ប្រជានេសាទព្រួយបារម្ភចំពោះផលនេសាទធម្មជាតិទាំងទឹកសាប និងទឹកប្រៃថយចុះ។ ក្តីបារម្ភនេះ ស្របពេលដែលរដ្ឋាភិបាលប្រារព្ធទិវាមច្ឆជាតិប្រចាំឆ្នាំ២០១៤ ដែលធ្វើឡើងនៅខេត្តកំពង់ឆ្នាំង។ ឆ្លើយតបនឹងបញ្ហានេះ មន្ត្រីជាន់ខ្ពស់រដ្ឋាភិបាលទទួលបន្ទុកអភិវឌ្ឍន៍វិស័យជលផល បានអះអាងថា ធនធានជលផលកម្ពុជា មានការរីកចម្រើន ហើយរដ្ឋាភិបាលកំពុងដាក់ផែនការទប់ស្កាត់បទល្មើសនេសាទឲ្យមានប្រសិទ្ធភាពបន្ថែមទៀតនៅរដូវបិទនេសាទឆ្នាំថ្មីនេះ។
ទិវាមច្ឆជាតិប្រចាំឆ្នាំ២០១៤ នេះ កំណត់យកប្រធានបទ "ត្រីដើម្បីអ្នកទាំងអស់គ្នា ទាំងអស់គ្នាដើម្បីត្រី"។ ពិធីនេះ ប្រារព្ធឡើងនៅព្រឹកថ្ងៃអង្គារ ទី១ កក្កដា នៅតំបន់អាងទឹកក្តុល ភូមិក្រាំងកន្ទ្រោល ឃុំពាម ស្រុកសាមគ្គីមានជ័យ ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង ដោយមាននាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន សែន ចូលរួមជាអធិបតីផង។
ប្រតិភូរដ្ឋាភិបាលទទួលបន្ទុករដ្ឋបាលជលផល លោក ណៅ ធួក មានប្រសាសន៍មួយថ្ងៃមុនពិធីចាប់ផ្ដើមថា ការជ្រើសប្រធានបទនេះដើម្បីបំផុសស្មារតីប្រជាពលរដ្ឋ និងអាជ្ញាធរពាក់ព័ន្ធទាំងអស់ ឲ្យចូលរួមការពារមច្ឆជាតិឲ្យមានប្រសិទ្ធភាព៖ «ពីព្រោះអីប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរបរិភោគត្រីគ្រប់គ្នា មួយឆ្នាំអស់ប្រមាណ ៦៣គីឡូក្រាមម្នាក់ អ៊ីចឹងធនធានត្រីនេះត្រូវតែជួយការពារទាំងអស់គ្នាដែរ ហើយអ៊ីចឹងជាភារកិច្ចរួម ទាល់តែអ្នកទាំងអស់គ្នាដើម្បីត្រី ទើបត្រីដើម្បីទាំងអស់គ្នាដែរ»។
ងាកទៅប្រជានេសាទទឹកសាប និងទឹកប្រៃវិញ ពួកគាត់មិនសូវចាប់អារម្មណ៍ចំពោះពិធីនេះឡើយ ពីព្រោះរដ្ឋាភិបាលហាក់មិនមានសមត្ថភាពទប់ស្កាត់បទល្មើសនេសាទ ការបំផ្លាញបរិស្ថាននៅតំបន់ជម្រកត្រីពងកូន ហើយទិន្នផលត្រីបានថយចុះជាបន្តបន្ទាប់ពីមួយឆ្នាំទៅមួយឆ្នាំ។
