កុមារាកុមារី និងយុវជនដែលរស់នៅក្បែរគំនរសំរាមជើងឯក ស្ថិតនៅក្នុងសង្កាត់ជើងឯក ខណ្ឌដង្កោ ក្រុងភ្នំពេញ បោះបង់ចោលការសិក្សាដោយហេតុថាមានជីវភាពក្រីក្រ ឪពុកម្តាយមិនយល់ពីតម្លៃនៃការសិក្សា និងខ្វះការគាំពារពីរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា។
មន្ត្រីសង្គមស៊ីវិលរិះគន់ថា កុមារក្រីក្របាត់បង់ឱកាសសិក្សា ដោយសាររដ្ឋាភិបាលមិនយកចិត្តទុកដាក់ និងមិនបានខ្វល់ពីផលប៉ះពាល់ពីអនាគតរបស់កុមារ។ មន្ត្រីជាន់ខ្ពស់រដ្ឋាភិបាល មានប្រសាសន៍ថា ការអប់រំ គឺត្រូវឲ្យមានការចូលរួមពីមនុស្សក្នុងសង្គម អង្គការសង្គមស៊ីវិល គ្រួសារ និងរដ្ឋាភិបាល។
ប្រជាពលរដ្ឋនៅក្បែរ និងនៅលើគំនរសំរាមជើងឯក អះអាងថា កុមារាកុមារី និងយុវជននៅមូលដ្ឋាននេះភាគច្រើន បានបោះបង់ចោលការសិក្សា ពីព្រោះមិនមានលទ្ធភាពចូលសាលាដូចក្មេងដទៃផ្សេងទៀត និងគ្មានការគាំពារពីរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា៖ «ភាគច្រើនមិនសូវបានរៀន គាត់អត់ពេក ដល់ចឹងកូនចេះតែទៅតាមម៉ែឪនៅគំនរសំរាមខាងលើ»។
ក្មេងៗជាច្រើនដែលរស់នៅក្បែរ និងរស់នៅលើគំនរសំរាមជើងឯក ស្ថិតក្នុងសង្កាត់ជើងឯក ខណ្ឌដង្កោ ក្រុងភ្នំពេញ បាននាំគ្នាទៅរើសអេតចាយជាមួយឪពុកម្តាយទាំងយប់ទាំងថ្ងៃ ជាហេតុបណ្ដាលឲ្យខ្វះពេលវេលាសម្រាប់ការសិក្សា។
កុមារីម្នាក់មានសម្បុរស្រអែមស្រស់ ពាក់ខោអាវចាស់ៗ ក្នុងដៃកាន់ផ្លែឈូក មាត់ទំពាគ្រាប់ឈូក អង្គុយនៅលើគ្រែមុខខ្ទមចាស់ប្រក់ស័ង្កសី ជញ្ជាំងស្បូវ ឈ្មោះ ស៊ឹម យីម។ យីម និយាយថា នាងចូលចិត្តរៀន និងចូលចិត្តអានសៀវភៅរឿងនិទាន សៀវភៅមានរូបតុក្កតា ប៉ុន្តែការស្រឡាញ់ និងចូលចិត្តសិក្សារបស់ យីម ត្រូវបាំងជិតដោយភាពក្រីក្រ និងខ្វះការគាំពារពីមនុស្សជុំវិញខ្លួន ជាពិសេសឪពុកម្តាយ៖ «ខ្ញុំរៀនថ្នាក់ទី៣ក។ អនាគតខ្ញុំចង់ធ្វើអ្នកលក់ដូរ»។
