លោក ព្រំ សៅរ៍នរ៉ា វិស្វករខ្មែរ-អាមេរិកាំងផ្នែកស្រាវជ្រាវថាមពលពីប្រភពដែលមិនចេះរីងស្ងួតមានប្រសាសន៍ថា កសិករខ្មែរគួរនាំគ្នាដាំល្ហុងខ្វងឲ្យលើសពីការដាំជារបងជុំវិញផ្ទះ ក៏ប៉ន្តែគប្បីដាំតែមួយភាគបីនៃផ្ទៃដីបានហើយ ៖ «ប្រេងឥឡូវវាឡើងថ្លៃពេក ហើយយើងប្រេងយើងដាំបាន ហេតុអ្វីបានជាយើងមិនធ្វើ ហើយត្រាក់ទ័រទាំងអស់យើងប្រើ Diesel (ប្រេងម៉ាស៊ូត) អស់ហើយ វាជួយបរិស្ថានយើងផង យើងគួរតែធ្វើ ប៉ុន្តែ ដូចខ្ញុំថា អ៊ីចឹងកុំធ្វើតែមួយមុខ គឺយក១ភាគ៣» ។
ចំពោះបញ្ហាដាំល្ហុងខ្វងនេះ គាប់ជួនមិត្តអ្នកស្តាប់មួយរូប គឺលោកគ្រូ អួន ស៊ីឡុត ពីខេត្តកំពង់ធំ បានផ្ញើសម្តីមកសាកសួរអំពីរឿងនេះដូច្នេះ ៖ «ខ្ញុំឈ្មោះ អួន ស៊ីឡុត គ្រូបង្រៀននៅវិទ្យាល័យ ហ៊ុន សែន បល្ល័ង្ក ខ្ញុំចង់សួរបន្ថែមទៅលើការដាំល្ហុងខ្វង ព្រោះខ្ញុំមើលទស្សនាវដ្ដីសេដ្ឋកិច្ចលើកមុន ខ្ញុំឃើញថា ក្រុមហ៊ុនជប៉ុនបានបោះទុនចំនួន៨០០លានដុល្លារ លើដំណាំល្ហុងខ្វង នៅខេត្តពីរ គឺនៅកំពង់ស្ពឺ និងកំពង់ចាម លើដីប្រហែល ៤៣០០ហិកតាឯណោះ ហើយខ្ញុំអត់ដឹងព័ត៌មានបន្ថែមទៀតទេអំពីរឿងនេះ ។ ខ្ញុំចង់ដឹងអំពីរបៀបដាំ ពីព្រោះថា ខ្ញុំក៏មានចំណាប់អារម្មណ៍លើល្ហុងខ្វងដែរ ខ្ញុំចង់សួរថា ដីរបៀបណា អាចដាំល្ហុងខ្វងបាន ហើយរបៀបដាំនោះ យ៉ាងម៉េច?» ។
ឆ្លើយតបនឹងសំណួរទីមួយ ដែលថាដីប្រភេទណាអាចដាំល្ហុងខ្វងបាន លោកវិស្វករដែលមានបទពិសោធន៍រឿងដំណាំផ្តល់ប្រេង ប្រាប់ថា ដីប្រភេទណាក៏ដាំល្ហុងខ្វងបានដែរ កុំឲ្យតែដីនោះលិចទឹកខួបប្រាំងខួបវស្សា ៖ «តាមការពិតទៅ វាអត់រើសដីទេ គឺថា វាមិនងាប់នៅពេលដែលអត់ទឹក ។ ខ្ញុំសាកមើលរបស់ខ្ញុំ ៗដាក់ក្នុងបន្ទប់ទឹក ចោលប៉ុន្មានខែ ដោយអត់ស្រោចទឹក ដល់ [និទាឃរដូវ] មកដល់ ខ្ចប់យកទៅដាក់ក្រៅដុះស្លឹកឡើងវិញ ។ ដូច្នេះហើយ ពេលអត់ទឹក វាមិនងាប់ ។ អាហ្នឹងវាសំខាន់អ៊ីចឹង ហើយដីក៏វាមិនរើសដែរ» ។
សួរថាតើល្ហុងខ្វងដាំលើដីធុនអន់គ្មានជីជាតិ វាមិនងាប់មែន តែវានឹងផ្តល់ផលច្រើនដែរឬ ? លោក ព្រំ សៅរ៍នរ៉ា អធិប្បាយដូច្នេះ ៖ «បើយើងមិនដាក់ជី ដាក់អីឲ្យវា វាមិនងាប់ ប៉ុន្តែក៏វាមិនឲ្យផលច្រើនដែរ ។ រឿងសំខាន់គឺថា ឫសរបស់វាមានតិច ដល់កាលណាដីហ្នឹងវាមិនធូរមិនអីទៅ វាបានឫសហ្នឹងគ្រាន់ចិញ្ចឹមដើមហ្នឹងកុំឲ្យវាងាប់ យកសារធាតុអាហារវា យកទៅបណ្ដុះឲ្យមានផ្កាមានផ្លែ» ។
ស្តីពីវិធីដាំល្ហុងខ្វងគឺគ្មានអ្វីស្មុគស្មាញទេ ។ ល្ហុងខ្វងអាចដាំបានដោយបណ្តុះគ្រាប់ក្នុងស្បោងប្លាស្ទីក ឬក៏កាច់មែកយកទៅសាកដាំក្នុងថ្នាលបណ្តុះ ។
