ជំហររបស់អង្គភាពប្រឆាំងអំពើពុករលួយដែលបញ្ជាក់ពីគម្រោងចាត់វិធានការចំពោះអ្នកស៊ីប្រាក់ខែមន្ត្រីខ្មោច ឬមន្ត្រីដែលបើកប្រាក់ខែរដ្ឋហើយមិនចូលធ្វើការនោះ បានទទួលការចាប់អារម្មណ៍ច្រើនគួរសមពីសាធារណជន។
កាសែត វិទ្យុ ទូរទស្សន៍ និងអ្នកលេងហ្វេសប៊ុក (Facebook) បានផ្សព្វផ្សាយព្រោងព្រាតពីបញ្ហានេះ។ អ្នកខ្លះបញ្ចេញយោបល់រិះគន់ អ្នកខ្លះសំណូមពរ អ្នកខ្លះទៀតសរសេរសារឌឺដងចំពោះការប្ដេជ្ញាចិត្តរបស់មេដឹកនាំអង្គភាពប្រឆាំងអំពើពុករលួយ។ ក្នុងផ្នែកបញ្ចេញមតិនៅលើគេហទំព័ររបស់វិទ្យុអាស៊ីសេរី មានមនុស្ស ២០នាក់ បញ្ចេញទស្សនៈលើព័ត៌មានដែលនិយាយអង្គភាពប្រឆាំងអំពើពុករលួយ នឹងចាត់វិធានការលើឈ្មោះខ្មោចទាំងអស់ក្នុងស្ថាប័នរដ្ឋ។
អ្នកអានអនាមិកម្នាក់សរសេរថា ទោះលោក ហ៊ុន សែន ខំធ្វើល្អយ៉ាងណា ក៏មន្ត្រីពុករលួយរបស់ខ្លួនទាញទម្លាក់ទឹកដែរ ។ អ្នកអានម្នាក់ទៀតឈ្មោះព្រះមានភ្នែកមកពីភ្នំពេញ សរសេរថា៖ "ស្លាប់! យូរណាស់ហើយ គ្រាន់តែចាត់វិធានការទេ អត់ដឹងទេស្ថាប័នរដ្ឋវាពុករលួយដល់កទៅហើយ។ បើនិយាយពីឆ្អែតវិញ វាហល់ដល់ក បើនិយាយឲ្យច្បាស់ៗតែម្ដង គឺស្ថាប័នរបស់គណបក្សប្រជាជននេះតែម្ដង គឺពុករលួយដល់កម្រិតហើយ"។
អ្នកអានអនាមិកម្នាក់ទៀតលើកឡើងថា៖ "មិនត្រឹមតែចាប់ឈ្មោះខ្មោចទេ ត្រូវរកឲ្យឃើញឈ្មោះមួយធ្វើការច្រើនកន្លែង ឯកជនផង រដ្ឋផង។ ខ្លួនធ្វើការក្រុមហ៊ុន ឬអង្គការ បើកលុយរដ្ឋផង លុយក្រុមហ៊ុន អង្គការផង មួយខែៗបាត់លុយរដ្ឋមិនតិចទេ"។
អ្នកអានម្នាក់ទៀតសរសេរបែបម្យ៉ាងថា៖ "លោកពូនេះក្លាយជាគ្រូចាប់ខ្មោចតាំងពីពេលណាមក ម៉េចក៏ខ្ញុំមិនដឹង? គ្រាន់តែចាប់មនុស្សពុករលួយអោយអស់ពីគ្រប់ស្ថាប័ន នោះខ្មោចនឹងបាត់អស់ទៅដែរហើយ"។
ទោះជាបែបណាក្តី ក៏មានពលរដ្ឋខ្លះសរសេរលើកទឹកចិត្តអង្គភាពប្រឆាំងអំពើពុករលួយដែរ។
ពលរដ្ឋមកពីភ្នំពេញ លោក ជួន ប៊ុនឡា បញ្ចេញទស្សនៈថា លោកគិតថាបើអង្គភាពប្រឆាំងអំពើពុករលួយអាចធ្វើកិច្ចការមួយនេះបាន វាពិតជាសម្រេចបាននូវការកាត់បន្ថយអំពើពុករលួយនៅក្នុងសង្គមខ្មែរមួយចំនួនធំ។ អង្គភាពនេះគួរ ប្រកាសឱ្យចូលរួម ទាំងអង្គការសង្គមស៊ីវិល អ្នកស្ម័គ្រចិត្តមួយចំនួនទៀត ដូចពេលធ្វើការប្រលងថ្នាក់ទី១២ វាពិតជាល្អ និងអាចសម្រួលនូវភាពលំអៀងដែលកើតមានឡើងនៅពេលធ្វើ។
ទាក់ទងនឹងបញ្ហានេះ នាយកប្រតិបត្តិអង្គការតម្លាភាពកម្ពុជា លោក ព្រាប កុល មានប្រសាសន៍ថា បើសិនជាអង្គភាពប្រឆាំងអំពើពុករលួយ មានឆន្ទៈការបោសសំអាតមន្ត្រីខ្មោចនេះ មិនមែនជាបញ្ហាលំបាកទេ។ លោកបន្តថា ការងារដំបូងបំផុត អង្គភាពជំនាញនេះត្រូវពិនិត្យលើស្ថាប័នណាមួយដែលមានចំនួនបុគ្គលិកច្រើនជាងគេ ហើយអាចធ្វើពីមួយដំណាក់កាលទៅមួយដំណាក់កាល។
