ថ្ងៃទី២៨ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០១៣ មកទល់នឹងថ្ងៃទី២៨ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០១៦ គឺជាខួប ៣ឆ្នាំនៃការបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងតំណាងរាស្ត្រនីតិកាលទី៥។ ក្នុងរយៈពេល ៣ឆ្នាំមកនេះ អ្នកឃ្លាំមើលការបោះឆ្នោតរកឃើញថា គណបក្សជាប់ឆ្នោតទាំងពីរមិនបានគោរពនូវកិច្ចសន្យារបស់ខ្លួនជាមួយម្ចាស់ឆ្នោត និងមិនគោរពកិច្ចព្រមព្រៀងបញ្ចប់ជម្លោះនយោបាយកាលពីថ្ងៃទី២២ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០១៤ នោះទេ។
រីឯតំណាងគណបក្សជាប់ឆ្នោតទាំងពីរវិញ បានបន្ទោសគ្នាទៅវិញទៅមកអំពីករណីនេះ។ គណបក្សកាន់អំណាចបន្តអះអាងថា ការដឹកនាំរបស់រដ្ឋាភិបាលមានការរីកចម្រើន និងមានការកែទម្រង់ស្ថាប័នរដ្ឋសំខាន់ៗមួយចំនួន។
អ្នកឃ្លាំមើលការបោះឆ្នោតលើកឡើងថា រយៈពេល ៣ឆ្នាំនៃអាណត្តិទី៥ នេះ គណបក្សជាប់ឆ្នោតទាំងពីរមិនបានបំពេញកាតព្វកិច្ចរបស់ខ្លួនឲ្យបានពេញលេញទេ ពិសេសកិច្ចព្រមព្រៀងបញ្ចប់ជម្លោះនយោបាយកាលពីថ្ងៃទី២២ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០១៤។
ប្រធានគណៈកម្មាធិការអព្យាក្រឹត និងយុត្តិធម៌ ដើម្បីការបោះឆ្នោតដោយសេរី និងត្រឹមត្រូវនៅកម្ពុជា ឬហៅថាអង្គការនិកហ្វិច (NICFEC) លោក សំ គន្ធាមី ឲ្យដឹងថា គណបក្សទាំងពីរបានបរាជ័យលើកិច្ចព្រមព្រៀងធ្វើកំណែទម្រង់ស្ថាប័ននីតិប្បញ្ញត្តិ និងស្ថាប័នប្រតិបត្តិ។
លោក សំ គន្ធាមី មានប្រសាសន៍ថា អ្វីដែលគណបក្សទាំងពីរធ្វើបាននោះ គឺការកែទម្រង់ការបោះឆ្នោត ដែលមានក្បាលម៉ាស៊ីនគណៈកម្មាធិការបោះឆ្នោត និងបញ្ជីឈ្មោះបោះឆ្នោតថ្មី។ ក្រៅពីនេះ ការកែទម្រង់ស្ថាប័ននីតិប្បញ្ញត្តិ និងស្ថាប័នប្រតិបត្តិ គណបក្សទាំងពីរធ្វើមិនបាននោះទេ ជាពិសេសមានការបោះឆ្នោតទម្លាក់លោក កឹម សុខា ចេញពីអនុប្រធានទី១ រដ្ឋសភា និងការបោះបង់សភារបស់គណបក្សប្រឆាំង ជាដើម។ រីឯការអនុម័តច្បាប់វិញ លោកបញ្ជាក់ថា ច្បាប់ទាំងនោះមិនបានផ្ដល់ផលប្រយោជន៍ដល់ប្រជាពលរដ្ឋនោះទេ ដូចជាច្បាប់ស្ដីពីអង្គការមិនមែនរដ្ឋាភិបាល ជាដើម៖ «បើនិយាយពីផលប្រយោជន៍សង្គមវិញមានតិចតួចបំផុត ការធ្វើវិសោធនកម្មច្បាប់ក្ដី ការអនុម័តច្បាប់ក្ដី គឺមានការចូលរួមតិចតួចពីគណបក្សប្រឆាំងក្នុងការជជែកវែកញែកនោះ»។
