វេទិកានយោបាយពេញមួយឆ្នាំកន្លងមកនេះ ប្រៀបដូចជាទីលានសង្រ្គាមពាក្យសម្ដី ដែលជំរុញឲ្យកម្ដៅនយោបាយបានឡើងចុះមិនទៀងទាត់។ អ្នកវិភាគយល់ឃើញថា ការដែលអ្នកនយោបាយស្រុះស្រួលគ្នាបង្កើតឲ្យមានវប្បធម៌សន្ទនា រំពឹងថា អាចធ្វើឲ្យស្ថានការណ៍នយោបាយនៅកម្ពុជា មានភាពប្រសើរឡើង។ ផ្ទុយទៅវិញ បញ្ហាកាន់តែបន្តចាក់ស្រេះ រហូតធ្វើឲ្យអ្នកនយោបាយស្ទើរមើលមុខគ្នាលែងចំ។
សករាជឆ្នាំចាស់ស្ទើរតែកន្លងផុតទៅហើយ ជំនួសមកវិញដោយសករាជថ្មី ក៏ប៉ុន្តែអ្វីៗនៅតែពុំទាន់មានការវិវឌ្ឍន៍ដែលអាចផ្ដល់ភាពវិជ្ជមានជាដុំកំភួននៅឡើយ សម្រាប់បរិបទនយោបាយក្នុងដំណាក់កាលចុងក្រោយនេះ។
ជាចំណងដៃឆ្នាំថ្មី ប្រធានគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា លោក ហ៊ុន សែន ព្រមានភ្លាមមួយរំពេចថា លោកនឹងកាត់ដៃស្ដាំចោល ប្រសិនបើនៅតែបន្តលើកលែងទោសឲ្យមេដឹកនាំគណបក្សជំទាស់ គឺលោក សម រង្ស៊ី ទៀត។ នេះជាសារនយោបាយមុនផ្ដាច់ឆ្នាំចាស់របស់ប្រមុខរដ្ឋាភិបាល ដែលជាមេដឹកនាំចាស់វស្សាជាងគេ បើធៀបនឹងមេដឹកនាំដទៃទៀតក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់កម្ពុជា៖ «ប្រាប់ឲ្យហើយ បើលេងកុំខឹង បើខឹងកុំលេង។ មានអ្នកខ្លះលេងជាមួយគេ លេងម្ដងហើយម្ដងទៀត។ ចាក់លិច ចាក់កើត ដល់ពេលគេទះបួនប្រាំកំផ្លៀងឡឺកឺៗ។ ឥឡូវសូមកុំសង្ឃឹម! ខ្ញុំប្រកាស បើខ្ញុំហើយចុះហត្ថលេខាលើកលែងទោសឲ្យអ្នកណា ខ្ញុំកាត់ដៃស្ដាំខ្ញុំគ្រវាត់ចោលតែម្ដង។ អ្នកឯងចាំទៅ! មានឯងអត់អញ មានអញអត់ឯង គឺអ្នកឯងអ្នកដាក់។ អ្នកឯងធ្វើស្អីចំពោះខ្ញុំ។ ហួសពេលហើយអូន»។
ក្រោយពេលជាប់គាំផ្នែកនយោបាយប្រមាណ ១ឆ្នាំ បន្ទាប់ពីប្រកាសលទ្ធផលឆ្នោតរួច កាលពីឆ្នាំ២០១៣ ដោយគណបក្សជំទាស់ធ្វើពហិការមិនចូលប្រជុំសភា ដើម្បីបង្កើតក្បាលម៉ាស៊ីនដឹកនាំរដ្ឋាភិបាលជាលើកដំបូងនោះ បានជំរុញឲ្យស្ថានការណ៍នយោបាយនៅពេលនោះ កាន់តែមានភាពអាប់អួទៅៗ។ ចាប់ពីលទ្ធផលឆ្នោត ដែល គ.ជ.ប ប្រកាសជាផ្លូវការរួចភ្លាម បាតុកម្មប្រឆាំងលទ្ធផលឆ្នោតក៏ផ្ទុះឡើងភ្លាមដែរ។ គេនៅចាំបានថា ស្ទើរនៅគ្រប់មហាវិថីសំខាន់ៗក្នុងរាជធានីភ្នំពេញ សម្រែកក្រុមអ្នកតវ៉ាបានលាន់យ៉ាងកងរំពង ស្ទើររាល់ថ្ងៃ ជាពិសេសសារដែលពេញនិយមបំផុតនៅពេលនោះ គឺ ហ៊ុន សែន អើយចុះចេញទៅ។