លោកបញ្ជាក់ថា ការរក្សាទុកឈ្មោះមន្ត្រីដែលមិនបានធ្វើការជាការប្រព្រឹត្តិអំពើពុករលួយ ដូចនេះអង្គភាពប្រឆាំងអំពើពុករលួយមិនត្រូវលើកលែងចំពោះករណីនេះទេ៖ «ប្រាក់បើកទៅលើមន្ត្រីដែលមានតែឈ្មោះហ្នឹងគឺប្រធានស្ថាប័ន និងអ្នកឃុបឃិតប៉ុន្មាននាក់ដែលកាន់ការក្នុងរឿងហ្នឹង ចែកលុយគ្នាចាយផ្ទាល់ខ្លួន»។
ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ប្រធានអង្គភាពប្រឆាំងអំពើពុករលួយ លោក ឱម យ៉ិនទៀង ថ្លែងក្នុងពិធីពិគ្រោះយោបល់រវាងអង្គភាពប្រឆាំងអំពើពុករលួយ និងវិស័យឯកជនកាលពីរសៀលថ្ងៃទី១៥ ខែសីហា ថា អង្គភាពនឹងចេញសេចក្ដីថ្លែងការណ៍មួយជម្រាបជូនប្រធានស្ថាប័នរដ្ឋទាំងអស់ពីគម្រោងការបោសសំអាតបញ្ជីឈ្មោះមន្ត្រីខ្មោចនេះ។ អង្គភាពទុកពេលឲ្យក្រសួងស្ថាប័នសាមីចំនួនបីខែ ដើម្បីបោសសំអាតអំពើពុករលួយដោយខ្លួនឯង។
លោកបន្ថែមថា អ្នកដែលស៊ីលុយមន្ត្រីខ្មោច ឬបើកប្រាក់ខែជំនួសមន្ត្រីដែលមិនបំពេញការងារ អាចប្រឈមនឹងការជាប់ពន្ធនាគារពីរឆ្នាំ៖ «បានន័យថា ខ្លួនខ្មោច ខ្លួននៅទទួលយកប្រាក់ខែ ដូច្នេះ លើកនេះយើងចាប់ខ្មោចម្ដង។ មានន័យថា បញ្ហាសាមញ្ញទេ គឺអ្នកដែលរក្សាក្របខ័ណ្ឌខ្មោចនេះទុក ហើយយកលុយរបស់ជាតិ យកដាក់ហោប៉ៅខ្លួនឯង អ្នកនោះត្រូវតែប្រឈមមុខនឹងការកេងយកផលប្រយោជន៍ដោយខុសច្បាប់»។
រដ្ឋាភិបាលធ្លាប់បានធ្វើជំរឿនមន្ត្រីរាជការស៊ីវិលចំនួន ៣ដងរួចមកហើយ។ ជំរឿនលើកទី១ ធ្វើឡើងនៅឆ្នាំ១៩៩៥ រកឃើញមន្ត្រីខ្មោចជាង ១ម៉ឺន ៧ពាន់នាក់។ ជំរឿនលើកទី២ ធ្វើឡើងនៅឆ្នាំ២០០០ និង២០០១ រកឃើញមន្ត្រីខ្មោចជាង ៩ពាន់នាក់។ ជំរឿនលើកទី៣ នៅឆ្នាំ២០១០ រកឃើញមន្ត្រីរាជការដែលមិនធ្វើការងារហើយបើកប្រាក់ខែរាល់ខែចំនួនជាង ២.០០០នាក់។ ប៉ុន្តែអ្នកដែលទទួលបន្ទុកគ្រប់គ្រងនិងបើកប្រាក់ខែរដ្ឋយកទៅចាយរាប់លានដុល្លារក្នុង១ឆ្នាំៗនោះ មិនត្រូវបានផ្ដន្ទាទោសនោះឡើយ។
នៅអាណត្តិទី៥នេះ លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន សែន សម្រេចកែទម្រង់ការបើកប្រាក់ខែមន្ត្រីរាជការពីការបើកតាមមន្ត្រីគណនេយ្យរបស់ស្ថាប័នទៅជាការបើកប្រាក់តាមប្រព័ន្ធធនាគារវិញម្ដង។ លោកបញ្ជាក់ថា មន្ត្រីខ្មោចមិនអាចបើប្រាក់ខែតាមធនាគារឡើយ។ ក៏ប៉ុន្តែបុគ្គលិកក្រុមហ៊ុនឯកជនមួយចំនួនដែលធ្វើការងារជាមន្ត្រីរាជការផងនោះ បានប្រាប់វិទ្យុអាស៊ីសេរីថា ពួកគេមិនទៅធ្វើការរដ្ឋទេ តែបើកប្រាក់ខែធម្មតាតាមធនាគារ តែពេលបើករួចពួកគេយកប្រគល់ឲ្យនាយកស្ថាប័ននោះតែម្ដង ហើយពេលខ្លះត្រូវថែមលុយថ្លៃកាតទូរស័ព្ទឲ្យប្រធានខ្លះទៀតក៏មានដែរ។