ឆ្លើយតបនឹងបញ្ហានេះ តំណាងគណបក្សជាប់ឆ្នោតទាំងពីរ បានឆ្លើយដាក់គ្នាទៅវិញទៅមក។
អ្នកនាំពាក្យគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា លោក សួស យ៉ារ៉ា លើកឡើងថា នៅក្នុងរយៈពេល ៣ឆ្នាំមកនេះ សភាធ្វើកិច្ចការបានជាច្រើន ពិសេសការធ្វើវិសោធនកម្មច្បាប់ និងការអនុម័តច្បាប់នៅក្នុងរដ្ឋសភា។ លោកបញ្ជាក់ថា បញ្ហាមិនចុះសម្រុងគ្នារវាងគណបក្សទាំងពីរ គឺបណ្ដាលមកពីគណបក្សប្រឆាំង៖ «ពាក្យថាសេរីភាពនេះគ្មានប្រទេសណាកំណត់ស្តង់ដារថាចេះថាអ៊ីចុះនោះទេ សំខាន់សេរីភាពប្រជាពលរដ្ឋគ្រប់រូប គឺមានសេរីភាពចំពោះមុខច្បាប់។ អ៊ីចឹងច្បាប់អនុម័តហើយ ត្រូវតែគោរពទាំងអស់គ្នា តែអ្នករិះគន់នោះគ្រាន់តែជារឿងបុគ្គលទេ»។
ទោះបីជាយ៉ាងនេះក្ដី នៅក្នុងកិច្ចព្រមព្រៀងបញ្ចប់ជម្លោះនយោបាយមាន ៧ចំណុចនោះ បានព្រមព្រៀងធ្វើកំណែទម្រង់ស្ថាប័នជាតិសំខាន់ៗ ការបែងចែកអំណាចដាច់ពីគ្នារវាងអំណាចនីតិប្បញ្ញតិ និងនីតិប្រតិបត្តិ និងការកែទម្រង់ស្ថាប័នរដ្ឋសភា ព្រឹទ្ធសភា កំណែទម្រង់ គ.ជ.ប ប្រើយន្តការវប្បធម៌សន្ទនាជាគោលក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហាជាតិ និងបញ្ហាផ្សេងៗទៀត។ ក្រោយពីគណបក្សទាំងពីរដាក់ក្បាលចូលគ្នាដឹកនាំស្ថាប័ននីតិប្បញ្ញត្តិនោះ គឺគណបក្សទាំងពីរបានបង្កើតក្រុមភាគតិច និងក្រុមភាគច្រើននៅរដ្ឋសភា។
ផ្ទុយទៅវិញ ការប្រើវប្បធម៌សន្ទនាមិនបានយូរអង្វែងនោះទេ គណបក្សទាំងពីរបានប្រេះឆាគ្នាតាំងពីបោះឆ្នោតទម្លាក់លោក កឹម សុខា ចេញពីអនុប្រធានទី១ រដ្ឋសភា និងការប្រើអំពើហិង្សាវាយតំណាងរាស្ត្រគណបក្សប្រឆាំងកាលពីដើមខែតុលា ឆ្នាំ២០១៥ និងការចោទប្រកាន់ និងបញ្ចេញរឿងអាស្រូវស្នេហាលោក កឹម សុខា ការចាប់ខ្លួនសមាជិកព្រឹទ្ធសភាលោក ហុង សុខហួរ ការចាប់ខ្លួនតំណាងរាស្ត្រគណបក្សប្រឆាំងលោក អ៊ុំ សំអាន និងការប្ដឹងផ្ដល់លោក សម រង្ស៊ី ទាក់ទងបទបរិហារកេរ្តិ៍ រហូតដល់ប្រធានគណបក្សប្រឆាំងរូបនេះនិរទេសខ្លួនដល់បច្ចុប្បន្ន ជាដើម។
ទាក់ទងនឹងបញ្ហានេះ មន្ត្រីជាន់ខ្ពស់គណបក្សសង្គ្រោះជាតិ លោក អេង ឆៃអ៊ាង មានប្រសាសន៍ថា អ្នកដែលបង្កបញ្ហាបណ្ដាលឲ្យគណបក្សទាំងពីប្រេះឆាគ្នាជាថ្មីម្ដងទៀត គឺមកគណបក្សកាន់អំណាច ដែលធ្វើឲ្យស្ថានការណ៍នយោបាយធ្លាក់ដល់សភាពដូចសព្វថ្ងៃនេះ៖ «បក្សប្រឆាំងបានឃ្លាំមើលការងាររបស់គណបក្សកាន់អំណាច និងរិះគន់រដ្ឋាភិបាលបំពេញតាមតួនាទីរបស់ខ្លួន តែត្រូវបានយាយី និងខ្វះការលើកទឹកចិត្ត»។
