ប្រជាពលរដ្ឋនៅឃុំខ្នារស ស្រុកស្រីសន្ធរ ខេត្តកំពង់ចាម កំពុងព្រួយបារម្ភចំពោះដំណាំស្រូវរបស់ពួកគាត់ដែលទើបនឹងដុះលូតលាស់ ពីព្រោះត្រូវពពួកសត្វល្អិតបំផ្លាញជាបន្តបន្ទាប់។ ទោះយ៉ាងណាក្តី អាជ្ញាធរមូលដ្ឋានមិនទាន់ដឹងចំនួនខូចខាតពិតប្រាកដឡើយ។
ប្រជាពលរដ្ឋនៅភូមិអំពិល ឃុំខ្នារស សង្កេតឃើញថា ស្រូវងាប់ទាំងនោះ គឺរលួយនៅផ្នែកខាងគល់ ដោយមានសត្វល្អិតម្យ៉ាងដែលអ្នកស្រុកហៅថា មមាចត្នោត នៅជាប់នឹងគល់ស្រូវនោះផង។ ពលរដ្ឋដាក់ការសង្ស័យថា ស្រូវដែលរលួយងាប់អាចបណ្ដាលមកពីសត្វមមាចត្នោតនោះហើយ។
ពលរដ្ឋនៅភូមិអំពិល មានអាយុជាង ៧០ឆ្នាំ លោក ស៊ឹម ធី មានប្រសាសន៍ថា លោកសម្រេចភ្ជួរស្រូវស្រែរបស់ខ្លួនប្រមាណជិត ១ហិកតារចោល ហើយក៏សាបព្រោះសាឡើងភ្លាមៗ បន្ទាប់ពីស្រូវដែលលោកបានសាបព្រោះប្រមាណជិតមួយខែមកហើយនោះ ត្រូវសត្វល្អិតបំផ្លាញស្ទើរទាំងស្រុង។ លោកមានប្រសាសន៍បន្តថា តាមការពិនិត្យមើលរបស់លោក ឃើញស្រូវពលរដ្ឋនៅក្បែរៗដីរបស់លោកក៏មានងាប់ដូចគ្នា។ លើសពីនេះ មានស្រូវពង្រោះជាច្រើនហិកតារផ្សេងទៀត គឺគេបានភ្ជួរ និងព្រោះសាឡើងវិញដូចគ្នាដែរ៖ «ខ្ញុំទើបដឹងប៉ុន្មានថ្ងៃហ្នឹង ខ្ញុំទៅពិនិត្យមើលស្រូវរបស់ខ្ញុំដុះមកហ្នឹង ដូចគ្រាន់បើដែរពីរបីថ្ងៃចេញទៅស្តើងទៅវិញ ហើយពីរបីថ្ងៃចេញទៅទៀតរឹតតែស្តើង។ ចុះពិនិត្យមើលៗ អូ! អាហ្នឹងអ៊ីចឹងទេ វាងាប់ៗ»។
ពលរដ្ឋចាប់ផ្ដើមសង្ស័យថា មានសត្វល្អិតបំផ្លាញស្រូវនេះ ក្រោយពេលមានភ្លៀងធ្លាក់នៅទីនោះកាលពីជាង ១សប្ដាហ៍មុន ហើយពួកគាត់នាំគ្នាទៅមើលស្រូវដែលខ្លួនបានព្រោះ ទើបដឹងថា មានបញ្ហាកើតឡើង។ ចំណែកឯពលរដ្ឋផ្សេងទៀតដែលមិនទាន់បានទៅមើលស្រូវស្រែរបស់ខ្លួន គឺពួកគេនៅមិនទាន់បានដឹងអំពីបញ្ហានេះនៅឡើយទេ។ យ៉ាងណា ប្រភពពលរដ្ឋដដែលបញ្ជាក់ថា ជាច្រើនឆ្នាំមកហើយមិនធ្លាប់មានបញ្ហាសត្វល្អិតបំផ្លាញស្រូវពលរដ្ឋដូច្នេះទេ។
ស្រដៀងគ្នានេះ ពលរដ្ឋមួយរូបទៀត អ្នកស្រី សុខ លាង មានប្រសាសន៍ថា ឲ្យតែពលរដ្ឋបានចេញទៅមើលស្រូវរបស់ខ្លួន ពេលត្រឡប់មកវិញ គឺត្អូញត្អែរគ្រប់គ្នាចំពោះបញ្ហាស្រូវងាប់នេះ។ អ្នកស្រីពិបាកយល់ណាស់ថា តើមូលហេតុអ្វីដែលនាំឲ្យស្រូវរបស់ពួកគាត់រលួយគល់ងាប់ដូចនេះ ស្របពេលទឹកក្នុងស្រែមិនមានផង? អ្នកស្រីបន្ថែមថា នឹងតាមដានស្រូវនោះបន្តទៀត ដោយមិនទាន់សម្រេចចិត្តភ្ជួរចោលទេ ព្រោះតម្លៃភ្ជួរក៏ថ្លៃ និងមិនមានគ្រាប់ពូជសម្រាប់សាបព្រោះឡើងវិញផង៖ «បញ្ហាហ្នឹងខ្ញុំសូមឲ្យក្រសួងអីត្រួតពិនិត្យមើលឲ្យឃើញជាក់ស្តែងហ្មង ថាស្រូវប្រជាពលរដ្ឋមានបញ្ហាហ្នឹងមែន»។
