ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែររស់នៅតាមបណ្ដោយព្រំដែនកម្ពុជា-វៀតណាម ក្នុងខេត្តស្វាយរៀង នៅតែបន្តជួលដីស្រែចម្ការទៅឲ្យកសិករវៀតណាម បើទោះបីជារដ្ឋាភិបាលហាមឃាត់យ៉ាងណាក្តី។ បញ្ហានេះពួកគាត់អះអាងថា ដោយសារគ្មានលទ្ធភាព និងបច្ចេកទេសធ្វើស្រូវស្រែដោយខ្លួនឯងបានចំណេញ និងមិនទាន់ទទួលបានព័ត៌មានហាមឃាត់ច្បាស់លាស់។ មន្ត្រីរដ្ឋាភិបាលលើកឡើងថា ទោះលំបាកប៉ុណ្ណា ក៏ពលរដ្ឋត្រូវតែឈប់ជួលដីនៅតាមព្រំដែនសិន ដើម្បីជៀសវាងការកើតឡើងនូវវិបត្តិធ្ងន់ធ្ងរក្នុងការកំណត់ព្រំដែននៃប្រទេសទាំងពីរនៅថ្ងៃខាងមុខ។
ហ្វូងសត្វស្លាប បានហោះហើរស្រែកឆ្លើយឆ្លងគ្នាយ៉ាងសប្បាយនៅលើវាលស្រូវស្រែខៀវខ្ចីដាច់កន្ទុយភ្នែក ព្រមទាំងប្រព័ន្ធបង្ហូរទឹកខ្វែងខ្វាត់លូនកាត់ពេញវាលស្រែ នៅតាមបណ្ដោយព្រំដែនកម្ពុជា-វៀតណាម ដែលមានចម្ងាយប្រមាណមួយគីឡូម៉ែត្រ ទៅ ២គីឡូម៉ែត្រ ចេញពីបង្គោលព្រំដែននីមួយៗ ដូចជា នៅភូមិគោកតែក ឃុំចន្ទ្រា ស្រុកចន្ទ្រា និងនៅភូមិកណ្ដាល សង្កាត់ប្រាសាទ ក្រុងបាវិត ជាដើម។
ទិដ្ឋភាពវាលស្រែស្រូវដ៏ត្រជាក់ភ្នែកទាំងនេះ ប្រសិនបើអ្នកណាទៅដល់ទីនោះលើកដំបូងប្រហែលជាលាន់មាត់ស្ងើចសរសើរ និងមានមោទនភាពណាស់ដែលពលរដ្ឋខ្មែរធ្វើវិស័យកសិកម្មជឿនលឿនដូច្នេះ។ ប៉ុន្តែផ្ទុយស្រឡះ គឺម្ចាស់កសិផលស្រូវទាំងនោះ សុទ្ធតែជាជនជាតិវៀតណាម ស្ទើរ ៩០%។ ជនជាតិវៀតណាម បានមកជួលដីស្រែចម្ការពីពលរដ្ឋខ្មែរធ្វើកសិកម្មជាច្រើនឆ្នាំមកហើយ។
ពលរដ្ឋខ្មែរម្ចាស់ដីស្រែចម្ការ បានបញ្ជាក់ពីហេតុផលនៃការជួលដីទៅឲ្យវៀតណាម ដូចៗគ្នាថា ដោយសារពួកគាត់ខ្វះទឹកទុនទីផ្សារ បច្ចេកទេស និងបញ្ហាលំបាកផ្សេងៗទៀតដែលនាំឲ្យពួកគាត់ខាតបង់ក្នុងមុខរបរនេះជារៀងរាល់ឆ្នាំ៖« សំខាន់បំផុតភាពកម្សោយរបស់រដ្ឋាភិបាល ដែលគាត់មិនបានគិតគូរដល់ប្រជាពលរដ្ឋនៅតាមតំបន់ព្រំដែន ហើយយើងឃើញថា ផ្លូវទឹកក៏គ្មានដែរ។ តើឲ្យប្រជាពលរដ្ឋយើងធ្វើអ្វីកើត បើគាត់ខ្វះធនធានគ្រប់សព្វ ? ដូច្នេះហើយទើបគាត់ជួលឲ្យវៀតណាម