អង្គការស្ថាប័នមួយចំនួន នៅថ្ងៃទី២៤ ខែឧសភា បានប្រតិកម្មចំពោះសេចក្ដីថ្លែងការណ៍របស់តំណាងរាស្ត្រគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា លោក ឈាង វុន ដែលកាលពីថ្ងៃទី២៣ ខែឧសភា បានភ្ជាប់ស្ថាប័នទាំងនោះខ្លះទៅនឹងចលនាបដិវត្តន៍ពណ៌នៅកម្ពុជា។ អង្គការស្ថាប័នទាំងនេះបដិសេធថា មិនពាក់ព័ន្ធនឹងបដិវត្តន៍ពណ៌ទេ។
មន្ត្រីស្ថានទូតសហរដ្ឋអាមេរិកប្រចាំនៅកម្ពុជា នៅថ្ងៃទី២៤ ខែឧសភា ឆ្លើយតបចំពោះសេចក្ដីថ្លែងការណ៍របស់លោក ឈាង វុន ដែលចោទថា ស្ថានទូតអាមេរិក ផ្ដល់យន្តការបដិវត្តន៍ពណ៌តាមរយៈការបណ្ដុះបណ្ដាលយុវជន។
មន្ត្រីនាំពាក្យស្ថានទូតសហរដ្ឋអាមេរិកប្រចាំនៅកម្ពុជា លោក ចេ រ៉េម៉ាន (Raman Jay) នៅថ្ងៃដដែលសរសេរសារក្នុងអ៊ីមែលថា រដ្ឋាភិបាលសហរដ្ឋអាមេរិក មានជំហរយ៉ាងម៉ឺងម៉ាត់លើការមិនប្រកាន់បក្សណាមួយ ហើយធ្វើការជាមួយគ្នាទាំងគណបក្សកាន់អំណាច និងគណបក្សប្រឆាំង ដើម្បីជួយគាំទ្រដំណើរការលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យរបស់ប្រទេសកម្ពុជា។
នៅព្រឹកថ្ងៃទី២៣ ខែឧសភា សមាជិកគណៈកម្មាធិការអចិន្ត្រៃយ៍រដ្ឋសភា និងជាប្រធានគណៈកម្មការកិច្ចការបរទេស សហប្រតិបត្តិការអន្តរជាតិ ឃោសនាការ និងព័ត៌មាននៃរដ្ឋសភា លោក ឈាង វុន បានធ្វើបទបង្ហាញដល់មន្ត្រីអគ្គលេខាធិការដ្ឋានរដ្ឋសភា អំពីយន្តការ ១២ នៃបដិវត្តន៍ពណ៌ និងវិនាសកម្មនៃសង្គ្រាម ហើយចោទស្ថានទូតសហរដ្ឋអាមេរិកថា មានតួនាទីនៅក្នុងយន្តការបដិវត្តន៍ពណ៌ តាមរយៈបណ្ដុះបណ្ដាលយុវជន៖ «ក្មួយបកវ៉ឹបសៃថ៍ស្ថានទូតអាមេរិក មានកន្លែងមួយនោះ គេធ្វើការបណ្ដុះបណ្ដាល។ គេយកយុវជនទំនាក់ទំនងជាមួយយុវជន។ គេយកយុវជនទៅបណ្ដុះបណ្ដាលឲ្យប្រើអ៊ីនធឺណិត ឲ្យចេះផ្សព្វផ្សាយនូវសារនយោបាយ ហើយមិនតែប៉ុណ្ណឹងទៀត គេដាក់ថា អ្នកទៅរៀននៅទីនោះបានល្អ គេនឹងបញ្ជូនទៅរៀននៅស្រុកអាមេរិក ថែមទៀត នរណាមិនចង់ទៅកូនខ្មែរ។ រៀនរបៀបប្រើ មិនធម្មតាទេ»។
លោកក៏ភ្ជាប់ទៅនឹងសកម្មភាពរបស់គណបក្សប្រឆាំង អង្គការមិនមែនរដ្ឋាភិបាល សហជីពកម្មករ និងប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយខ្លះ ថាជាយន្តការបដិវត្តន៍ពណ៌។ ក្នុងនោះ លោកក៏ចោទអង្គការមូលនិធិធំៗ របស់សហរដ្ឋអាមេរិក ដូចជាវិទ្យាស្ថានជាតិប្រជាធិបតេយ្យសម្រាប់កិច្ចការអន្តរជាតិ ហៅកាត់ថា អិន.