បើមើលទៅទឹកមុខកុមារីកុមារាដែលអង្គុយនៅក្បែរកុមារី យីម គឺសើចសប្បាយក្អាកក្អាយធម្មតា ដោយមិនបានខ្វាយខ្វល់ពីការសិក្សា និងអនាគតរបស់ខ្លួននោះទេ។ ការជក់គ្រឿងញៀនរើសអាហារសំណល់សល់ពីហាងទំនើប ការរើសអេតចាយ ការរត់លេងចុះឡើង និងការលក់ដូរម្ហូបអាហារផ្សេងៗ គឺជាសកម្មភាពដ៏សាមញ្ញនៅលើគំនរសំរាមជើងឯក។
មិនសូវខុសពីកុមារី ស៊ឹម យីម កុមារាម្នាក់ផ្សេងទៀតមានអាយុ ១៣ឆ្នាំ សម្បុរខ្មៅ សក់រលាស់ ដៃទាំងពីរកំពុងកាន់ចង្កូតម៉ូតូចាស់ មានតែតួម៉ូតូ និងម៉ាស៊ីន មានឈ្មោះ ជីវន្ត ហៅកំលោះប្រិមប្រិយ។ ម៉ូតូកញ្ចាស់របស់កំលោះនេះ ផ្ទុកពេញដោយជ័រ កំប៉ុងស្រាបៀ និងសម្ភារៈអេតចាយផ្សេងៗទៀត ដើម្បីដឹកយកទៅលក់។
ជីវន្ត និយាយថា គាត់ចង់រៀនណាស់ និងមិនចង់រើសសំរាមរាល់ថ្ងៃបែបនេះទេ។ សព្វថ្ងៃបន្ទាប់ពីភ្ញាក់ពីដេក អ្វីដែលគាត់គិតមុនគេ គឺរើសអេតចាយ និងជួយដឹកសម្ភារៈអេតចាយឪពុកយកទៅលក់។ នៅពេលនិយាយដល់ពាក្យចូលរៀន ជីវន្ត ហៅកំលោះប្រិមប្រិយ ប្រែទឹកមុខពីញញឹមស្រស់ទៅជាស្រពោន ហើយងាកមុខចេញបែរទៅមើលវាលស្រែនៅមុខខ្ទមកញ្ចាស់របស់ខ្លួន។ ប្រហែលមួយនាទីក្រោយមក កំលោះប្រិមប្រិយនិយាយថា សព្វថ្ងៃគាត់ខ្មាសគេណាស់ ព្រោះគាត់ធំ និងអាយុច្រើនហើយ ប៉ុន្តែរៀនថ្នាក់ទី១។ គាត់បន្តថា រៀនមិនបានមួយឆ្នាំផង ឈប់រៀនបាត់ អក្សរក៏មិនទាន់ចេះអាននឹងគេ៖ «ខ្ញុំរៀនដែរ តែគ្រូឈប់ហើយ លុយដល់គេឈប់វិញ។ ប៉ុណ្ណឹងហើយអត់ចេះអីផង ម៉ែខ្ញុំថា តិចទៀតទៅស្រុក ស្រុកខ្ញុំបាត់ដំបង។ រើសអេតចាយរាល់ថ្ងៃ មកពីរើសអេតចាយ ដេក ងើបពីដេក រើសអេតចាយ»។
នៅក្បែរ និងនៅលើគំនរសំរាមនេះ មិនមែនមានតែកុមារាកុមារីពីរបីនាក់នោះទេ ប៉ុន្តែក្មេងៗ និងយុវជនជាច្រើននាក់ផ្សេងទៀត បោះបង់ចោលការសិក្សា ហើយមករើសអេតចាយនៅគំនរសំរាមជើងឯកនេះជាប្រចាំ។ ពួកគេទាំងនោះរហូតដល់ពេលខ្លះ ដេកនៅលើគំនរសំរាមនេះទៀតផង។
គំនរសំរាមដែលមានក្លិនស្អុយស្ទើរដកដង្ហើមមិនកើតសម្រាប់អ្នកចំណូលថ្មី និងអ្នកធ្វើដំណើរឆ្លងកាត់ក្បែរជើងឯក ប៉ុន្តែបែរជាភាពស៊ាំសម្រាប់យុវជន ក្មេងៗ និងប្រជាពលរដ្ឋដែលគ្មានទីបង្អែកទាំងនោះ។