ដោយមើលឃើញពីបរិយាកាសនយោបាយបន្តតានតឹងឡើងៗ ជាហេតុធ្វើឲ្យតំណាងរាស្ត្រទាំង ៥៥រូបរបស់គណបក្សសង្គ្រោះជាតិ ក៏សម្រេចចូលប្រជុំសភាជាលើកដំបូងរបស់ខ្លួន កាលពីថ្ងៃទី៨ ខែសីហា ឆ្នាំ២០១៤។ ផ្ដើមដោយការសម្រេចចូលប្រជុំសភាពីខាងគណបក្សជំទាស់ទាំងតក់ក្រហល់នេះហើយ បានធ្វើឲ្យរដ្ឋាភិបាលដែលរងការចោទប្រកាន់ពីបក្សប្រឆាំងថា ជារដ្ឋាភិបាល និងសភាមិនគ្រប់ទឹកនោះ បានប្រែក្លាយទៅជាគ្រប់ទឹកវិញ។ ដើម្បីផ្ដល់ទំនុកចិត្តរៀងៗខ្លួន និងកាន់ដៃគ្នានៅលើផ្លូវដ៏វែងឆ្ងាយក្នុងរយៈពេល ៥ឆ្នាំនោះ គណបក្សដែលធ្លាប់តែពាក់មុខយក្សដាក់គ្នានេះ ក៏សម្រេចបង្កើតកិច្ចព្រមព្រៀងគោលនយោបាយរួមគ្នាមួយ តាមរយៈវប្បធម៌សន្ទនា កាលពីថ្ងៃទី២២ កក្កដា ឆ្នាំ២០១៥ ភ្លាម។
ចាប់ផ្ដើមពីកិច្ចព្រមព្រៀងនយោបាយនេះហើយ អ្វីៗហាក់មានភាពប្រសើរ និងធូរស្រាលជាងមុន រហូតសម្រេចបានច្បាប់បោះឆ្នោតថ្មី ដែលម្ខាងៗគិតថា ជាអង្គការដែលអាចជឿទុកចិត្តបាន និងផ្ដល់ភាពយុត្តិធម៌សម្រាប់ការបោះឆ្នោត ដែលបម្រើឲ្យសេចក្ដីត្រូវការរបស់ប្រជាពលរដ្ឋបាន។
ជាងនេះទៀត ដើម្បីភាពជឿជាក់គ្នាកាន់តែខ្លាំងនោះ អ្នកនយោបាយដែលធ្លាប់ជាគូរបដិបក្ខនឹងគ្នា សម្រេចបង្កើតគោលការណ៍ ៨ចំណុចបន្ថែម កាលពីថ្ងៃទី៨ ខែឧសភា ។ គោលការណ៍ទាំងនោះរួមមាន ត្រូវស្មោះត្រង់នឹងគ្នា ប្រើប្រាស់វប្បធម៌សន្ទនា ជាគោលការណ៍ក្នុងការវាស់វែង និងហាមប្រើប្រាស់ពាក្យពេចន៍ ក្បាលយួនខ្លួនខ្មែរជាដើម។ ក៏ប៉ុន្តែអ្វីៗមិនដូចការគិតនោះឡើយ។ ភាពប្រេះឆា ក៏បានចូលទៅរំខានភាពផ្អែមល្ហែមនឹងគ្នាភ្លាមដែរ ដែលបក្សនយោបាយទាំងពីរទើបតែកសាងបានសុភមង្គល មិនទាន់ទាំងបានមួយឆ្នាំស្រួលបួលផងនោះ។
ថ្វីបើគណបក្សនយោបាយទាំងពីរ ដែលធ្លាប់តែមិនប្រណីមាត់ក្នុងការរិះគន់ និងវាយប្រហារជាច្រើនអាណត្តិណាស់ហើយនេះ ទទួលយកគោលការណ៍ មិនតិះដៀលគ្នាទៀតក៏ដោយចុះ ក៏គណបក្សជំទាស់ មិននៅស្ងៀមឡើយ។ តំណាងរាស្ត្រគណបក្សប្រឆាំងមួយចំនួនចាប់ផ្ដើមពិនិត្យលើគោលការណ៍នយោបាយអសកម្មនានា របស់រដ្ឋាភិបាល ដូចជាអំពើពុករលួយ បញ្ហាព្រំដែនកម្ពុជា វៀតណាម និងបញ្ហាដីធ្លីជាដើម រហូតធ្វើរដ្ឋាភិបាល សម្រេចចិត្តស្នើសុំប្រទេសមហាអំណាច និងភាគីពាក់ព័ន្ធដទៃទៀត ដើម្បីស្នើសុំផែនទីមកផ្ទៀងផ្ទាត់ រកឲ្យឃើញសខ្មៅ ក្នុងការជម្រះមន្ទិលសង្ស័យពីភាពមិនប្រក្រតីជាមួយវៀតណាម។
