នៅរដូវប្រមូលផលដំណាំ ប្រជាកសិករតែងតែបារម្ភអំពីភាពគ្មានទីផ្សារ។ ភាពមានទីផ្សារ អាចធ្វើឲ្យស្បើយក្នុងចិត្តថា អ្វីដែលគាត់ផលិតបាន អាចទទួលផលត្រឡប់មកវិញ។ ប៉ុន្តែ ភាពមានទីផ្សារលក់កសិផលនេះ មិនប្រាកដថាអាចធ្វើអោយប្រជាកសិករចំណេញនោះទេ។ កត្តានេះ ដោយសារតែមានទំនិញច្រើនលើសលប់ ស្របពេលដែលទីផ្សារមានតម្រូវការតិច។
អ្នកវិភាគកសិកម្ម បានពន្យល់ថា ដំណើរការផលិត និងលក់កសិផលនៅកម្ពុជា មានហានិភ័យខ្ពស់ ដោយសារតែមិនមានគោលនយោបាយគាំទ្រដល់កសិករ និងធានាទីផ្សារកសិផលឡើយ។ ដើម្បីធានាឲ្យប្រជាកសិករមានប្រាក់ចំណូលប្រកបដោយស្ថិរភាព គឺទាមទារឲ្យមានគោលនយោបាយតម្លៃ និងគោលនយោបាយផលិត។ ជាក់ស្ដែង ការលើកកម្ពស់ថ្លៃកសិកម្មឲ្យមានតម្លៃខ្ពស់ គឺជារឿងពិបាក ស្របពេលដែលប្រទេសកម្ពុជា មិនមានគោលនយោបាយលើកកម្ពស់កសិកម្មគ្រប់គ្រាន់។
អ្នកវិភាគកសិកម្ម និងជាប្រធានស្ដីទីសមាគមអ្នកសេដ្ឋកិច្ចកម្ពុជា លោក ស្រី ចន្ធី មានប្រសាសន៍ថា ទីផ្សារកសិផលរបស់កម្ពុជា ពឹងលើប្រទេសជិតខាង ហើយទីផ្សារក្នុងស្រុកវិញ មិនអាចស្រូបយកកសិផលដែលកសិករផលិតបានទាំងស្រុងឡើយ ដោយសារមិនមានម៉ាស៊ីនកែច្នៃគ្រប់គ្រាន់។ លោកបញ្ជាក់ទៀតថា ដើម្បីធ្វើឲ្យកសិករធ្វើកសិកម្មចំណេញបាន លុះត្រាតែមានមូលដ្ឋានគ្រប់គ្រងក្នុងការផលិត។ ម៉្យាងវិញទៀត ព័ត៌មានពីការលក់កសិផលជាកត្តាសំខាន់ ដើម្បីធានាថា កសិផលនោះធ្វើហើយមិនខាតបង់។
លោក ស្រី ចន្ធី មានប្រសាសន៍បន្ថែមទៀតថា ឥណទានផលិតកសិកម្ម និងឥណទានសម្រាប់រក្សាទុកកសិផល មានតម្លៃខ្ពស់។ បន្ថែមលើនេះ របាយការណ៍របស់វិទ្យាស្ថានបណ្ដុះបណ្ដាល និងស្រាវជ្រាវដើម្បីអភិវឌ្ឍកម្ពុជា ដែលហៅកាត់ថា ស៊ី.ឌី.អ.អាយ (CDRI) ប្រចាំឆ្នាំ២០១៣ បានបង្ហាញថា ប្រជាកសិករភាគច្រើនប្រើប្រាស់ពូជមិនត្រឹមត្រូវ ឬគ្មានគុណភាពមានប្រមាណតែ ២០% ប៉ុណ្ណោះ ដែលជាកត្តាសំខាន់បន្ថយទិន្នផលដំណាំ។ ធាតុចូលសំខាន់ដែលកសិករបានប្រើប្រាស់សម្រាប់ការដាំដុះនោះ គឺឥណទានក្រៅផ្លូវការ ដែលមានតម្លៃថ្លៃបំផុត។ កសិករភាគច្រើនទទួលកម្ចីមានអត្រាការប្រាក់ ៥% ក្នុងមួយខែ ពីស្ថាប័នក្រៅផ្លូវការ និងអត្រា ៣% ក្នុងមួយខែពីស្ថាប័នកម្ចីផ្លូវការ ឬហៅថា ស្ថាប័នមីក្រូហិរញ្ញវត្ថុ។ បញ្ហាទាំងអស់ បានក្លាយជាបន្ទុកធ្ងន់ធ្ងរចំពោះកសិករដែលមានដីតូច។
ទោះជាយ៉ាងណា អ្នកវិភាគកសិកម្ម លោក ស្រី ចន្ធី មានប្រសាសន៍ថា ប្រសិនបើមានគោលនយោបាយធានាតម្លៃកសិផលវិញ គឺរដ្ឋាភិបាលត្រូវមានធនធានហិរញ្ញវត្ថុគ្រប់គ្រាន់ សមត្ថភាពក្នុងការគ្រប់គ្រងរក្សាទុកកសិផល និងមានសមត្ថភាពគ្រប់គ្រាន់ក្នុងការកែច្នៃ។ ជាក់ស្ដែង ប្រទេសកម្ពុជា មិនមានគោលនយោបាយកសិកម្ម ដើម្បីលើកកម្ពស់ជីវភាពកសិករជាអ្នកផលិតនោះឡើយ។