អ្នកស្រាវជ្រាវការអភិវឌ្ឍន៍សង្គម លោក កែម ឡី លើកឡើងថា មន្ត្រីមិនធ្វើការហើយបើកប្រាក់ខែមានច្រើនណាស់ ហើយភាគច្រើនជាអ្នកមានសែស្រឡាយជាអ្នកធំ អ្នកមានអំណាច។ លោកបន្តថា ស្ថាប័នដែលមានមនុស្សមិនធ្វើការ ហើយបើកលុយរដ្ឋយកទៅចាយច្រើនជាងគេ គឺស្ថាប័នអង្គរក្ស ព្រោះអ្នកធ្វើអង្គរក្សភាគច្រើនមានមុខរបរចាប់ពីពីរឡើងទៅ។
លោកបញ្ជាក់ថា ការអនុវត្តរបស់លោក ឱម យ៉ិនទៀង អាចនឹងមានប្រសិទ្ធភាពចំពោះតែអ្នកធម្មតាៗប៉ុណ្ណោះ៖ «បើសិនជា ឱម យ៉ិនទៀង ចង់ធ្វើការហ្នឹងមែន អាចចាប់ផ្ដើមធ្វើជំរឿនម្ដងមួយ ក្រសួងមួយ អង្គភាព ហើយមានការចូលរួមពីសង្គមស៊ីវិល ពីសាធារណជន ពីសារព័ត៌មានគឺជោគជ័យហើយ តែបើធ្វើតែឯងវិញ ដូចជាលាបម៉ាកាយ៉េអ៊ីចឹង គ្រាន់តែធ្វើឲ្យគេមើលប៉ុណ្ណោះ»។
របាយការណ៍របស់ក្រុមប្រឹក្សាកំណែទម្រង់រដ្ឋបាលសាធារណៈឆ្នាំ២០១០ បង្ហាញថា មន្ត្រីរាជការស៊ីវិលទូទាំងប្រទេសមានប្រមាណជិត ១៨ម៉ឺននាក់។ ចំពោះតួលេខកងកម្លាំងនគរបាល មន្ត្រីអង្គរក្ស និងកងទ័ព មិនត្រូវបានរាជរដ្ឋាភិបាលប្រកាសឲ្យដឹងឡើយ។ ការលាក់បាំងនេះក្រោមហេតុផលរក្សាសន្តិសុខជាតិ។
កាលពីឆ្នាំ២០១៣ ប្រធានអង្គភាពប្រឆាំងអំពើពុករលួយ លោក ឱម យ៉ិនទៀង ធ្លាប់ប្រកាសថា អង្គភាពនេះនឹងបង្កើតយន្តការស៊ើបអង្កេតអំពើពុករលួយតាមរយៈបណ្ដាញសារព័ត៌មាន។ បានន័យថា ទាំងអ្នកដែលចោទប្រកាន់គេ ទាំងអ្នកដែលគេចោទប្រកាន់អាចឆ្លងឆ្លើយគ្នាតាមបណ្ដាញសារព័ត៌មានបាន។
ម្យ៉ាងទៀតអង្គភាពនេះក៏អាចចុះផ្សាយពីការចោទប្រកាន់បុគ្គលណាម្នាក់តាមកាសែត ហើយឲ្យបុគ្គលនោះឆ្លើយតបតាមកាសែតមកវិញដែរ។ ប៉ុន្តែមកដល់ពេលនេះអង្គភាពប្រឆាំងអំពើពុករលួយបានត្រឹមតែផ្សាយលទ្ធផលសម្រេចនៃការស៊ើបអង្កេតរបស់ខ្លួនឲ្យសាធារណជនជ្រាបប៉ុណ្ណោះ។ លទ្ធផលដែលផ្សាយនោះ ជាលទ្ធផលដែលស៊ើបហើយមិនឃើញកំហុស។
នៅឆ្នាំ២០១៤នេះ អង្គភាពប្រឆាំងអំពើពុករលួយ បានផ្សាយពីលទ្ធផលអង្កេតរបស់លោកក្នុងសំណុំរឿងដែលមន្ត្រីក្រសួងការបរទេសប្ដឹងកូនប្រុសលោក ហោ ណាំហុង ពីរឿងប្រព្រឹត្តិអំពើពុករលួយ តែលទ្ធផលបញ្ជាក់ថា មិនមានអំពើពុករលួយដូចការចោទប្រកាន់ទេ៕
កំណត់ចំណាំចំពោះអ្នកបញ្ចូលមតិនៅក្នុងអត្ថបទនេះ៖
ដើម្បីរក្សាសេចក្ដីថ្លៃថ្នូរ យើងខ្ញុំនឹងផ្សាយតែមតិណា ដែលមិនជេរប្រមាថដល់អ្នកដទៃប៉ុណ្ណោះ។