ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរពុទ្ធសាសនិកតាំងពីដើមរៀងមករហូតដល់សព្វថ្ងៃ តែងមានជំនឿមួយថា កាលណាឪពុកម្ដាយចាស់ជរា ឬមានជំងឺធ្ងន់ គឺកូនចៅតែងតែនាំគ្នារៀបចំធ្វើបុណ្យបច្ច័យ៤ ឬគេហៅថា បុណ្យកតញ្ញូ កតវេទិតា ដើម្បីតបស្នងសងគុណមាតាបិតា ដែលមានឧបការៈគុណធ្ងន់មកលើខ្លួន។
តើជំនឿនេះត្រឹមត្រូវនៅក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនាដែរឬទេ?
បុណ្យបច្ច័យ៤ គឺជាពិធីបុណ្យមួយក្នុងចំណោមពិធីបុណ្យជាច្រើនទៀត នៃព្រះពុទ្ធសាសនា ប៉ុន្តែប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរពុទ្ធបរិស័ទច្រើននិយមហៅថា បុណ្យកតញ្ញូ កតវេទិតា ឬបុណ្យតបស្នងសងគុណឪពុកម្ដាយ។
រីឯការធ្វើបុណ្យនោះ ភាគច្រើនគេច្រើនធ្វើនៅពេលដែលឃើញមាតាបិតាឈានចូលវ័យចាស់ទ្រុឌទ្រោម ឬមានជំងឺរ៉ាំរ៉ៃ ព្យាបាលមិនជា ជាដើម។
ស្ត្រីខ្មែរពុទ្ធសាសនិកមួយរូបឈ្មោះ អ៊ុន នៅខេត្តកំពង់ស្ពឺ បានឲ្យដឹងថា នៅភូមិស្រុករបស់គាត់សព្វថ្ងៃនេះ ក៏នៅតែមានអ្នកធ្វើបុណ្យកតញ្ញូ ជូនដល់ឪពុកម្ដាយចាស់ជរារបស់គេដែរ។ ប៉ុន្តែ សម្រាប់រូបគាត់ គាត់យល់ថា ការធ្វើបុណ្យជូនឪពុកម្ដាយ មិនមែនរង់ចាំរហូតដល់វ័យចាស់ជរា ឬមានរោគាបៀតបៀននោះទេ គឺធ្វើនៅពេលដែលឪពុកម្ដាយនៅមានសុខភាពល្អ កម្លាំងមាំមួន ដែលចាស់ទុំខ្មែរពីជំនាន់បុរាណហៅថា ធ្វើបុណ្យទាន់ខែភ្លឺ៖ «ធ្វើបុណ្យវាទាន់ខែភ្លឺ ហ្នឹងគឺថា ដើម្បីឲ្យម៉ែឪឃើញនូវរបស់ភ័ស្ដុភារ ដែលកូនធ្វើជូនលោកឪពុកអ្នកម្តាយហ្នឹង ហើយធ្វើបុណ្យជូនគាត់ទៅបានបុណ្យច្រើន។ ម៉ែឪឈឺខ្លាំង បានស្ទុះស្ទាធ្វើបុណ្យអត់សមទេ»។
អ្នកប្រាជ្ញផ្នែកព្រះពុទ្ធសាសនាមួយចំនួន បញ្ជាក់ថា ចំពោះជំនឿធ្វើបុណ្យកតញ្ញូ ឬបច្ច័យ៤ ជូនដល់មាតាបិតានៅពេលចាស់ជរានោះ គឺជាជំនឿធ្វើតៗគ្នានៅក្នុងសង្គមខ្មែរពីមួយជំនាន់ទៅមួយជំនាន់ ប៉ុន្តែព្រះពុទ្ធសាសនាបានចែងថា ជាពិធីបុណ្យទក្ខិណានុប្បទាន។ លោកបន្តថា ការធ្វើបុណ្យទក្ខិណានុប្បទាន ឬហៅថា បុណ្យបច្ច័យ៤នោះ គឺគេអាចធ្វើបានគ្រប់ពេលវេលា ហើយនិងអាចធ្វើជូនមាតាបិតា ជីដូនជីតា ឬគ្រូឧបជ្ឈាយ៍ និងអ្នកមានឧបការៈគុណដទៃទៀតដែលនៅរស់ ព្រមទាំងអាចធ្វើឧទ្ទិសជូនបុព្វការីជនអ្នកដែលស្លាប់បាត់បង់ជីវិតទៅផងដែរ។