លោកវិស្វករខ្មែរ-អាមេរិកាំង ណែនាំថា មុននឹងយកកូនល្ហុងខ្វងទៅដាំ គេត្រាំ Root Hormone ឬ ថ្នាំអ័រម៉ូន បណ្តុះឫស្សឲ្យច្រើនជាមុនសិន ដំណាំនឹងបានផលល្អ ហើយមានផ្លែធំៗ ៖ «ដល់គេត្រាំ Root Hormone ហ្នឹងទៅ ស្រាប់តែឫសហ្នឹង វាចេញមកច្រើន ដល់ដាំទៅ បានផ្លែច្រើន ។ មួយដើមទៀត គេអត់ត្រាំទេ គ្មានឫសច្រើនទេ ហើយវាអត់ងាប់ ប៉ុន្តែអត់មានផ្លែ» ។
មានសំណួរថា ដាំល្ហុងខ្វងលើផ្ទៃដីប៉ុន្មានហិកតា ទើបបានគ្រាប់ល្ហុងប្រមាណ ១ពាន់តោន ក្នុងមួយឆ្នាំ ចម្លើយគឺត្រូវយកចំនួនដើមមកគុណនឹងបរិមាណផលិតដែលកសិករអាចទទួលយកបានពីដើមល្ហុងខ្វងនីមួយៗ ។
ឧទាហរណ៍ បើគេដាំឃ្លាតគ្នាពីគុម្ពមួយទៅគុម្ពមួយ ២ម៉ែត្រ គេនឹងបានល្ហុងខ្វងទាំងអស់ ២.៥០០ដើមក្នុង១ហិកតា ។ បើមួយដើមៗផ្តល់គ្រាប់ជាមធ្យម ៣គីឡូក្រាម គេនឹងបានផលសរុប ៧.៥០០គីឡូ ស្មើនឹង ៧,៥ តោន ក្នុង ១ហិកតា ។ ដូច្នេះ គេត្រូវដាំ ១៣៣ហិកតា ទើបបាន ១ពាន់តោន ។ តែបើពូជល្អ ផ្តល់គ្រាប់មួយដើម ៥គីឡូ ធ្វើលេខគុណនិងចែកទៅ នឹងឃើញថា ដាំតែលើផ្ទៃដី ៨០ហិកតា ក៏នឹងអាចប្រមូលផលបាន ១ពាន់តោនហើយ ។ ម្យ៉ាងទៀត បើដាំឲ្យញឹកជាងនេះ លទ្ធផលក៏នឹងផ្លាស់ប្តូរទៅតាមនោះដែរ ។
លោកវិស្វករផ្នែកថាមពលមិនចេះរីងស្ងួតមានប្រសាសន៍ថា កសិករចាំបាច់ត្រូវថ្លឹងថ្លែងមើលថាតើគួរដាំដំណាំអ្វី ដែលឲ្យផលច្រើនជាងគេ តែទោះជាយ៉ាងណាក្តី ល្ហុងខ្វងក៏គឺជាដំណាំដែលគួរយកចិត្តទុកដាក់ផងដែរ ៖ «ដីដែលយើងយកមក យើងម្ចាស់ដីត្រូវគិតមើល យើងធ្វើលេខបូកលេខសងមើលទៅ ថា មួយណាវាឲ្យយើងច្រើនជាង ប៉ុន្តែបើតាមប្រេងសព្វថ្ងៃ គឺថា វាបានផលច្រើនណាស់ ច្រើនគួរជាទីគាប់ចិត្ត» ។
មានសំណួរថា ហេតុអ្វីនៅកម្ពុជា បានជាកសិករតូចតាចមិនអាចជួបនឹងជោគជ័យក្នុងការធ្វើកសិកម្មដាំដំណាំទោល ដូចជា ដាំល្ហុងខ្វង ឬដាំកៅស៊ូ ដាំដំឡូងជាដើម លោក ព្រំ សៅរ៍នរ៉ា អធិប្បាយថា ទាំងនេះព្រោះតែពុំសូវមានអន្តរាគមន៍ពីខាងរដ្ឋាភិបាល ។
លោកប្រៀបធៀបការផ្តល់សម្បទាននៅកម្ពុជាជាមួយនឹងប្រទេសផ្សេងទៀតនៃសមាគមអាស៊ាន ដូច្នេះ ៖ «សំខាន់គឺរឿងថា ពួកអ្នកស្រុកដែលគ្មានបច្ចេកទេស បើយើងគ្រាន់តែឲ្យដីទទេ ហើយប្រាប់ឲ្យដាំ គ្នាធ្វើមិនបានទេ ។ ចំណុចខ្សោយរបស់យើង គឺនៅត្រង់ហ្នឹង គឺថា អ្នកដែលគេដាំនៅម៉ាឡេស៊ី គេដាំកៅស៊ូ គេដាំដូងប្រេង គឺថា គេដាំរួចហើយ បានគេចែកឲ្យអ្នកស្រុក បើយើងចង់ធ្វើ Program (កម្មវិធីហ្នឹង) គឺថា World Bank និង ADB គេអាចជួយយើងបាន ប៉ុន្តែវាទាស់តែរដ្ឋាភិបាលយើងគាត់អត់ធ្វើ គាត់អត់ធ្វើយ៉ាងម៉េច គាត់យក concession (សម្បទាន) ទៅឲ្យគ្នាគាត់ទៅ គាត់មិនឲ្យ concessions ទៅឲ្យក្រសួងអភិវឌ្ឍន៍ជនបទ បើម៉ាឡេស៊ី គេយក Federal Land Administration ហ្នឹង ធ្វើជាអ្នកដឹកនាំជួយរដ្ឋាភិបាលធ្វើ គេយកដីសម្បទានដែលសម្រាប់ឲ្យទៅអ្នកដទៃ មកធ្វើ concession មួយដ៏ធំរបស់រដ្ឋ រួចហើយគេយកមកចែកឲ្យប្រជារាស្ត្រតែម្ដង» ៕