ចំណែកបញ្ហាសេដ្ឋកិច្ចវិញ អ្នកឃ្លាំមើលការបោះឆ្នោតលើកឡើងថា ស្ថានការណ៍នយោបាយប្រេះឆាគ្នានេះ អ្នកវិនិយោគមិនហ៊ានចូលមកបណ្ដាក់ទុក ប្រជាពលរដ្ឋនៅតែប្រឈមនឹងបញ្ហាសេដ្ឋកិច្ចដដែល។
ចំពោះបញ្ហាសិទ្ធិមនុស្សក៏ស្ថិតនៅក្នុងភាពរឹតត្បិតដដែល មិនមានភាពប្រសើរឡើងនោះឡើយ។ ជាងនេះទៅទៀត អ្នកការពារសិទ្ធិមនុស្សប្រឈមនឹងការចាប់ខ្លួន គ្មានសិទ្ធិសេរីភាពពេញលេញក្នុងការបញ្ចេញមតិ និងការពារជនងាយរងគ្រោះនោះឡើយ ក្រោយពីតុលាការចាប់ខ្លួនមន្ត្រីសិទ្ធិមនុស្ស ៤នាក់ និងអគ្គលេខាធិការរង គ.ជ.ប មួយរូបទៀតនោះ។ ស្ថានភាពកាន់តែធ្ងន់ទៅទៀត ត្រូវបានអ្នកឃ្លាំមើលការបោះឆ្នោតលើកឡើងពីករណីបាញ់សម្លាប់លោកបណ្ឌិត កែម ឡី អ្នកវិភាគនយោបាយ និងសង្គមឥតសំចៃមាត់នៅកណ្ដាលទីក្រុងភ្នំពេញកាលពីថ្ងៃទី១០ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០១៦។
នាយកមជ្ឈមណ្ឌលសិក្សាស្រាវជ្រាវអំពីតំបន់អាស៊ីនៃអង្គការមូលនិធិកេរដំណែលអន្តរជាតិ លោក វ៉លធើ ឡមែន (Walter Lohman) ថ្លែងថា សហគមន៍អន្តរជាតិត្រូវរក្សាការផ្ដោតការយកចិត្តទុកដាក់របស់ខ្លួនទៅលើស្ថានការណ៍ក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ឲ្យបានយូរអង្វែង ខណៈមានការរឹតត្បិត និងធ្វើទុក្ខបុកម្នេញដល់គណបក្សប្រឆាំង ការឃុំខ្លួនអ្នកទោសនយោបាយដ៏ច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ និងអំពើហិង្សានយោបាយទៅក្រុមអ្នករិះគន់រដ្ឋាភិបាល។
ក្រុមអ្នកឃ្លាំមើលនិយាយថា ស្ថានការណ៍នយោបាយកម្ពុជា ក្នុងរយៈពេលចុងក្រោយនេះ មើលឃើញថា កម្ពុជា កំពុងស្ថិតក្នុងភាពប្រកាសអាសន្ន ខណៈនីតិរដ្ឋរបស់ប្រទេសដ៏ក្រីក្រមួយនេះកំពុងត្រូវបានគេរំលោភ ហើយអ្នកបញ្ជាពីក្រោយអំពើឃាតកម្មទៅលើសកម្មជនការងារ តំណាងកម្មករ សកម្មជនព្រៃឈើ និងវិភាគបញ្ហាសង្គម នៅមិនទាន់ត្រូវបានវែកមុខ និងផ្ដន្ទាទោសតាមផ្លូវច្បាប់នោះឡើយ៕
កំណត់ចំណាំចំពោះអ្នកបញ្ចូលមតិនៅក្នុងអត្ថបទនេះ៖
ដើម្បីរក្សាសេចក្ដីថ្លៃថ្នូរ យើងខ្ញុំនឹងផ្សាយតែមតិណា ដែលមិនជេរប្រមាថដល់អ្នកដទៃប៉ុណ្ណោះ។