ប្រការមួយទៀត បុណ្យទក្ខិណានុប្បទាននេះ បើគេធ្វើជូនដល់អ្នកមានគុណដែលនៅមានជីវិត គឺមិនចាំបាច់រង់ចាំដល់ពួកគាត់ចាស់ជរា ឬឈឺធ្ងន់ជិតស្លាប់ ទើបធ្វើជូននោះទេ។ កត្តាសំខាន់ គឺអាស្រ័យទៅលើកូនចៅមានលទ្ធភាពអាចធ្វើបាន ឬអត់។
អ្នកសិក្សាស្រាវជ្រាវព្រះពុទ្ធសាសនា លោកបណ្ឌិត សួន ឱសថ មានប្រសាសន៍ថា ចំពោះប្រការដែលពុទ្ធសាសនិកខ្មែរនាំគ្នានិយមហៅបុណ្យបច្ច័យ៤ ច្រើនជាងការហៅបុណ្យទក្ខិណានុប្បទាន ពីព្រោះសំដៅទៅលើវត្ថុ ៤យ៉ាង ដែលគេយកមកចាត់ចែងធ្វើពិធីបុណ្យ ឬសម្រាប់ប្រគេនព្រះសង្ឃដែលមានដូចជា ចីវរ ឬគ្រឿងស្លៀកដណ្ដប់របស់ព្រះសង្ឃ បិណ្ឌបាត ឬម្ហូបអាហារ សេនាសនៈ ឬលំនៅ និងគិលានភេសជ្ជៈ ឬថ្នាំសម្រាប់ព្យាបាលជំងឺ ជាដើម។
លោកបន្តថា មកដល់សម័យបច្ចុប្បន្ន ការធ្វើបុណ្យបច្ច័យ៤ ឬទក្ខិណានុប្បទាននោះនៅក្នុងសង្គមខ្មែរ បានផ្លាស់ប្ដូរច្រើន គឺថា អ្នកម្ចាស់ទានប្រធានដើមបុណ្យ មិនសូវប្រគេនជាទេយ្យវត្ថុទាំង៤ទេ ភាគច្រើនគេច្រើនតែយកថវិកា ឬលុយកាក់ទៅប្រគេនព្រះសង្ឃវិញ៖ «លុយប្រាក់ហ្នឹង គេដាក់ទៅហ្នឹង គេឧទ្ទិសថាសម្រាប់បច្ច័យ៤។ អាហ្នឹងមិនមែនបច្ច័យ៤ទេ បច្ច័យ៤ ដូចជា ខ្ញុំបានរៀបរាប់អំបាញ់មិញហ្នឹង ហើយបុណ្យបច្ច័យ៤ហ្នឹង គឺកើតតាំងពីក្នុងសម័យព្រះពុទ្ធ ព្រះអង្គគង់ធរមាននៅ គឺថាមានលោកយាយ វិសាខា ឧបាសក អនាថបិណ្ឌិកសេដ្ឋី ហ្នឹង លោកធ្លាប់ធ្វើបុណ្យទក្ខិណាទានហ្នឹង ថ្វាយចំពោះភិក្ខុសង្ឃដែលមានព្រះពុទ្ធជាប្រធាន ហើយបុណ្យក៏មាននៅក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា ហើយបាននាំផ្សាយចូលមកក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា នៅក្នុងប្រទេសខ្មែរហ្នឹង ក៏អនុវត្តអ៊ីចឹងដូចគ្នា ប៉ុន្តែយើងក្រោយៗទៅ ចេះតែបង្កើតពាក្យថ្មីៗ ប្លែកៗទៅ ថាបុណ្យបច្ច័យ៤។ មិនជាខុសអីទេ បុណ្យបច្ច័យ៤ហ្នឹង។ ប៉ុន្តែកុំឲ្យយកលុយទៅជំនួសថា ជាបច្ច័យ៤។ អាហ្នឹង គឺមិនគួរទេ»។