គេមានធនធាន គេមានម៉ាស៊ីន ដែលអាចធ្វើបាន។ សំណួរ៖ តើវៀតណាម ជួលតាមរយៈអី ? ចម្លើយ៖ បាទ ! វៀតណាម គឺជួលតាមរយៈមេខ្យល់ដែលគេធ្វើជាខែលរាំងឲ្យវៀតណាម។ ខ្ញុំហ៊ានអះអាងថា ដីនៅសង្កាត់ប្រាសាទ ក្រុងបាវិត ខេត្តស្វាយរៀង នេះ គឺជួលឲ្យវៀតណាម ១០០ % តែម្តង »។
កាលពីថ្ងៃទី១៩ ខែតុលា ឆ្នាំ២០១៥ ក្រសួងមហាផ្ទៃ បានចេញលិខិតមួយច្បាប់ស្នើឲ្យអភិបាលខេត្តដែលគ្រប់គ្រងតំបន់មានព្រំដែនជាប់នឹងប្រទេសវៀតណាម ឡាវ និង ថៃ ធ្វើការស្រាវជ្រាវ និងត្រួតពិនិត្យឲ្យបានច្បាស់លាស់ពីដីធ្លីរបស់ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរនៅតាមតំបន់ព្រំដែន ដែលជួលទៅឲ្យប្រជាពលរដ្ឋនៃប្រទេសជិតខាង ដើម្បីសំដៅរក្សាការពារឲ្យបាននូវបូរណភាពទឹកដី និងអធិបតេយ្យភាពជាតិ។
លិខិតរបស់ក្រសួងមហាផ្ទៃ ក៏អំពាវនាវឲ្យពលរដ្ឋឈប់ជួលដីទៅកសិករប្រទេសជិតខាង ព្រោះថា ករណីជួលដីខ្លះ ពុំមានរៀបចំឯកសារគតិយុត្តិ ឬកិច្ចសន្យាជួលឲ្យបានត្រឹមត្រូវតាមផ្លូវច្បាប់ឡើយ ដែលធ្វើអោយប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរម្ចាស់ដីបាត់បង់នូវផលប្រយោជន៍ នៅពេលមានវិវាទកើតមានឡើង។
ស្ត្រីមេម៉ាយម្នាក់ គឺលោកស្រី ហាយ សុទ្ធ រស់នៅក្នុងភូមិកណ្ដាល សង្កាត់ប្រាសាទ ក្រុងបាវិត ឲ្យដឹងថា គាត់នៅមិនទាន់ទទួលបានព័ត៌មានច្បាស់ពីរឿងរដ្ឋាភិបាលណែនាំមិនឲ្យជួលដីស្រែទៅវៀតណាម ឡើយ ដូច្នេះហើយទើបគាត់នៅតែបន្តជួលដី ២ហិកតារនៅខាងក្រោយផ្ទះរបស់គាត់ទៅឲ្យកសិករវៀតណាម ដូចទម្លាប់រាល់ឆ្នាំ គឺ ១ហិកតារតម្លៃ ២៥០ដុល្លារក្នុងមួយរដូវដែលមានរយៈពេល ៣ខែ ទៅ ៤ខែ។
មានវ័យ ៦៩ឆ្នាំ លោកស្រី ហាយ សុទ្ធ រៀបរាប់ថា ដីនោះ បើគាត់មិនជួលឲ្យវៀតណាមទេ គឺត្រូវទុកទំនេរដដែល ព្រោះគាត់គ្មានលទ្ធភាពធ្វើ ដោយសារខ្វះទឹក ខ្វះបច្ចេកទេស និងថ្លៃថ្នាំ ជីសព្វគ្រប់បែបយ៉ាង មានតម្លៃថ្លៃដែលធ្វើទៅមិនចំណេញ៖« ខ្ញុំទុកមួយហិកតារសម្រាប់ធ្វើខ្លួនឯងដែរ ប៉ុន្តែធ្វើខ្លួនឯងលិចទឹកគ្មានបានហូបទេ បានបីបួនបាវៗអីអ៊ីចឹង។ បើជួលឲ្យគេ យើងសរុបជាលុយនោះមក យើងទិញជាអង្ករក្នុងជួលឲ្យគេ ១ឆ្នាំ ហើយយើងហូបមួយឆ្នាំក៏មិនអស់ដែរ ហើយខ្ញុំមិនហត់ ខ្ញុំអត់មានខាត មិនបាច់ជួលគេភ្ជួរ មិនបាច់ជួលគេកាត់។ សំណួរ៖ ហេតុអីបានជាពលរដ្ឋខ្មែរយើងគាត់ទៅធ្វើជាកម្មកររោងចក្រ និងកម្មករសំណង់ ហើយមិននៅធ្វើស្រែចម្ការខ្លួនឯងវិញ ? ចម្លើយ៖ គិតមើលទៅ បើខ្មែរធ្វើ គឺធ្វើបានតែមួយរដូវទេក្នុងមួយឆ្នាំ។ ម្ល៉ោះហើយស្រែភ្លឺទុកឲ្យម៉ែឲ្យឪចាត់ចែងម៉េចស្រេចតែគាត់ ហើយក្មេងៗគ្នាទៅរកលុយថ្ងៃលុយខែវិញ យកមកសម្រាប់គ្រួសារ។ បើខ្មែរយើងមានប្រឡាយស្រោចស្រពអីអ៊ីចឹង ក៏ខ្មែរយើងធ្វើបានបីបួនដងដូចគេដែរ ប៉ុន្តែយើងវាអត់ វានៅដីត្រងើលអ៊ីចឹង ធ្វើអីកើត »។
ប្រជាពលរដ្ឋផ្សេងៗទៀត អះអាងដូចៗគ្នាថា ដីស្រែចម្ការភាគច្រើននៅតាមព្រំដែននៅសង្កាត់ប្រាសាទ និងនៅភូមិគោកតែក ឃុំចន្ទ្រា ត្រូវបានអ្នកមានលុយមានអំណាចដែលមានភរិយាជាជនជាតិវៀតណាម ឬក៏ពួកគាត់មានដើមកំណើតជាជនជាតិវៀតណាម បានប្រមូលទិញដីទុកជួលឲ្យកសិករវៀតណាម បន្ទាប់ពីពលរដ្ឋខ្មែរក្រីក្រ ធ្វើស្រូវខាតបង់ច្រើន ហើយត្រូវបង្ខំចិត្តលក់ដីដើម្បីបានលុយសងម្ចាស់បំណុល ឬធនាគារជាដើម។
ចំពោះបញ្ហានេះ ប្រធានប៉ូលិសច្រករបៀងប្រាសាទ លោក ខឹម ចិត្រា ដែលកំពុងអង្គុយក្នុងប៉ុស្តិ៍ជារោងមានជញ្ជាំងបិទបាំងដោយចំបើងលាយជាមួយភក់មានសភាពចាស់ទ្រុឌទ្រោមនោះ មានប្រសាសន៍ទាំងទឹកមុខញញឹមថា លោកបានផ្សព្វផ្សាយលិខិតរបស់ក្រសួងមហាផ្ទៃ ដែលណែនាំឲ្យពលរដ្ឋឲ្យឈប់ជួលដីទៅវៀតណាម រួចរាល់ហើយ៖« ខ្ញុំបានហាមប្រាប់គេរួចអស់ហើយ ថាបានតែមួយលើកនេះទេ ហើយគេក៏ស្តាប់យើងដែរ។ សំណួរ៖ ពលរដ្ឋខ្មែរខ្លះថា ជួលទៅអត់បាត់ដីអីទេ ប៉ុន្តែគាត់ធ្វើទៅមិនចំណេញ ? ចម្លើយ៖ អូ ! ខ្មែរយើងគ្មានលទ្ធភាពធ្វើទេដីនេះ ធ្វើទៅខាតម៉ង ព្រោះខ្មែរខ្វះលុយខ្វះទឹក ខ្វះបច្ចេកទេស។ សំណួរ៖ ដីខ្មែរនៅម្តុំព្រំដែននេះ ទំហំប៉ុន្មានដែរ ? ចម្លើយ៖ អូ ! ខ្ញុំមិនដឹងដែរ ព្រោះសុទ្ធតែដីអ្នកមានទាំងអស់។ ដីនេះ ១០ហិកតាររបស់ប្រពន្ធឧកញ៉ា ពៅ សារ៉ាន។ ពៅ សារ៉ាន គាត់ស្លាប់ហើយ ប៉ុន្តែពីមុនគាត់ប្រធានភូមិភាគ៥។ ហើយដីនៅខាងនោះ គឺជាដីតា កឹង និងតា គិន។ ពួកគេនេះមានខ្លាំងណាស់ មិនប៉ះគេទេលោកអើយ »។