លោក ស្រី ចន្ធី មានប្រសាសន៍បន្តថា ប្រជាកសិករនៅកម្ពុជា ប្រឹងប្រែងផលិតដោយខ្លួនឯងដោយគ្មានការជួយគាំទ្រពីស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធឡើយ។ លោកបានប៉ាន់ស្មានថា គោលនយោបាយគាំទ្រដល់កសិករមានប្រមាណតែ ២០% ប៉ុណ្ណោះ បើធៀបនឹងប្រទេសជិតខាង។
បញ្ហានេះ ក្រសួង និងស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធនានា ហាក់ដូចជាមិនទទួលខុសត្រូវចំពោះយន្តការលើកកម្ពស់តម្លៃកសិផល និងការលើកកម្ពស់ជីវភាពកសិករឡើយ។ រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងកសិកម្ម រុក្ខាប្រមាញ់ និងនេសាទ លោក អ៊ុក រ៉ាប៊ុន មានប្រសាសន៍យ៉ាងខ្លីថា ក្រសួងកំពុងសិក្សាអំពីគោលនយោបាយធានាតម្លៃកសិកម្ម ដើម្បីធ្វើឲ្យជីវភាពកសិករកម្ពុជា អាចលក់កសិផលបានតម្លៃខ្ពស់។
ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ការស្រាវជ្រាវថ្មីជាច្រើនដោយស្ថាប័នស្រាវជ្រាវនានា បានបង្ហាញថា ផលិតកម្មកសិកម្មត្រូវរារាំងដោយបញ្ហាធាតុចូលកសិកម្ម ដែលមានគុណភាពទាប និងគ្មានការត្រួតពិនិត្យត្រឹមត្រូវ។ ជាក់ស្ដែង ការចែកចាយជីដែលមានគុណភាពទាប ឬជីក្លែងក្លាយមានប្រមាណ ១០%។ ការប្រើប្រាស់ជីក្លែងក្លាយ ឬមានការបន្លំ អាចបន្ថយទិន្នផលដំណាំ ដែលមានតម្លៃប្រមាណ ៣៥០ដុល្លារអាមេរិក ក្នុងមួយកសិដ្ឋានក្នុងមួយឆ្នាំ ហើយប៉ះទង្គិចធ្ងន់បំផុតទៅជនក្រីក្រខ្លាំង។
ឥណទាន ជី ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិត និងប្រេងឥន្ធនៈ ដែលមានតម្លៃខ្ពស់ រួមទាំងកង្វះសេវាផ្សព្វផ្សាយបច្ចេកទេសកសិកម្ម បានធ្វើឲ្យទិន្នផលភាគច្រើនថយចុះ និងគ្មានគុណភាព ដែលធ្វើឲ្យកសិករទទួលប្រាក់ចំណូលតិចតួចបំផុត។
ទោះជាយ៉ាងណា បើប្រទេសកម្ពុជា អាចដោះស្រាយបញ្ហាធាតុចូលកសិកម្មនេះបានជាអតិបរមាក៏ដោយ ក៏មិនអាចធ្វើឲ្យប្រជាកសិករទទួលបានប្រាក់ចំណេញខ្ពស់ឡើយ។ បញ្ហានេះ ដោយសារតែកសិផលកម្ពុជា ភាគច្រើនពឹងលើទីផ្សារប្រទេសជិតខាង ដែលជាអ្នកកំណត់បរិមាណទទួលទិញ និងកំណត់ថ្លៃតាមទំនើងចិត្ត។ ចំណុចខ្វះខាតដែលសំខាន់មួយទៀត គឺការចែកចាយព័ត៌មានទីផ្សារមិនស្មើភាពគ្នា។ បញ្ហាទទួលបានព័ត៌មានមិនដូចគ្នានេះ បានបង្កឲ្យឈ្មួញកណ្ដាលដែលមានច្រើនពាសពេញប្រទេសកម្ពុជា ជាអ្នកកំណត់ថ្លៃ ហើយទទួលបានផលចំណេញច្រើនលើសលប់។ អ្នកដែលខាតបង់ច្រើនជាងគេ ក្នុងការដោះដូរបែបនេះ គឺកសិករតូចតាច៕
កំណត់ចំណាំចំពោះអ្នកបញ្ចូលមតិនៅក្នុងអត្ថបទនេះ៖
ដើម្បីរក្សាសេចក្ដីថ្លៃថ្នូរ យើងខ្ញុំនឹងផ្សាយតែមតិណា ដែលមិនជេរប្រមាថដល់អ្នកដទៃប៉ុណ្ណោះ។