ប្រធានបណ្ដាញប្រជានេសាទតំបន់ឆ្នេរសមុទ្រ លោក នាក់ សេន។ បច្ចុប្បន្នលោករស់នៅឃុំត្រើយកោះ ខេត្តកំពត មានការចាប់អារម្មណ៍ថា ជារូបភាពឃើញថាល្អណាស់ ចំពោះពិធីមច្ឆជាតិនេះ ប៉ុន្តែធាតុពិតគ្មានបានប្រយោជន៍អ្វី ឬមានគោលដៅឲ្យពិតប្រាកដក្នុងការកាត់បន្ថយបទល្មើសនេសាទ និងអាចបង្កើនទិន្នផលត្រីបានដូចសម័យមុនៗនោះទេ៖ «អារឿងធ្វើទិវាមច្ឆជាតិទទួលស្គាល់ហើយគ្រាន់ថានៅប្រទេសយើង ដូចជានៅខេត្តខ្ញុំអីនេះ គ្មានឃើញអីរីកចម្រើន គ្មានឃើញអីគង់វង្ស គ្មានឃើញអីគួរឲ្យចាប់អារម្មណ៍ទេ ខ្ញុំដូចជាពិបាកដែរ ចាប់អារម្មណ៍ត្រាណាការពាររបស់យើងឲ្យបានទៅមុខ ឲ្យបានថេរទៅ ចុះបើចេះតែថយទៅទៅៗ អាហ្នឹងគិតធ្វើម៉េច?»។
លោកបន្តថា ផលនេសាទនៅតំបន់ឆ្នេរឆ្នាំនេះថយចុះប្រមាណជា ៥០% បើប្រៀបធៀបនឹងឆ្នាំកន្លងទៅ។ ការថយចុះនេះ លោកបានលើកយកហេតុផលបទល្មើសនេសាទជាគោលសំខាន់ ហើយសមត្ថកិច្ចមិនអាចទប់ស្កាត់បានទេក្នុងរយៈពេលជាច្រើនឆ្នាំមកហើយ។
ចំណែកប្រជានេសាទនៅតំបន់ទឹកសាបវិញ ក៏មានទស្សនៈស្រដៀងគ្នានេះដែរ។
ប្រធានសហគមន៍ប្រជានេសាទនៅតំបន់បឹងទន្លេសាប លោក ឡុង សុចែត មានប្រសាសន៍ថា ទិន្នផលនេសាទនៅតាមបណ្ដាខេត្តជុំវិញបឹងទន្លេសាប ឆ្នាំនេះថយចុះច្រើនជាងឆ្នាំមុន បើប្រៀបធៀបនឹងពេលវេលាដូចគ្នាស្ថានភាពកម្ពស់ទឹកដូចគ្នា៖ «យើងត្រួតពិនិត្យមើលតាមលក្ខណៈគ្រួសារ ដែលគាត់នេសាទបាននៅតាមទន្លេ អ៊ីចឹងមើលដឹងតើពេលនេសាទបានមក ដូចអ្នកខ្លះរាយមងអីមួយថ្ងៃអាចបានត្រឹម ៣ម៉ឺន ២ម៉ឺន។ អ្នកខ្លះអាចបាន ៤ម៉ឺនអីក្នុងមួយថ្ងៃឆ្នាំទៅ ឆ្នាំនេះខ្សោយណាស់ មួយថ្ងៃបានមួយម៉ឺន ៧ ទៅ ៨ពាន់អីត្រីវាខ្សោយជាងឆ្នាំមុន»។
ចំណែកជាប្រជានេសាទនៅស្រុកកំពង់លែង ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង វិញ មានប្រសាសន៍ដែរថា ទោះបីជារដ្ឋាភិបាលធ្វើពិធីលែងកូនត្រីក្នុងពិធីមច្ឆជាតិជាច្រើនលើកទៀតក៏ដោយ ក៏មិនអាចឲ្យធនធានត្រីធម្មជាតិសម្បូរឡើងវិញឡើយ បើសិនជាពុំមានការថែទាំព្រៃរនាម ដែលជាជម្រកដ៏សំខាន់របស់ពួកវាឲ្យបានគង់វង្ស និងទប់ស្កាត់បទល្មើសនេសាទមិនបាននោះទេ៖ «ឲ្យមន្ទីរពាក់ព័ន្ធទាំងអស់ជួយចុះបង្ក្រាបបទល្មើសនេសាទផង ព្រោះត្រីស្រុកខ្មែរយើងឥឡូវស្ទើរតែអស់ទៅហើយ ជិតដាច់ពូជហើយ ព្រោះអាក្រណាត់ឈិបក៏មាន អាស្បៃម៉ុងអូសកម្លាំងម៉ាស៊ីនឲ្យពេញព្រៃ អត់ឃើញជលផលណាចុះពិនិត្យមើលផង បើចុះទៅគ្រាន់តែក្រវែលៗយកតែលុយទៅវិញបាត់ បើអ៊ីចឹងមច្ឆជាតិស្រុកខ្មែរយើងចេះតែអស់ទៅៗហើយ»។
លោក ឡុង សុចែត បានឲ្យដឹងដែរថា ការហិនហោចពូជត្រីស្ទើរតែទាំងស្រុងនៅពេលនេះ គឺបណ្ដាលមកពីបទល្មើសនេសាទធ្ងន់ធ្ងរ និងការកាប់បំផ្លាញព្រៃលិចទឹកទន្ទ្រានយកដីជាដើម ហើយបញ្ហានេះរដ្ឋាភិបាលមិនទាន់អនុវត្តបាននៅឡើយ។ លោកបន្តថា ការធូររលុងនៃការអនុវត្តច្បាប់ ជាដើមចមដែលនាំឲ្យការទប់ស្កាត់មិនមានប្រសិទ្ធភាព៖ «បានសេចក្តីថា អ្នកប្រព្រឹត្តិបទល្មើសចាប់បានគេយកលុយលែង ហើយលែងមកវិញ អ៊ីចឹងធ្វើឲ្យអ្នកប្រព្រឹត្តិបទនៅតែហ៊ាន នៅតែបំពាន ព្រោះវាខ្លាចអីហ្នឹងរក វាទៅរកបានលុយ ហើយយកលុយមកដោះខ្លួននៅពេលដែលគេចាប់អ៊ីចឹង អាហ្នឹងយើងមើលឃើញថា វាមានឥទ្ធិពលទៅធនធានជលផល»។
ឆ្លើយតបនឹងការលើកឡើងរបស់ប្រជាពលរដ្ឋជាបន្តបន្ទាប់មកនេះ ប្រតិភូរដ្ឋាភិបាលទទួលបន្ទុករដ្ឋបាលជលផល លោក ណៅ ធួក បានបដិសេធ ដោយលោកអះអាងថា ផលត្រីបានកើនឡើងជាបន្តបន្ទាប់ ក្រោយពីរដ្ឋាភិបាលកែទម្រង់ស៊ីជម្រៅលើវិស័យនេះកន្លងមក។ លោកថា កាលពីឆ្នាំ២០១៣ ទិន្នផលត្រីបីប្រភេទ គឺទឹកសាប ទឹកប្រៃ និងត្រីចិញ្ចឹម កើនឡើង ៤៦ពាន់តោន លើសពីឆ្នាំ២០១២ ដែលទទួលបានជាង ៦៨០ពាន់តោន។ ក្នុងនោះដែរ ត្រីទឹកសាបមានប្រមាណជាង ៥០០ពាន់តោន។ ចំណែកការបង្ក្រាបបទល្មើសវិញ លោកថា គិតពីដើមរដូវឆ្នាំនេះមក បង្ក្រាបបានជាង ១០០ករណី។
លោកបានឲ្យដឹងទៀតថា ព្រៃលិចទឹកសព្វថ្ងៃនៅសល់ប្រមាណ ១លានហិកតារ ប៉ុន្តែលោកមិនបង្ហាញថា មានការបំផ្លាញអស់ប៉ុន្មាននោះទេ។