ភាគច្រើននៃយុវជន និងក្មេងៗដែលមករើសអេតចាយលើគំនរសំរាមនៅជើងឯកនេះ មានឪពុកម្ដាយជំពាក់បំណុលគេ។ ដើម្បីអាចជួយដោះបំណុលឪពុកម្តាយ យុវជនទាំងនោះ គឺសម្រេចចិត្តរើសអេតចាយ។ សម្រេចចិត្តរើសអេតចាយ ព្រោះពួកគាត់គ្មានចំណេះដឹង និងគ្មានការងារធ្វើ។ ពួកគាត់ជាទូទៅ រើសកំប៉ុង ដបទឹកសុទ្ធ ប្លាស្ទិក សម្បកកង់ឡាន សម្បកឡាំង ដែក និងស្ពាន់ ជាដើម។
រវល់តែរៀន មានពេលឯណារើសអេតចាយ នេះជាសម្ដីក្មេងស្រីម្នាក់ផ្សេងទៀតដែលអង្គុយនៅខាងមុខខ្ទមចាស់របស់ខ្លួន៖ «ទៅរើសអេតចាយជាមួយម៉ែ អត់ទៅរៀនផង»។
នាយកអង្គការស៊ីប៉ា (SIPAR) លោក ហុក សុទ្ធិ ចែករំលែកថា ចង់ឲ្យសង្គមកម្ពុជា ក្លាយជាប្រទេសមួយដែលមានសក្ដានុពល រដ្ឋាភិបាលចាំបាច់ត្រូវតែបណ្តុះបណ្តាលធនធានមនុស្សឲ្យមានគុណភាពល្អ។ ក្មេងជាសរសៃឈាមក្នុងការអភិវឌ្ឍសង្គម ហើយដើម្បីឲ្យកុមារក្លាយជាធនធានសំខាន់បាន លុះត្រាណាតែមានការចូលរួមពីមនុស្សទាំងអស់ក្នុងសង្គម ពិសេសអាណាព្យាបាល ត្រូវតែតាំងចិត្ត និងជំរុញឲ្យក្មេងបានចូលសាលា។ បន្ថែមពីលើនេះ ក្រសួងអប់រំ យុវជន និងកីឡា ត្រូវតែជំរុញឲ្យឪពុកម្តាយ បញ្ជូនកូនទៅសាលារៀន ត្រូវពន្យល់ដល់ពួកគាត់ពីគុណតម្លៃនៃការសិក្សា និងត្រូវបណ្ដុះការអានដល់កុមារនៅថ្នាក់បឋមសិក្សា និងថ្នាក់វិទ្យាល័យ ដើម្បីអាចធ្វើឲ្យក្លាយជាបរិយាកាសនៃការអានសៀវភៅ និងការសិក្សា៖ «រដ្ឋាភិបាលគួរតែពង្រឹង គួរតែផ្សព្វផ្សាយ ធ្វើយ៉ាងណាឲ្យឪពុកម្តាយគិតថា ការសិក្សាមានតម្លៃ។ បើអត់រៀនទេ វាជាបន្ទុករបស់សង្គម»។
រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងអប់រំ យុវជន និងកីឡា លោកបណ្ឌិត ហង់ ជួនណារ៉ុន មានប្រសាសន៍ថា ក្រសួងអប់រំ បានសហការជាមួយអង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាលមួយចំនួន ដើម្បីផ្តល់ឱកាសសម្រាប់ក្មេងៗដែលរស់នៅក្បែរគំនរសំរាមជើងឯក មានឱកាសសិក្សា។ លោកបន្តថា ក្រសួងអប់រំ បង្កើតអគារសិក្សា និងមានគ្រូបង្រៀនត្រឹមត្រូវ។ ប្រការដែលសំខាន់ដើម្បីឲ្យក្មេងៗបានចូលរៀន គឺត្រូវមានការចូលលើកទឹកចិត្តកុមារពីឪពុកម្តាយផ្ទាល់។ ពួកគាត់ត្រូវតែតាំងចិត្ត