ដើម្បីផ្សះផ្សាភាពរកាំរកូសនេះ បានបង្ខំចិត្តឲ្យលោក ហ៊ុន សែន និង លោក សម រង្ស៊ី ត្រូវកាន់ដៃគ្នាទៅលេងបុណ្យចូលឆ្នាំប្រពៃណីខ្មែរនៅខេត្តសៀមរាប ជាលើកដំបូង កាលពីថ្ងៃទី១៤ មេសា ក្រោយពីគណបក្សនយោបាយ ទាំងពីរសម្រេចធ្វើដំណើរលើផ្លូវនយោបាយជាមួយគ្នា។ រយៈពេល ១២ថ្ងៃបន្ទាប់ ពោលគឺកាលពីថ្ងៃទី២៦ មេសា មេដឹកនាំកំពូលទាំងពីរសម្រេចចិត្តបង្ហាញខ្លួនជាសាធារណម្ដងទៀត នៅប្រទេសម៉ាឡេស៊ី។
ស្ថិតក្នុងស្ថានភាពម្ដងផ្អែមម្ដងជូរចត់ ម្យ៉ាងវិញទៀត ដើម្បីស្ដារស្ថានភាពប្រេះស្រាំ ឲ្យមានភាពប្រក្រតីដូចការសន្យាពីដើមអាណត្តិឡើងវិញ ប្រធានគណបក្សជំទាស់ និងមេដឹកនាំគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា ក៏បានរៀបចំអាហារសាមគ្គីរួមគ្នាជាលក្ខណៈគ្រួសារជាថ្មីទៀត កាលពីថ្ងៃទី១១ ខែកក្កដា។
បើទោះជាគណបក្សនយោបាយទាំងពីរអះអាងថា បានខំប្រឹងបង្កើតប្រវត្តិសាស្ត្រនយោបាយរួមគ្នា និងប្រឹងអត់ធ្មត់ដល់កម្រិតដែលចាត់ទុកថា ដើម្បីផ្សះផ្សាជាតិ បង្រួបបង្រួមជាតិ និងឯកភាពជាតិជាធ្លុងមួយក៏ដោយ ក៏ធាតុពិតមិនអាចទៅរួចដដែល។ នយោបាយដែលធ្លាប់និយាយថា មានសែនអត់ស៊ី មានស៊ីអត់សែន និងទឹកឡើងត្រីស៊ីស្រមោចទឹកហោចស្រមោចស៊ីត្រីនេះ ត្រូវបានអ្នកវិភាគចាត់ទុកថា គឺហាក់បានឆ្លុះបញ្ចាំងឲ្យឃើញរួចជាស្រេចទៅហើយ ពីការដែលមិនអាចបង្ខំចិត្តឲ្យគណបក្សនយោបាយទាំងពីរ ត្រូវធ្វើដំណើរលើផ្លូវតែមួយ និងរួមរស់ក្រោមដំបូលនៃវប្បធម៌សន្ទនាបាន។
ឆ្លងកាត់ភាពប្រេះស្រាំ និងការមិនទុកចិត្តគ្នាផ្នែកនយោបាយជាញឹកញប់មក លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន សែន ចាត់ទុកលោក សម រង្ស៊ី ថា ជាមេដឹកនាំដែលមិនគោរពពាក្យសម្ដីដូចការសន្យារបស់ខ្លួនឡើយ។ ផ្ដើមចេញពីបញ្ហានេះហើយ ដែលជំរុញឲ្យលោក ហ៊ុន សែន លែងយោគយល់ឲ្យប្រមុខដឹកនាំគណបក្សជំទាស់រូបនេះ តាមរយៈការសម្របសម្រួលផ្នែកនយោបាយតទៅទៀត។ អ្នកវិភាគនយោបាយ និងអង្គការមិនមែនរដ្ឋាភិបាល លើកឡើងថា ការរាំងខ្ទប់មិនឲ្យមេបក្សជំទាស់វិលចូលស្រុកវិញបាន តាមរយៈបណ្ដឹងរបស់លោក ហោ ណាំហុង ប្រឆាំងលោក សម រង្ស៊ី នេះត្រូវគេចាត់ទុកថា គឺជាបណ្ដឹងតាមបែបនយោបាយ ច្រើនជាងទំនាស់បុគ្គល។ នៅនាទីចុងក្រោយលោក ហ៊ុន សែន សម្រេចចិត្តឈប់ផ្ដល់ឱកាសឲ្យលោក សម រង្ស៊ី វិលចូលប្រទេសវិញ ដូចលើកមុនៗទៀតហើយ។