ទាក់ទងបញ្ហានេះដែរ មន្ត្រីរដ្ឋបាលជលផលមួយរូបដែលសុំមិនឲ្យបញ្ចេញឈ្មោះ បានឲ្យដឹងថា ព្រៃលិចទឹកត្រូវជនមានអំណាចទន្ទ្រានយកធ្វើជាកម្មសិទ្ធិ តាមរយៈគម្រោងអភិវឌ្ឍន៍អស់ប្រមាណជាង ៣០ម៉ឺនហិកតារ និងតំបន់វាលទំនាបលិចទឹកនៅរដូវវស្សាមួយចំនួនទៀត ដែលជាប់ទាក់ទងដែននេសាទ និងជាជម្រកត្រីពងកូនដែរនោះ ក៏ត្រូវគេបូមខ្សាច់ចាក់លុបជាបណ្ដើរដែរ ដូចជា នៅតំបន់ជ្រោយចង្វារ ព្រែកលៀប ខ្ទរ ស្ថិតតាមបណ្តោយផ្លូវជាតិលេខ៦អា ដើម្បីធ្វើក្រុងរណប តំបន់បឹងជើងឯក ជាយរាជធានីភ្នំពេញ តំបន់មួយចំនួននៅក្នុងខេត្តកណ្ដាល និងបណ្ដាខេត្តមួយចំនួនទៀត ដែលស្ថិតនៅជុំវិញបឹងទន្លេសាប។
មន្ត្រីដដែលបានឲ្យដឹងដែរថា ផលត្រីដែល លោក ណៅ ធួក ថាកើនឡើងនោះ គឺកើនឡើងតែតួលេខទេ រីឯចំនួនពិតប្រាកដមិនមានឡើយ ហើយតាមស្ថានភាពជាក់ស្តែងដូចប្រជាពលរដ្ឋបានលើកឡើង និងលក្ខខណ្ឌធម្មជាតិ លក្ខណៈបច្ចេកទេសបង្ហាញថា ផលត្រីមិនអាចកើនឡើងបានទេ ផ្ទុយទៅវិញមានតែការប្រឈមមុខផុតពូជ។ លោកបន្តថា តម្រូវការត្រីក្នុងស្រុកសព្វថ្ងៃ ភាគច្រើន គឺបំពេញដោយត្រីចិញ្ចឹមនាំចូលពីប្រទេសវៀតណាម ចំណែកត្រីធម្មជាតិ ពិសេសពីបឹងទន្លេសាប ត្រូវនាំចេញទៅប្រទេសវៀតណាម និងប្រទេសថៃ ព្រោះប្រទេសទាំងនោះមានតម្រូវការខ្ពស់ និងលក់បានថ្លៃ។
របាយការណ៍របស់គណៈកម្មាធិការទន្លេមេគង្គ បានបង្ហាញឲ្យដឹងថា កម្ពុជា ធ្លាប់ជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ទី៤ ក្រោមប្រទេសបីទៀត គឺប្រទេសបង់ក្លាដេស (Bangladesh) ឥណ្ឌា (India) និងប្រទេសចិន (China)។
ក្រុមប្រជានេសាទសហគមន៍ធ្លាប់ធ្វើសិក្ខាសាលាអំពីវិបត្តិធ្លាក់ចុះផលត្រី និងការបាត់បង់ពូជត្រីកម្រ ព្រមទាំងបានអំពាវនាវឲ្យមានការអនុវត្តច្បាប់ឲ្យបានតឹងរ៉ឹង តម្លាភាពយុត្តិធម៌ ចំពោះការបំផ្លាញព្រៃលិចទឹកដែលជាជម្រកត្រី និងសុំឲ្យធ្វើពិសោធនកម្មលើមាត្រាមួយចំនួន នៃច្បាប់ជលផលចាស់ ដើម្បីឲ្យស៊ីសង្វាក់គ្នានឹងស្ថានភាពជាក់ស្តែង ដែលជាជំហានមួយថ្មីក្នុងការអភិវឌ្ឍវិស័យជលផលឲ្យរីកចម្រើនឡើងវិញ៕
កំណត់ចំណាំចំពោះអ្នកបញ្ចូលមតិនៅក្នុងអត្ថបទនេះ៖
ដើម្បីរក្សាសេចក្ដីថ្លៃថ្នូរ យើងខ្ញុំនឹងផ្សាយតែមតិណា ដែលមិនជេរប្រមាថដល់អ្នកដទៃប៉ុណ្ណោះ។