មេប៉ុស្តិ៍ច្រករបៀងរូបនេះ ក៏រៀបរាប់ថា លោករស់នៅទីនោះគ្មានទឹក គ្មានភ្លើងប្រើប្រាស់នោះទេ គឺលោកតែងតែទៅងូតទឹក និងបោកខោអាវនៅប៉ុស្តិ៍ព្រំដែនរបស់វៀតណាម ហើយយកទឹកពីនោះ មកប្រើប្រាស់ប្រចាំថ្ងៃរហូតមក។
នៅបណ្ដាស្រុក និងខេត្តផ្សេងៗទៀតដែលជាប់នឹងព្រំដែនវៀតណាម ក៏មានករណីជួលដី និងរហូតមានដាក់បញ្ចាំទៅឲ្យជនជាតិវៀតណាម ដូចគ្នាដែរ។ ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរនៅតែធ្វើស្រែប្រវាស់មេឃពោលគឺពួកគាត់ពុំមានលទ្ធភាពធ្វើស្រូវក្នុងមួយឆ្នាំបាន ២ ទៅ ៣ដងដូចកសិករវៀតណាម ហើយទទួលបានទិន្នផលចាប់ពី ៨តោន ទៅ ១០តោន ក្នុងមួយហិកតារ ចំណែកកសិករខ្មែរខ្លាំងបំផុតបាន ៥តោនស្រូវ។
ក្រុមអង្គការសង្គមស៊ីវិល បង្ហាញក្តីបារម្ភចំពោះបញ្ហានេះ ហើយចាត់ទុកថា ជាអាណានិគមបែបថ្មីដែលគំរាមកំហែងយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់បូរណភាពទឹកដីកម្ពុជា ពីសំណាក់ប្រទេសជិតខាងតាមរយៈយុទ្ធសាស្ត្រច្រែះស៊ីដែក ដែលបានរៀបចំទុកជាយូរណាស់មកហើយ។
អ្នកសិក្សាការអភិវឌ្ឍសង្គម លោកបណ្ឌិត កែម ឡី ដែលធ្លាប់ស្រាវជ្រាវព្រំដែនកម្ពុជា-វៀតណាម នេះដែរ មានប្រសាសន៍ថា រដ្ឋាភិបាលគួរតែទទួលស្គាល់ការពិត ហើយចាប់ផ្ដើមអភិវឌ្ឍ ឬបំពេញបន្ថែមនូវតម្រូវការចាំបាច់របស់ប្រជាជនតាមព្រំដែន ដើម្បីឲ្យពួកគាត់ងាយស្រូលបង្កបង្កើនផល៖« រដ្ឋាភិបាលត្រូវអភិវឌ្ឍផ្លូវនៅតាមព្រំដែន។ ទី២ សក្តានៃថវិកាជាតិ ធនធានជាតិ ត្រូវអភិវឌ្ឍតាមព្រំដែន ភូមិគំរូនៅតាមព្រំដែនក្នុងមួយឃុំៗ ដើម្បីឲ្យមានសកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ច ដើម្បីជួយកាត់បន្ថយភាពក្រីក្រនៅតាមព្រំដែន ហើយនឹងជួយធានាបូរណភាពទឹកដីថែមទៀត »។