ដោយឡែក លោក កឹម សុខា អនុប្រធានគណបក្សជំទាស់វិញ ត្រូវបានសមាជិកសភាភាគច្រើន លើសលប់ពីខាងរដ្ឋាភិបាល សម្រេចចិត្តបោះឆ្នោតទម្លាក់ ពីអនុប្រធានទី១ នៃរដ្ឋសភា បន្ទាប់ពីមានបាតុកម្មតវ៉ាកាលពីចុងខែ តុលា។ ការបោះឆ្នោតទម្លាក់លោក កឹម សុខា នេះ ធ្វើឡើងមិនបានប៉ុន្មានម៉ោងផង ក្រោយពីលោក ហ៊ុន សែន គំរាមធ្វើបាតុកម្មតប ខណៈលោកនាយរដ្ឋមន្រ្តី នៅប៉ារីសហើយមានមនុស្សជាច្រើន តវ៉ាប្រឆាំងវត្តមានលោក ហ៊ុន សែន នៅទីនោះ។ បញ្ហាបានកើតឡើងមួយហើយមួយទៀត មិនចប់ទើបជំរុញឲ្យប្រមុខរដ្ឋាភិបាល អស់ការអស់ធ្មត់ ហើយតែងថ្លែងសារនយោបាយ រាល់ពេលមានវេទិការម្តងៗ ដៀមដាម និង គំរាមជាហូរហែប្រឆាំង លោក សម រង្ស៊ី។ អ្នកវិភាគនយោបាយចាត់ទុកថា មូលហេតុដែលលោក ហ៊ុន សែន ធ្វើដូចនេះ ប្រហែលជាលោកនាយករដ្ឋមន្រ្តី ចង់បញ្ចប់ជីវិតនយោបាយគណបក្សប្រឆាំង នូវមុនការបោះឆ្នោតខាងមុខនេះ ច្រើនជាងទំនាស់បុគ្គល។
ក្រោយពីនយោបាយក្នុងដំណាក់កាលទី១ របស់ប្រធានគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា ធ្វើឲ្យគណបក្សជំទាស់ ត្រូវទន់ដៃហើយនោះ លោក ហ៊ុន សែន ខ្លួនឯងក៏ឆក់ឱកាស កែទម្រង់ជាបន្តបន្ទាប់ ក្នុងដំណាក់កាលចុងក្រោយ គឺព្យាយាមអនុគ្រោះពន្ធ លើមធ្យោបាយធ្វើដំណើរ បញ្ឈប់ការយកលុយ រាល់ពេលឆ្លងកាត់ផ្លូវ វ៉េងស្រេង និង ចុងក្រោយលោកនាយករដ្ឋមន្រ្តី ព្យាយាមពន្លត់កំហឹងផ្តើមចេញពីច្បាប់ចរាចរណ៍ផ្លូវគោក និងប័ណ្ណបើកបរ។ លោក ហ៊ុន សែន ធ្លាប់បានបញ្ជាក់ជំហរ ថា លោកនឹងកំដរគ្រប់ទម្រង់នៃល្បែងនយោបាយ បើគណបក្សប្រឆាំងចង់លេងជាមួយ ហើយលោក ហ៊ុន សែន សន្យាកំដរដល់ទីបញ្ចប់។
ជុំវិញរឿងនេះ លោក រស់ រ៉ាវុធ បណ្ឌិតវិទ្យាសាស្ត្រនយោបាយ ចាត់ទុក វប្បធម៌សន្ទនា ដែលបង្កើតឡើងដោយគណបក្សនយោបាយទាំងពីរ ថា គឺប្រៀបដូចជាអាហារសម្រន់មួយពេល។ ម្យ៉ាងវិញទៀត កិច្ចព្រមព្រៀង នៃគោលនយោបាយនេះ មិនអាចផ្សះផ្សាភាពប្រេះឆា ដែលគណបក្សនយោបាយទាំងពីរ ធ្លាប់មានជាយូរឆ្នាំណាស់មកហើយបានទេ។