ឌី.អាយ (NDI) ថា ស្ថិតក្នុងយន្តការបដិវត្តន៍ពណ៌ ជាពិសេស ពេលដែលវិទ្យាស្ថាននេះរកឃើញបញ្ជីឈ្មោះបោះឆ្នោតមិនប្រក្រតី៖ «កាលបោះឆ្នោតឆ្នាំ២០១៣ ថ្ងៃស ថ្ងៃដែលអត់ធ្វើសកម្មភាពមុនបោះឆ្នោតមួយថ្ងៃ គាត់យកមកធ្វើការ។ គេយកមកស្រែកថា ទឹកខ្មៅលុបជ្រះ ហើយមុននោះពីរបីខែ អង្គការមហាអំណាចមួយស្រែកថា បញ្ជីបោះឆ្នោតហ្នឹងខុសដល់ទៅជាងមួយលាននាក់។ និយាយឲ្យចំទៅ គឺ អិន.ឌី.អាយ ហ្នឹង។ អិន.ឌី.អាយ គាត់លើកអ៊ីចឹង ហើយពួកហ្នឹងយកអាពីរហ្នឹង គឺទឹកខ្មៅជ្រលក់ដៃលុបជ្រះ បញ្ជីបោះឆ្នោតហ្នឹងមានឈ្មោះបំប៉ោង គេភ្ជាប់ចូលគ្នា បើមានឈ្មោះបំប៉ោង ទឹកខ្មៅលុបជ្រះ បានន័យថា អាចទៅបោះឆ្នោតម្ដងទៀតបាន។ អាហ្នឹងហើយដែលគេលើកយកមកថា ជាការបន្លំសន្លឹកឆ្នោត។ សុទ្ធតែជាការរៀបចំឡើង»។
ដោយការបញ្ជាក់ជំហរមិនប្រកាន់បក្សដូចស្ថានទូតដែរ នាយកវិទ្យាស្ថាន អិន.ឌី.អាយ ប្រចាំកម្ពុជា លោក ចន ខាវ៉ាណុះ (John Cavanaugh) ក៏បានឆ្លើយតបតាមអ៊ីមែលថា រយៈពេលជាង ២៥ឆ្នាំមកនេះ បានចាប់ដៃគូជាមួយគណបក្សនយោបាយនៅកម្ពុជា ដែលមានបេក្ខជន អង្គការសង្គមស៊ីវិល និងពលរដ្ឋដើម្បីលើកស្ទួយអភិបាលកិច្ចមានតម្លាភាព និងការចូលរួមផ្នែកនយោបាយ ដែលបម្រើផលប្រយោជន៍ប្រសើរបំផុតដល់ពលរដ្ឋកម្ពុជា។
វិទ្យាស្ថាន អិន.ឌី.អាយ កំពុងអនុវត្តកម្មវិធី ៤ឆ្នាំ ដើម្បីពង្រឹងតួនាទីពលរដ្ឋក្នុងដំណើរការនយោបាយ និងបង្កើតបរិយាកាសនយោបាយដោយស្ថាបនា និងធ្វើឲ្យរដ្ឋាភិបាលកាន់តែមានការទទួលខុសត្រូវ។ កម្មវិធីនេះចាប់ពីឆ្នាំ២០១៦ និងគ្របដណ្ដប់ទាំងការបោះឆ្នោតឃុំ-សង្កាត់ ២០១៧ និងបោះឆ្នោតជាតិ ២០១៨។
ទន្ទឹមគ្នានេះ នាយកប្រតិបត្តិនៃអង្គការវេទិកាទូទៅនៃកម្ពុជា ដែលមានអង្គការមិនមែនរដ្ឋាភិបាលជាង ១ពាន់នៅកម្ពុជា គឺលោក សឿង សារឿន ថ្លែងថា លោកមិនបានសង្កេតឃើញអង្គការសមាគមណាមួយមានសកម្មភាពចូលរួមក្នុងយន្តការបដិវត្តន៍ពណ៌ទេ ក្រៅពីការចូលរួមអភិវឌ្ឍន៍៖ «សង្គមស៊ីវិលកម្ពុជាយើង គាត់ប្រតិបត្តិប្រកបដោយវិជ្ជាជីវៈរបស់ខ្លួន។ ខ្ញុំមើលឃើញនៅក្នុងការសិក្សាស្រាវជ្រាវរបស់អង្គការ CCC យើងដែលធ្វើដោយក្រុមប្រឹក្សាកាលពីឆ្នាំ២០១៣ ហ្នឹង យើងឃើញមានអង្គការប្រហែលជា ១.៣៥០ អង្គការជាតិ អន្តរជាតិ ដែលមាននៅក្នុងស្រុកខ្មែរយើងហ្នឹង គាត់បានវិនិយោគកញ្ចប់ថវិកាចន្លោះ ៥០០ ទៅ ៧០០លានដុល្លារ គឺស្មើប្រហែលជា ២៥% នៃកញ្ចប់ថវិកាជាតិ ហើយយើងមើលទៅឃើញការអភិវឌ្ឍចូលរួមជាមួយរដ្ឋាភិបាលគ្រប់វិស័យ ជាពិសេស វិស័យអប់រំ សុខាភិបាល ការលើកកម្ពស់សិទ្ធិមនុស្ស និងប្រជាធិបតេយ្យ ក៏ដូចជាការចូលរួមការពារបរិស្ថានព្រៃឈើ ។ល។»។
