ឃ្មុំនៅកម្ពុជាមិនត្រូវអ្នកស្រុកទទួលស្គាល់អំពីសារសំខាន់ពិតប្រាកដរបស់វាឡើយ។ ក្រៅពីផ្តល់ទឹកឃ្មុំសម្រាប់ទទួលទាន និងក្រមួនសម្រាប់ធ្វើទៀននិងគ្រឿងបរិក្ខារដទៃទៀត ហើយគឺឃ្មុំជាអ្នកលាយផ្សំកេសរញីឈ្មោលរបស់ផ្កាឈើ គឺជាអ្នកបំផើមផ្កាឲ្យក្លាយជាផ្លែ។ បានសេចក្តីថា ខណៈដែលវាត្រឹបទឹកដមនិងប្រមូលកេសរផ្កាពីដើមមួយ វាក៏ជួយលាយលំអងញីឈ្មោលឲ្យដើមមួយទៀតផងដែរ ដែលជីវភាពបែបនេះ គេហៅថាសហប្រាណភាព ឬ symbiosisដែលជាទំនាក់ទំនងរវាងឃ្មុំនិងផ្កាដែលថ្វីបើជាសរីរាង្គពីរមានអម្បូរខុសគ្នាតែបានទទួលប្រយោជន៍ទៅវិញទៅមកពីគ្នា។
លោកDanny Jump ជនជាតិអាមេរិកាំងដែលមានជំនាញខាងការចិញ្ចឹមឃ្មុំ ហើយដែលធ្លាប់ជួយកម្មវិធីចិញ្ចឹមឃ្មុំរបស់មជ្ឈមណ្ឌលអង្គរដើម្បីអភិរក្សជីវសាស្ត្រចម្រុះ មានប្រសាសន៍ថា ៖ "សត្វឃ្មុំមានប្រយោជន៍ខ្លាំងណាស់សម្រាប់កសិកម្ម។ បើពុំមានឃ្មុំទេ ក៏នឹងពុំមានការលាយផ្សំលំអងផ្កាតិច ហើយនឹងបានទទួលទិន្នផលបន្លែផ្លែឈើនិងដំណាំផ្សេងៗ ក្នុងបរិមាណទាប"។
មជ្ឈមណ្ឌលអង្គរដើម្បីអភិរក្សជីវសាស្ត្រចម្រុះ ដែលមានទីតាំងនៅក្បាលស្ពានក្នុងឧទ្យានជាតិភ្នំគូលេន គឺជាអ្នកផ្តួចផ្តើមកម្មវិធីផ្សព្វផ្សាយអប់រំអំពីវិធីចិញ្ចឹមឃ្មុំ ទាំងដោយការប្រើបង្គងនិងប្រើហឹប ហើយបានដាស់តឿនអ្នកយកឃ្មុំព្រៃឲ្យភ្ញាក់រឭកអំពីនិរន្តរភាពសត្វឃ្មុំដែលបច្ចុប្បន្នចេះតែខ្សត់ទៅ ដោយសារតែការប្រមូលផលខុសវិធីនិងការកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើដែលជាជម្រកសំខាន់របស់ឃ្មុំធំ។ សព្វថ្ងៃនេះមជ្ឈមណ្ឌលអង្គរដើម្បីអភិរក្សជីវសាស្ត្រចម្រុះ បានបិទកម្មវិធីចិញ្ចឹមឃ្មុំរបស់ខ្លួនទៅហើយ ក្រោយបានបណ្តុះបណ្តាលកសិករនិងអ្នកនេសាទក្នុងតំបន់អង្គរសៀមរាប និងក្នុងខេត្តមួយចំនួនដូចជា កំពង់ឆ្នាំង, កោះកុង, ពោធិ៍សាត់, បន្ទាយមានជ័យ និង ព្រះវិហារ ពីឆ្នាំ២០០៣ ដល់ឆ្នាំ ២០០៨។
កាលពីដើមឆ្នាំនេះ លោក ជូ ចន្ត្រា និស្សិតផ្នែកច្បាប់វិទ្យាសាស្ត្រសង្គមនិងនយោបាយសាធារណៈ នៃសកលវិទ្យាល័យជាតិ ក្រុងយ៉ូកូហាម៉ា ប្រទេសជប៉ុន ធ្លាប់បានសរសេរលិខិតទៅសួរ វិទ្យុអាស៊ីសេរី អំពីវិធីចិញ្ចឹមឃ្មុំ ដោយឃើញថាជាមុខរបរដែលពេញនិយមនៅប្រទេសជាច្រើន ព្រោះវាជួយថែរក្សាបរិស្ថានបានស្អាតស្អំ។ ខ្ញុំជឿថា លោក ជូ ចន្រ្តា ប្រាកដជាចង់ឃើញមានការចិញ្ចឹមឃ្មុំក្នុងហឹបដូចនៅជប៉ុន ឬនៅប្រទេសអឺរ៉ុប ដែលពូជឃ្មុំប្រភេទនេះខុសពីពូជនៅស្រុកខ្មែរ។