បើទោះបីជា មកដល់ពេលនេះ ជីវិតនយោបាយ របស់គណបក្សធំៗទាំងពីរ ហាក់ដើរដល់ផ្លូវទាល់ច្រករៀងៗខ្លួនទៅហើយក្ដី ក៏ម្ខាងៗបានបង្ហាញថា បក្សរបស់ខ្លួននៅតែរឹងមាំ និងអាចដណ្ដើមបានជោគជ័យ នូវការបោះឆ្នោតក្នុងរយៈពេល ២ ឬ៣ឆ្នាំ ខាងមុខទៀតនេះ។
គណបក្សសង្គ្រោះជាតិ បានចេញសេចក្ដីប្រកាសព័ត៌មានកាលពីថ្ងៃទី ៣០ ធ្នូ ឲ្យដឹងថា ដើម្បីសម្រេចទិសដៅសម្រាប់ឆ្នាំ២០១៦ គឺគណបក្សបានកំណត់គោលដៅ ក្រោមពាក្យស្លោកថា " ដំណើរឆ្ពោះទៅរកការបោះឆ្នោត ដើម្បីនាំមកនូវការផ្លាស់ប្ដូរ" ។ ដោយឡែកសារនយោបាយរបស់គណបក្សកាន់អំណាចវិញ គឺជាការកែទម្រង់ស៊ីជម្រៅ។
លោក សុខ ឥសាន មន្ត្រីនាំពាក្យគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា មានប្រសាសន៍ថា គណបក្សកាន់អំណាចពុំមានអ្វីប្រែប្រួល ឲ្យលើសពីការអនុវត្តជាក់ស្ដែង នាពេលបច្ចុប្បន្ននេះប៉ុន្មានទេ។ ក្រៅពីនេះ មន្ត្រីដែលអនុវត្តកម្មវិធីនយោបាយ ត្រូវប្រឹងប្រែងបន្ថែម និងយល់ដឹងកាន់តែខ្ពស់ ចំពោះសុខទុក្ខរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ និងព្យាយាមបម្រើសេវាឲ្យបានប្រសើរជាងមុនបន្ថែមទៀត។
លោកបន្តថា «ក្នុងនេះរាជរដ្ឋាភិបាលបានដាក់ទិសដៅសម្រាប់ធ្វើការកែទម្រង់ស៊ីជម្រៅនៅលើគ្របវិស័យ។ បញ្ហាសំខាន់ណែនាំដល់មន្ត្រីគ្រប់ជាន់ថ្នាក់ ឲ្យងូតទឹកដុសក្អែល សិតសក់ ឆ្លុះកញ្ចក់ឲ្យបានស្អាតដើម្បីបង្កើនគុណភាពនៃសេវាសាធារណៈនេះជូនប្រជាពលរដ្ឋ»។
អ្នកវិភាគនយោបាយវិញ យល់ឃើញថា មូលហេតុដែលនាំអ្នកនយោបាយដែលមកពីបក្សផ្សេងគ្នាមិនអាចយល់ចិត្ត និងរួមជីវិតនយោបាយជាមួយគ្នាបាន ក៏ព្រោះតែម្នាក់ៗគិតពីមហិច្ឆតា និងអំណាចជាធំ។
នៅពាក់កណ្ដាលអាណត្តិ នៃសម្ព័ន្ធមេត្រីភាព រវាងគណបក្សនយោបាយធំទាំងពីរ មិនទាន់ទាំងបានស្រួលបួលនៅឡើយផង លោក សម រង្ស៊ី បានប្រៀបធៀបលោក ហ៊ុន សែន ថា មិនខុសពីមេដឹកនាំផ្ដាច់ការមួយចំនួន នៅក្នុងពិភពលោកឡើយ។ ស្ថិតក្រោមហេតុផលនេះហើយ ដែលលោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន សែន យល់ឃើញថា មេដឹកនាំគណបក្សជំទាស់នឹងពុំមែនជាដៃគូសន្ទនា ដែលអាចជឿទុកចិត្តបាន៕
កំណត់ចំណាំចំពោះអ្នកបញ្ចូលមតិនៅក្នុងអត្ថបទនេះ៖
ដើម្បីរក្សាសេចក្ដីថ្លៃថ្នូរ យើងខ្ញុំនឹងផ្សាយតែមតិណា ដែលមិនជេរប្រមាថដល់អ្នកដទៃប៉ុណ្ណោះ។