែពុំមានការសម្រេចចិត្តដោយបុគ្គល ប៉ុន្តែជាសេចក្ដីសម្រេចដែលចេញដោយសភាវិញ។ ជាងនេះទៀត អំណាចតុលាការត្រូវតែជាអំណាចដែលឯករាជ្យ និងជឿទុកចិត្តបាន ហើយស្ថាប័នរបស់រដ្ឋ ត្រូវតែមានសិទ្ធិសម្រេចឈរលើមូលដ្ឋាននៃច្បាប់ ទើបបញ្ហាអាចបញ្ចប់ទៅបាន។ លោកបន្តថា បើមិនដូច្នេះទេ បើទោះជាលោកនាយករដ្ឋមន្ត្រីចង់កែទម្រង់ប៉ុន្មានតំណទៀត ក៏គ្មានន័យនោះដែរ។
ឆ្លើយតបក្នុងរឿងនេះ លោក ទិត្យ សុធា មន្ត្រីនាំពាក្យអង្គភាពព័ត៌មាន និងប្រតិកម្មរហ័សនៃទីស្ដីការគណៈរដ្ឋមន្ត្រី ថ្លែងថា និយាយដោយរួម រដ្ឋាភិបាលមានស្ថាប័ន និងរបៀបធ្វើការយ៉ាងច្បាស់លាស់។ ហេតុនេះ ការបកស្រាយណាមួយដែលចោទប្រកាន់ថា សេចក្ដីសម្រេចដោយពឹងផ្អែកទាំងស្រុងលើតែ លោក ហ៊ុន សែន នោះ គឺជាការឆ្លុះបញ្ចាំងសម្រាប់ហេតុផលមួយជ្រុងប៉ុណ្ណោះរបស់ស្ថាប័ន នៃអង្គការមិនមែនរដ្ឋាភិបាល៖ «សម្រាប់រាជរដ្ឋាភិបាល តែងតែផ្ដល់បុព្វសិទ្ធិ គឺជាទម្ងន់នៅក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហាទៅលើការសម្រេចចិត្តរបស់សម្ដេចតេជោ។ ក៏ប៉ុន្តែមិនមែនបានន័យថា គ្រប់បញ្ហាទាំងអស់ គឺទាល់តែមានការសម្រេចពីសម្ដេចតេជោ បានដោះស្រាយបញ្ហាបានទាំងអស់នោះទេ គឺមានរឿងជាច្រើន សេនាធិការរបស់សម្ដេចបានធ្វើការដោះស្រាយដោយផ្ទាល់ ហើយបានបញ្ចប់បញ្ហាជាច្រើន។ ដូច្នេះ សូមកុំមានវប្បធម៌ស្អប់មកលើមេដឹកនាំ បែរជាមានប្រសាសន៍ថា រាល់បញ្ហាទាំងអស់តែមានការសម្រេចពីប្រមុខរដ្ឋាភិបាល។ ខ្ញុំថា នេះគឺជាការនិយាយបំពានពេកហើយបាទ»។
បើទោះជាបែបណា អង្គការសង្គមស៊ីវិល នៅតែចាត់ទុករបៀបនៃការសម្រេចចិត្តរបស់ លោក ហ៊ុន សែន ថាមិនមានគោលការណ៍ច្បាស់លាស់សោះឡើយ។ ដោយហេតុថា គោលនយោបាយភាគច្រើន តែងតែជាគោលការណ៍បែប ផាប់លិក ផូលិស៊ី (Public Policy) ឬថាជាគោលនយោបាយដែលសម្រេចក្នុងពេលថ្លែងសារជាសាធារណៈ ជាជាងសេចក្ដីសម្រេចដែលអនុម័តដោយសភា៕
កំណត់ចំណាំចំពោះអ្នកបញ្ចូលមតិនៅក្នុងអត្ថបទនេះ៖
ដើម្បីរក្សាសេចក្ដីថ្លៃថ្នូរ យើងខ្ញុំនឹងផ្សាយតែមតិណា ដែលមិនជេរប្រមាថដល់អ្នកដទៃប៉ុណ្ណោះ។