លោក សឿង សារឿន បញ្ជាក់បន្ថែមថា ការចាត់ទុកយុទ្ធនាការ "ថ្ងៃចន្ទពណ៌ខ្មៅ" របស់សកម្មជន ទាមទារឲ្យដោះលែងមន្ត្រីសិទ្ធិមនុស្ស មន្ត្រី គ.ជ.ប និងអ្នកស្រី ទេព វន្នី សកម្មជនដីធ្លី ថាជាសកម្មភាពបដិវត្តន៍ពណ៌ អាចជាការយល់ច្រឡំរបស់រដ្ឋាភិបាល។
លោក ឈាង វុន ថ្លែងអំពីបារម្ភអំពីយន្តការបដិវត្តន៍ពណ៌នៅកម្ពុជា ហើយថា ចលនាតវ៉ាកន្លងមក ជាពិសេសការតវ៉ាដោយប្រើពាក្យស្លោក "ដូរៗ" កាលពីឆ្នាំ២០១៣ គឺជាបដិវត្តន៍ពណ៌៖ «ស្រុកខ្មែរគេចង់ធ្វើដែរ បដិវត្តន៍អាវខ្មៅ ប៉ុន្តែធ្វើមិនចេញ»។
លោក ឈាង វុន ក៏យោងទៅការតវ៉ារបស់ពលរដ្ឋមានបញ្ហាដីធ្លី ដែលស្លៀកពាក់ខ្មៅ និងសកម្មភាពអង្គការសង្គមស៊ីវិល និងក្រុមសហជីពកម្មករ ថាជាសកម្មភាពបដិវត្តន៍ពណ៌។ ឆ្លើយតបបញ្ហានេះ តំណាងពលរដ្ឋមានបញ្ហាដីធ្លីនៅបឹងកក់ រាជធានីភ្នំពេញ ដែលតែងនាំគ្នាស្លៀកពាក់ខ្មៅចេញតវ៉ារកយុត្តិធម៌ក្នុងរឿងដីធ្លី និងទាមទារឲ្យដោះលែងមន្ត្រី គ.ជ.ប សង្គមស៊ីវិល និងតំណាងរបស់ខ្លួន គឺអ្នកស្រី បូវ សោភា ថ្លែងថា ការលើកឡើងរបស់លោក ឈាង វុន មិនស្របរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ហើយថ្លែងតាមគំនិតខ្លួនឯង៖ «បើសិនជាគាត់ថា ធ្វើយុទ្ធនាការពាក់អាវខ្មៅទាមទារឲ្យមានការដោះលែងហ្នឹងជារូបភាពបដិវត្តន៍ពណ៌ ឲ្យគាត់ ឬមួយរាជរដ្ឋាភិបាលចែងរដ្ឋធម្មនុញ្ញថ្មីមួយមកថា អ្នកពាក់អាវខ្មៅធ្វើការតវ៉ាហ្នឹង គឺឲ្យតែពាក់អាវខ្មៅ គឺបដិវត្តន៍តែម្ដងទៅ ឬមួយថា ខ្មៅហ្នឹងបដិវត្តន៍ទៅ។ អាហ្នឹងជារឿងចង់ឲ្យលោក ឈាន វុន គិតសាថ្មីថា អ្វីដែលលោក ឈាង វុន កំពុងនិយាយហ្នឹង គឺជាការលាបពណ៌ប្រជាពលរដ្ឋ ហើយចង់បំភិតបំភ័យប្រជាពលរដ្ឋ តែបែរជាធ្វើគំនិតមួយផ្ទុយស្រឡះពរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ហើយផ្ទុយស្រលះពីពួកយើងធ្វើ។ ពួកធ្វើបានបញ្ជាក់ជំហរហើយថា ធ្វើដើម្បីទាមទារឲ្យមានការដោះលែងសង្គមស៊ីវិល និងផ្ដល់យុត្តិធម៌សម្រាប់គាត់ តែប៉ុណ្ណឹង»។