បញ្ជាក់ប្រាប់ពីការធ្វើបុណ្យបច្ច័យ៤ ឬបុណ្យទក្ខិណានុប្បទាននេះដែរ ព្រះតេជព្រះគុណ ព្រះភិក្ខុកាមោ ស៊ិន សោភ័ណ ព្រះចៅអធិការវត្តជីនីតតារាម និងជាព្រះបារមីធម្មបាលព្រះបាឡាត់គណខេត្តកំពង់ធំ មានព្រះថេរដីកាថា ចំពោះអ្នកធ្វើបុណ្យជាម្ចាស់ទាន ឬហៅថា ទាយកទាយិកា ដែលបានប្រគេនបច្ច័យប្រាក់កាសចំពោះព្រះសង្ឃ ហើយបវារណាថាជាបច្ច័យ៤នោះ នៅក្នុងសម័យពុទ្ធកាលក៏មានគេធ្វើខ្លះដែរ ប៉ុន្តែព្រះពុទ្ធអង្គទ្រង់បញ្ញត្តិដល់ភិក្ខុសង្ឃនៅពេលនោះថា មិនឲ្យត្រេកអរនឹងប្រាក់កាសនោះទេ គឺឲ្យត្រេកអរជាបច្ច័យ៤វិញ៖ «ព្រះអង្គលោកអនុញ្ញាតឲ្យភិក្ខុសាមណេរអ្នកបួសក្នុងពុទ្ធសាសនា ត្រេកអរចំពោះបិណ្ឌបាត ចីវរ សេនាសនៈ គិលានភេសជ្ជៈហ្នឹង ទៅអត់មានទោសអីទេ។ ប៉ុន្តែលុយកាក់ប្រាក់កាសអីទាំងអស់ហ្នឹង គឺយើងទុកនៅលើដៃវេយ្យាវច្ចៈ សំដៅយកគ្រហស្ថ អ្នកដែលយើងស្គាល់ យើងជឿ យើងទុកចិត្តហ្នឹង ឲ្យគាត់ទុកសម្រាប់ភិក្ខុ យើងត្រូវការបច្ច័យទាំង៤ហ្នឹង ម៉ោងណា ពេលណា យើងយកមកប្រើប្រាស់ត្រេកអរចំពោះបច្ច័យ៤ហ្នឹងពរ!»។
អ្នកប្រាជ្ញផ្នែកព្រះពុទ្ធសាសនា បញ្ជាក់ដែរថា ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ការប្រគេនបច្ច័យ៤ដល់ព្រះសង្ឃពុទ្ធសាសនា គប្បីប្រគេនជាវត្ថុ ដូចជា ចីវរ បិណ្ឌបាត ឬម្ហូបអាហារ សេនាសនៈ និងគិលានភេសជ្ជៈជាការប្រសើរ។ លោកបន្តថា ការប្រគេនប្រាក់កាស ឬលុកកាក់ដល់ព្រះសង្ឃ បើទោះបីជាមានវេយ្យាវច្ចៈ ឬគ្រហស្ថ ជាអ្នកទុកដាក់សម្រាប់ប្រគេនលោកក៏ដោយ ប៉ុន្តែប្រាក់នោះ គឺនឹងអាចជាដើមចមមួយ នាំឲ្យកើតគ្រឿងមន្ទិលសៅហ្មងដល់ការរក្សាវិន័យរបស់ព្រះសង្ឃ នៃព្រះពុទ្ធសាសនា៕
កំណត់ចំណាំចំពោះអ្នកបញ្ចូលមតិនៅក្នុងអត្ថបទនេះ៖
ដើម្បីរក្សាសេចក្ដីថ្លៃថ្នូរ យើងខ្ញុំនឹងផ្សាយតែមតិណា ដែលមិនជេរប្រមាថដល់អ្នកដទៃប៉ុណ្ណោះ។