លោក Danny Jump គ្រូឃ្មុំ ជនជាតិអាមេរិកាំងមានប្រសាសន៍ថា លោកមិនយល់ស្របនឹងការនាំចូលពូជឃ្មុំពីបរទេសឡើយ ព្រោះថា ៖ "វាជារឿងដែលគេដឹងច្បាស់ណាស់ថា ការនាំចូលពូជឃ្មុំដែលគេហៅថា ពូជប្លែកពីបរទេសនោះ វាបង្កនូវការខូចខាតដល់បរិស្ថានយ៉ាងខ្លាំងក្លា។ យើងមិនគួរយកអ្វីដែលប្លែកទៅដាក់ក្នុងកន្លែងដែលប្លែកនោះឡើយ ឧទាហរណ៍ដូចប្រទេសអូស្រ្តាលី យកទន្សាយចូលទៅពីប្រទេសអង់គ្លេស ហើយដោយសារពុំមានសត្រូវធម្មជាតិរបស់វា ទន្សាយក៏រីកសាយភាយក្លាយជាគ្រោះគំរាមកំហែងចំពោះបរិស្ថាននៅប្រទេសអូស្រ្តាលី រហូតដល់សព្វថ្ងៃជាដើម"។
លោក Danny Jump មានប្រសាសន៍ទៀតថា ការចិញ្ចឹមឃ្មុំដោយប្រើពូជពីបរទេស ដែលជាភាសាវិទ្យាសាស្ត្រហៅថា Apis Mellifera ឬឃ្មុំពូជអឺរ៉ុប ពុំអាចធ្វើទៅបានដោយជោគជ័យឡើយ ព្រោះកម្ពុជា ជាប្រទេសតូច ពុំមានចម្ការដំណាំហូបផ្លែធំទូលំទូលាយដូចប្រទេសដទៃ ដោយសារកសិករច្រើនដាំតែស្រូវ។
លោក Danny Jump មានប្រសាសន៍ដូច្នេះ ៖ "មានហេតុផលមួយរយមួយពាន់ជំពូកទៀតដែលយើងមិនជំរុញឲ្យនាំឃ្មុំពូជហ្នឹងចូលមកកម្ពុជា ព្រោះវាមិនមាននិរន្តរភាព ហើយម្យ៉ាងទៀតដូចដឹងស្រាប់ហើយ ឃ្មុំពូជអឺរ៉ុបដែលគេចិញ្ចឹមនៅសហរដ្ឋអាមេរិក ខណៈនេះកំពុងជួបប្រទះនឹងភាពវិបត្តិ រលាយសម្បុក ដែលគេហៅថា កូឡូនី ខល់ឡឹប (Colony Collapse) ហើយដែលគេនៅមិនទាន់ដឹងថា មូលហេតុមកពីអ្វីផងទេ"។
បន្ទាប់ពីមជ្ឈមណ្ឌលអង្គរដើម្បីអភិរក្សជីវសាស្រ្តចម្រុះ បានបញ្ចប់កម្មវិធីចិញ្ចឹមឃ្មុំទៅ កាលពីឆ្នាំ២០០៨ លោក ដានីញែល ចាំផ៍ ឬ ដាន្នី រួមជាមួយមិត្តភក្តិសហសេវិកខ្មែររបស់លោក គឺលោក ពាង ឆុញ អ្នកចិញ្ចឹមឃ្មុំព្រៃ និងលោក សឿន ប៊ុនសម អ្នកចិញ្ចឹមប្រួត ម្រោម និងឃ្មុំផ្លិត បង្កើតជាក្រុមតូចមួយ ហៅថា Bees Unlimited មានទីតាំងនៅខេត្តសៀមរាប ដើម្បីបន្តបង្រៀនបងប្អូនណាដែលប្រាថ្នាចង់ចិញ្ចឹមឃ្មុំ...។
នាទីកសិកម្មបានលើកយកវិធីចិញ្ចឹមឃ្មុំដោយដាក់បង្គងក្នុងព្រៃរៀបរាប់ដោយលោក ពាង ឆុញ មកជម្រាបមិត្តអ្នកស្តាប់មួយសេរីហើយ ហើយតទៅនេះ លោក សឿន ប៊ុនសម នឹងជម្រាបពីការចិញ្ចឹមប្រួតនិងម្រោម ក្នុងហឹបម្តងវិញ។
ដំបូងតើអ្វីទៅគឺសត្វប្រួត? លោក សឿន ប៊ុនសម ប្រាប់ថា ៖ «ប្រួតអាចទិចយើងអាហ្នឹង។ ដូចឃ្មុំដែរ ប្រួត ប៉ុន្តែប្រភេទតូច»។
យោងតាមវចនានុក្រមខ្មែរ សម្តេច ជូន ណាត ប្រួតគឺជាភមរជាតិមួយប្រភេទរូបថ្លោសជាងមេឃ្មុំផ្លិត តូចជាងមេឃ្មុំធំ សម្បុរ-សបន្តិច ច្រើនកសម្បុកជាផ្លិតស្រទាប់ៗ នៅអាស្រ័យក្នុងប្រហោង ឬ រូងឈើ, ពាង, ក្អមជាដើម។
រីឯម្រោមវិញ វចនានុក្រមខ្មែរពន្យល់ថា ជាភមរជាតិពួកមួយ ស្រដៀងនឹងឃ្មុំតែតូចៗ មិនចេះទិចទេ (ព្រោះគ្មានទ្រនិច) ចេះតែខាងរោមខាំបន្តិចៗ ត្រឹបយកទឹកដមនិងលម្អងផ្កាដូចឃ្មុំ តែធ្វើសម្បុកនៅក្នុងរន្ធឈើ មានទឹកផ្អែមឈ្ងុយ មានក្រមួនពណ៌ខ្មៅហៅថា ជ័រម្រោម។
លោក សឿន ប៊ុនសម រៀបរាប់ប្រាប់ដូច្នេះ ៖ «ម្រោមវាអត់ទិចទេ ប៉ុន្តែវារោមយើងពេលយើងកាប់យកសម្បុកវា វាអាចខាំយើង ខាំបន្តិចៗ អត់ឈឺប៉ុន្មានទេ ប៉ុន្តែខ្លាចវាចូលត្រចៀកអី»៕