អ្នកស្រីថា ការតវ៉ានឹងចប់នៅពេលណាមានយុត្តិធម៌សម្រាប់មន្ត្រីអង្គការសង្គមស៊ីវិល គ.ជ.ប និងតំណាងអ្នកបឹងកក់។ អ្នកស្រីអះអាងថា ពាក្យស្លោក និងខ្លឹមសារតវ៉ាមិនមែនរៀបចំអង្គការសង្គមស៊ីវិលណាមួយទេ៖ «សង្គមស៊ីវិល ឬស្ថាប័នអាមេរិកណា ខ្ញុំអត់ដឹងទេ មិនមែនយកដីនៅតំបន់បឹងកក់ទេ។ មិនជាអ្នកប្លន់ដីពួកខ្ញុំទេ អ្នកដែលប្លន់ដីពួកខ្ញុំ គឺគណបក្សប្រជាជន និងលោក ឡាវ ម៉េងឃីន ដែលជាសមាជិកគណបក្សប្រជាជន ដែលជាប្រធានស៊ូកាគូ ខ្ញុំដឹងតែប៉ុណ្ណឹង។ បើសម្រាប់ថា អ្នកយកដីពួកខ្ញុំជាអ្នកអាមេរិក ហើយគេរៀបចំឲ្យធ្វើ ហើយអង្គការសង្គមស៊ីវិលទាំងអស់ហ្នឹង ក៏គាត់មិនមែនជាអ្នកមកយកដីផ្ទះសម្បែងខ្ញុំ ហើយក៏មិនបានដឹកដៃខ្ញុំឲ្យសរសេរសារបែបណា ចាប់ពួកខ្ញុំដាក់គុក ហើយស្រែកថា អយុត្តិធម៌ ក៏មិនមែនសង្គមស៊ីវិល។ សុទ្ធតែជារឿងតវ៉ាដោយសារទាមទារដីធ្លី ដំណោះស្រាយដីធ្លីប៉ុណ្ណឹងឯង»។
រីឯសកម្មភាពតវ៉ារបស់សហជីពខ្លះ ដែលលោក ឈាង វុន ចាត់ចូលក្នុងយន្តការបដិវត្តន៍ដែរនោះ ត្រូវបានប្រធានសហភាពការងារកម្ពុជា លោក អាត់ ធន់ ឆ្លើយតបថា សហជីពជាទូទៅធ្វើទៅតាមឆន្ទៈរបស់កម្មករ និងច្បាប់ ដោយមិនមានការជំរុញពីអង្គការណាមួយឡើយ៖ «អ្នកណាជំរុញឲ្យធ្វើអី ឬក៏ពាក្យបដិវត្តន៍ពណ៌ យើងមិនដែលឮទេ ហើយការងារដែលយើងធ្វើពីនោះមកដល់ឥឡូវ ក៏យើងនៅធ្វើធម្មតា។ វាគឺជារឿងមួយគត់ បើសិនជាបញ្ហារបស់កម្មករមិនត្រូវបានដោះស្រាយ គឺកម្មករគេទាមទារ ហើយនីតិវិធី កាលដោះស្រាយនៅក្រសួង នៅតុលាការអត់យុត្តិធម៌ គឺច្បាប់តម្រូវថា យើងមានសិទ្ធិក្នុងការធ្វើកូដកម្ម ហើយបើសិនជាយើងធ្វើកូដកម្មហ្នឹងថា ជាបដិវត្តន៍ពណ៌ អាហ្នឹងប្រហែលជាមានន័យថា គាត់ហ្នឹងយល់មិនច្បាស់»។
ទាក់ទងនឹងសកម្មភាពតវ៉ាដោយប្រើពាក្យស្លោក "ដូរៗ" កាលពីឆ្នាំ២០១៣ ដែលលោក ឈាង វុន ចាត់ទុកជាបដិវត្តន៍ពណ៌នៅកម្ពុជានោះ ត្រូវបានអ្នកសិក្សាស្រាវជ្រាវបញ្ហាសង្គម បណ្ឌិត មាស នី យល់ថា មិនទាន់ដល់កម្រិតបដិវត្តន៍ពណ៌ទេ គឺគ្រាន់តែជាការទាមទារការសម្រុះសម្រួលនយោបាយប៉ុណ្ណោះ។ ប៉ុន្តែលោកថា ការបារម្ភរបស់រដ្ឋាភិបាលត្រឹមត្រូវ ព្រោះចំនួនមនុស្សប្រមូលផ្ដុំច្រើននៅពេលនោះ ជាការបញ្ជាក់ថា ប្រជាប្រិយភាពរដ្ឋាភិបាលធ្លាក់ចុះ៕
កំណត់ចំណាំចំពោះអ្នកបញ្ចូលមតិនៅក្នុងអត្ថបទនេះ៖
ដើម្បីរក្សាសេចក្ដីថ្លៃថ្នូរ យើងខ្ញុំនឹងផ្សាយតែមតិណា ដែលមិនជេរប្រមាថដល់អ្នកដទៃប៉ុណ្ណោះ។