អគ្គនាយករងនៃអគ្គនាយកដ្ឋានរដ្ឋបាលក្រសួងមហាផ្ទៃ លោកស្រី តៅ សុខម៉ារ៉ា មិនទាន់អាចធ្វើអត្ថាធិប្បាយបានទេអំពីទំហំដីធ្លីដែលពលរដ្ឋខ្មែរបានជួលទៅឲ្យវៀតណាម សព្វថ្ងៃនេះ ដោយសារមិនទាន់មានរបាយការណ៍សរុប និងព័ត៌មានលម្អិតនៅឡើយ។
រីឯប្រធានគណៈកម្មាធិការចម្រុះខណ្ឌសីមា និងបោះបង្គោលព្រំដែនកម្ពុជា លោក វ៉ា គឹមហុង ទទួលស្គាល់ពីការលំបាករបស់ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរនៅតាមព្រំដែន ប៉ុន្តែលោកថា ជំហានដំបូងនោះ គឺសុំឲ្យប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរឈប់ជួលដីតទៅទៀត ព្រោះថា បើបាត់បង់ដីស្រែរបស់ពលរដ្ឋខ្មែរ គឺជាការខាតបង់របស់ជាតិ។ លោកបន្ថែមថា មកដល់ពេលនេះ រដ្ឋាភិបាលកំពុងអភិវឌ្ឍវិស័យផ្សេងៗជាបណ្តើៗហើយ៖« យើងដឹងហើយកំពុងដោះស្រាយទៅតាមជំនាញ ជាពិសេសនៅតាមព្រំដែន វាត្រូវតែមានអាជ្ញាធរដែនដី ក្រសួងសមត្ថកិច្ច ត្រូវខិតខំធ្វើម៉េចជួយគ្នាលើផ្នែកបច្ចេកទេស និងតម្លៃកសិផលដែលបានមក »។
ជុំវិញរឿងនេះ វិទ្យុអាស៊ីសេរី ក៏មិនអាចសុំការឆ្លើយតបពីអភិបាលខេត្តស្វាយរៀង លោក ជៀង អំ បាននៅឡើយដែរ។
កន្លងមកលោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន សែន បានទទួលស្គាល់ថា កម្ពុជាមានការប្រឈមច្រើនក្នុងវិស័យកសិកម្ម ហើយលោកក៏បានជំរុញឲ្យក្រសួងពាក់ព័ន្ធធ្វើការខិតខំបន្ថែមក្នុងការលើកស្ទួយវិស័យកសិកម្ម ដូចជាបង្កើនប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រឲ្យបានគ្រប់ទីកន្លែង និងផ្គត់ផ្គង់គ្រាប់ពូជឲ្យបានគ្រប់គ្រាន់ដល់កសិករ។
ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយចុះ ក្រុមអង្គការសង្គមស៊ីវិល និងប្រជាពលរដ្ឋអះអាងថា ពួកគាត់នៅតែមិនទាន់ទទួលបានផលជាក់ស្ដែងពីការសន្យារបស់រដ្ឋាភិបាលឡើយ។ ពួកគាត់ចាត់ទុកថា គោលនយោបាយ និងការសន្យារបស់រដ្ឋាភិបាលមានតែនៅលើបបូរមាត់ និងនៅលើក្រដាសប៉ុណ្ណោះ៕
កំណត់ចំណាំចំពោះអ្នកបញ្ចូលមតិនៅក្នុងអត្ថបទនេះ៖
ដើម្បីរក្សាសេចក្ដីថ្លៃថ្នូរ យើងខ្ញុំនឹងផ្សាយតែមតិណា ដែលមិនជេរប្រមាថដល់អ្នកដទៃប៉ុណ្ណោះ។