ជំទប់ទី១ ឃុំខ្នារស លោក វ៉ាន់ មុន មានប្រសាសន៍ថា អាជ្ញាធរនៅមិនទាន់ដឹងច្បាស់ថា តើមានពលរដ្ឋប៉ុន្មានគ្រួសារ និងមានទំហំដីប៉ុន្មានហិកតារប្រាកដទេដែលជួបប្រទះបញ្ហានេះ? លោកអះអាងថា ស្រូវរបស់ពលរដ្ឋ និងស្រូវរបស់លោកផងដែលងាប់ជាបន្តបន្ទាប់នោះ នៅមិនទាន់ដឹងមូលហេតុពិតប្រាកដ ប៉ុន្តែពលរដ្ឋសន្និដ្ឋានថា អាចមានសត្វល្អិតបំផ្លាញ ឬអាចជាមមាចត្នោតតែម្តង៖ «ផ្សព្វផ្សាយគ្រាន់ថាទប់ស្កាត់រឿងថ្នាំសង្កូវអីហ្នឹង។ បើថាឲ្យប្រើថ្នាំសង្កូវ ក៏យើងមិនទាន់ប្រើការបាន ព្រោះដីហ្នឹងមិនទាន់មានទឹក»។
ជំទប់ឃុំដដែលបន្តថា ខាងលោកនឹងប្រជុំពិភាក្សាជាមួយប្រជាពលរដ្ឋ និងអាជ្ញាធរឃុំបន្តទៀត ជុំវិញបញ្ហានេះ ហើយនឹងអាចរាយការណ៍ទៅថ្នាក់លើទៀតផង។
នាយករដ្ឋបាលសាលាស្រុកស្រីសន្ធរ លោក លឹម ស៊ឹង បញ្ជាក់ថា អាជ្ញាធរនៅមិនទាន់ទទួលព័ត៌មាននេះនៅឡើយទេ ប៉ុន្តែលោកថា ប្រសិនបើដូចពលរដ្ឋអះអាង ខាងលោកនឹងចាត់មន្ត្រីពាក់ព័ន្ធចុះស្រាវជ្រាវជុំវិញបញ្ហានេះ៖ «ឲ្យខាងជំនាញកសិកម្មគេចុះទៅពិនិត្យមើល ហើយបើសិនជាអាចអន្តរាគមន៍មានថ្នាំមានអី ប៉ុន្តែមកដល់ពេលនេះ ខ្ញុំអត់ទាន់ទទួលព័ត៌មាននេះ»។
ទាក់ទងសត្វល្អិតបំផ្លាញដំណាំស្រូវពលរដ្ឋ នាយកកម្មវិធីបរិស្ថាន និងសុខភាពអង្គការសេដាក (CEDAC) លោក គាម មករាឌី មានប្រសាសន៍ថា ពពួកមមាចត្នោតអាចកើតឡើងភាគច្រើននៅតំបន់ជាប់ព្រំដែនវៀតណាម ហើយត្រូវបានខ្យល់បក់នាំសត្វទាំងនោះយកមក ឬកើតឡើងនៅក្នុងស្រុក។ ម្យ៉ាង វាអាចកើតឡើងដោយសារគ្រាប់ពូជស្រូវរបស់កសិករមានផ្ទុកពងរបស់វា។ លោកបន្តថា កសិករអាចអនុវត្តតាមវិធានការបែបធម្មជាតិ ដើម្បីកម្ចាត់សត្វល្អិតទាំងនោះដូចតទៅ៖ «ប្រសិនបើមានទឹកច្រើន គឺអាចឲ្យគាត់ពន្លិចទឹកលិចទុកស្រូវហ្នឹងទៅ ព្រោះវាលិចទឹកមមាចហ្នឹងអាចស្លាប់បាន ហើយវិធីសាស្ត្រទីពីរ អាចយកស្បៃមុងដើរអូសដូចគេអូសត្រីអ៊ីចឹង មានវិធីសាស្ត្រមានប្រសិទ្ធភាពពីរហ្នឹង ឬគេអាចដុតភ្លើងពេលយប់អ៊ីចឹង ព្រោះវាឃើញភ្លើងវាមករក ប៉ុន្តែមិនសូវមានប្រសិទ្ធភាព»។
មន្ត្រីជំនាញដដែលឲ្យដឹងទៀតថា វិធានការប្រើប្រាស់ថ្នាំពុលគីមី គឺមិនមានប្រសិទ្ធភាពទេ ប៉ុន្តែវាអាចធ្វើឲ្យប៉ះពាល់ទៅវិញ ពីព្រោះអាចបណ្ដាលឲ្យងាប់ប្រភេទពពួកសត្វដែលជាសត្រូវនឹងមមាចត្នោតនោះទៀតផង។ លោកផ្តល់អនុសាសន៍ដល់កសិករដែលសម្រេចសាបព្រោះស្រូវម្តងទៀត ថាពលរដ្ឋគប្បីភ្ជួររាស់ដីស្រែឲ្យបានស្អាត និងជ្រើសរើសពូជស្រូវឲ្យបានល្អ ជៀសវាងយកពូជស្រូវដែលមានជំងឺសល់កាលពីបណ្ដាឆ្នាំមុនៗ មកសាបព្រោះទៀត ព្រោះវាអាចនៅជាប់ពងសត្វមមាចត្នោត ឬប្រភេទសត្វល្អិតចង្រៃក្នុងនោះ ដែលបណ្ដាលឲ្យកើតចេញជាកូនមកបំផ្លាញស្រូវពួកគាត់ម្តងទៀត៕
កំណត់ចំណាំចំពោះអ្នកបញ្ចូលមតិនៅក្នុងអត្ថបទនេះ៖
ដើម្បីរក្សាសេចក្ដីថ្លៃថ្នូរ យើងខ្ញុំនឹងផ្សាយតែមតិណា ដែលមិនជេរប្រមាថដល់អ្នកដទៃប៉ុណ្ណោះ។