និងផ្តល់ឱកាសឲ្យកូនបានរៀន៖ «ទាល់តែម៉ែឪពុក ការស្រឡាញ់ និងហ៊ានលះបង់ម៉ង។ បើម៉ែឪមិនហ៊ានទេ គឺពិបាកណាស់។ ខ្ញុំឧទាហរណ៍ដូចប្រទេសកូរ៉េ ឪពុកម៉ែគេ ហ៊ានលះបង់តែម្តង ចឹងក្នុងរយៈតែដប់ម្ភៃឆ្នាំទេ ស្រុកគេអភិវឌ្ឍតែម្តង។ បើយើងនៅតែទម្លាក់ទៅលើតែភាពក្រីក្រ ចឹងវានៅតែក្រីក្រចឹង»។
មាត្រា៤៨ វាក្យខណ្ឌទី១ នៃច្បាប់រដ្ឋធម្មនុញ្ញ ចែងថា រដ្ឋធានារក្សាការពារសិទ្ធិរបស់កុមារ ដែលមានចែងក្នុងអនុសញ្ញាស្ដីពីកុមារ ជាពិសេសសិទ្ធិរស់រានមានជីវិត សិទ្ធិទទួលបានការអប់រំរៀនសូត្រ សិទ្ធិត្រូវបានទទួលការគាំពារក្នុងស្ថានការណ៍សង្គ្រាម និងការការពារប្រឆាំងនឹងអាជីវកម្ម សេដ្ឋកិច្ច ឬកាមគុណលើកុមារ។ រីឯវាក្យខណ្ឌទី២ ចែងថា រដ្ឋគាំពារប្រឆាំងនឹងការងារទាំងឡាយដែលអាចធ្វើឲ្យខូចដល់ការអប់រំ និងការរៀនសូត្ររបស់កុមារ ឬដែលនាំឲ្យអន្តរាយដល់សុខភាព ឬសុខុមាលភាពរបស់កុមារ។
តាមរបាយការណ៍ក្រសួងអប់រំ បង្ហាញថា មានកុមារជាង ២លាននាក់ដែលកំពុងរៀននៅថ្នាក់បឋមសិក្សា។ របាយការណ៍ក្នុងឆ្នាំ២០១៣ នៃផែនការអភិវឌ្ឍន៍ជាតិ ២០១៤-២០១៨ បង្ហាញថា អត្រានៃការសិក្សានៅបឋមសិក្សាពីថ្នាក់ទី១ ដល់ថ្នាក់ទី៦ ពីឆ្នាំ២០០៩ ដល់ឆ្នាំ២០១៣ បានកើនឡើង ៩៤,៤ភាគរយ។ ក្នុងពេលដំណាលគ្នានេះ មានសាលាបឋមសិក្សាជិត ៧ពាន់សាលា (៦.៩១០)។ ក្រសួងអប់រំ មានលុយ ៣លានដុល្លារសម្រាប់បង្រៀនប្រជាពលរដ្ឋដែលមិនចេះអានអក្សរ ដែលមានអាយុចន្លោះពី ១៥-៦០ឆ្នាំ។
មន្ត្រីសង្គមស៊ីវិលលើកឡើងថា ដើម្បីឲ្យការអប់រំមានការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយទស្សនវិស័យត្រឹមត្រូវ រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ត្រូវបង្កើនការយកចិត្តទុកដាក់ចំពោះកុមារនៅតាមសហគមន៍ ជាពិសេសតំបន់ដាច់ស្រយាល ហើយក្រីក្រ ឲ្យទទួលការអប់រំដោយភាពស្មើគ្នា និងមានគុណភាពល្អ៕
កំណត់ចំណាំចំពោះអ្នកបញ្ចូលមតិនៅក្នុងអត្ថបទនេះ៖
ដើម្បីរក្សាសេចក្ដីថ្លៃថ្នូរ យើងខ្ញុំនឹងផ្សាយតែមតិណា ដែលមិនជេរប្រមាថដល់អ្នកដទៃប៉ុណ្ណោះ។