ចំពោះកិច្ចព្រមព្រៀងក្រៅតំបន់អាស៊ាននេះ អ្នកវិភាគនានាយល់ឃើញថា ប្រទេសសមាជិកអាស៊ានមួយចំនួនដែលមានការអភិវឌ្ឍខ្ពស់ ទទួលបានប្រយោជន៍ច្រើនជាងប្រទេសសមាជិកអាស៊ានដែលមានការអភិវឌ្ឍតិចតួច។
អ្នកវិភាគនានាបានអះអាងថា ការធ្វើពាណិជ្ជកម្មសេរីរវាងតំបន់អាស៊ានប្រឈមនឹងបញ្ហាជាច្រើនដែលមិនទាក់ទងនឹងពន្ធគយ។ បញ្ហាទាំងនោះរួមមានដូចជា គុណភាព ឬបរិមាណនាំចូលទំនិញ បច្ចេកទេសផលិត និងអនាម័យជាដើម ដែលអាចធ្វើឲ្យប្រទេសនីមួយៗពិបាកនឹងគ្រប់គ្រងរវាងប្រទេសសមាជិកអាស៊ាននីមួយៗ។
អគ្គលេខាធិការអាស៊ាន លោក ស៊ូរិន ពិតសូវ៉ាន់ (Surin Pitsuwan) មានប្រសាសន៍ថា នៅពេលប្រទេសអាស៊ានទាំងអស់កាត់បន្ថយពន្ធគយនៅតំបន់អាស៊ាននៅប៉ុន្មានឆ្នាំខាងមុខ ប៉ុន្តែប្រទេសនីមួយៗមិនត្រូវបង្កបញ្ហាផ្សេងដែលរាំងស្ទះដល់ការធ្វើពាណិជ្ជកម្មសេរីរវាងអាស៊ានឡើយ។
លោក ស៊ូរិន ពិតសូវ៉ាន់៖ «នៅពេលដែលយើងកាត់បន្ថយពន្ធរវាងប្រទេសអាស៊ាន ប៉ុន្តែយើងមិនគួរបង្កើនកត្តាទាំងឡាយណាដែលមិនមែនជាពន្ធគយ។ ឧបសគ្គមិនមែនជាពន្ធគយ មានច្រើនណាស់នៅតំបន់អាស៊ាន ដូចជាការគ្រប់គ្រងលើគុណភាពផលិតផល គ្រប់គ្រងបរិមាណនាំចូលទំនិញរបស់ប្រទេសនីមួយៗ រួមទាំងតម្លៃប៉ុន្មានដែលត្រូវទិញ និងផ្គត់ផ្គង់រវាងប្រទេសអាស៊ាន បញ្ហារាំងស្ទះនៅតាមព្រំដែន ឬការពន្យារពេលទំនិញជាដើម។ ទាំងអស់ជាបញ្ហាដែលមិនទាក់ទងនឹងពន្ធគយ ដែលយើងត្រូវគ្រប់គ្រង បើសិនជាអាស៊ានចង់ធ្វើសមាហរណកម្មតំបន់នៅឆ្នាំ២០១៥»។
លោកបញ្ជាក់ទៀតថា ក្រោយឆ្នាំ២០១៥ គឺប្រទេសសមាជិកអាស៊ាននីមួយៗត្រូវជឿជាក់ថា រវាងតំបន់អាស៊ាន គឺមិនត្រូវមានវិធានការទាំងឡាយណាដែលដាក់កំហិតចំពោះប្រទេសសមាជិកអាស៊ានដទៃទៀត នូវកត្តាទាំងឡាយណាដែលមិនទាក់ទងនឹងពន្ធគយ។
ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ក្រៅពីប្រទេសសមាជិកអាស៊ានកំពុងកាត់បន្ថយបញ្ហាទាំងនោះ ដើម្បីកសាងអាស៊ានមួយដោយរឹងមាំ ប៉ុន្តែប្រទេសអាស៊ានកំពុងខិតខំប្រឹងប្រែងធ្វើសហប្រតិបត្តិការជាមួយតំបន់ផ្សេងៗនៅលើពិភពលោក។ ជាក់ស្ដែងកន្លងមកអាស៊ានមានកិច្ចព្រមព្រៀងមួយចំនួនរួចហើយ សម្រាប់ជួយសម្រួលឲ្យមានទំនាក់ទំនងសេដ្ឋកិច្ចកាន់តែប្រសើរ រវាងបណ្ដាប្រទេសសមាជិកអាស៊ានជាមួយប្រទេសសំខាន់ៗផ្សេងទៀតលើពិភពលោក។
យ៉ាងណាក៏ដោយ អាស៊ានបានចរចាកិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មសេរី (FTA) ជាច្រើន ដែលអាចជួយលើកកម្ពស់លទ្ធភាពនាំចេញរបស់ប្រទេសសមាជិកអាស៊ានទាំងអស់។ កិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មសេរីទាំងនោះមានដូចជា កិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មសេរីអាស៊ានចិន ដែលប្រទេសចិន បានផ្ដល់ជាង ៩០% នៃមុខផលិតផលជាប់ពន្ធគយរបស់អាស៊ាន ៦ និងចិន អាចជួញដូរគ្នាបានដោយមិនជាប់ពន្ធគយ។
តាមរយៈកិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មសេរីអាស៊ានកូរ៉េ រវាងអាស៊ាន ៥ និងកូរ៉េ បានលុបបំបាត់ពន្ធគយលើជិត ១០០% នៃមុខផលិតផល។
រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងពាណិជ្ជកម្ម លោក ចម ប្រសិទ្ធ ធ្លាប់មានប្រសាសន៍ថា កិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មសេរីអាស៊ានចិន បានផ្ដល់ប្រយោជន៍ឲ្យប្រទេសសមាជិកអាស៊ាន ៦តំបន់ដោយនាំចូលទៅប្រទេសចិនដោយរួចពន្ធ ឬពន្ធចាប់ផ្ដើមធ្លាក់ដល់ ០% ប៉ុន្តែចំពោះប្រទេសសមាជិកអាស៊ានថ្មី ដូចជាវៀតណាម ឡាវ កម្ពុជា ភូមា ឬមីយ៉ាន់ម៉ា នឹងធ្លាក់ដល់សូន្យនៅឆ្នាំ២០១៥ ដោយឡែកប្រទេសកម្ពុជា បានទទួលការអនុគ្រោះពន្ធនាំចូលជាបណ្ដើរផងដែរ ចំពោះការនាំចេញទំនិញទៅលក់នៅប្រទេសចិន។
លោក ចម ប្រសិទ្ធ មានប្រសាសន៍បន្តថា ចំពោះកិច្ចព្រមព្រៀងអាស៊ាន និងកូរ៉េ និងទំនិញរបស់អាស៊ាន នឹងរួចពន្ធនៅឆ្នាំ២០១៥ ខាងមុខដែរ។ លោកបញ្ជាក់ថា ចំពោះកិច្ចព្រមព្រៀងគ្រប់ជ្រុងជ្រោយរវាងអាស៊ាន និងជប៉ុន ឬ ឥណ្ឌា មិនទាន់មានកិច្ចព្រមព្រៀងបានឯកភាពគ្នាគ្រប់លក្ខខ័ណ្ឌនៅឡើយទេ។
យោងតាមរបាយការណ៍របស់វិទ្យាស្ថានស្រាវជ្រាវបណ្ដុះបណ្ដាលដើម្បីអភិវឌ្ឍកម្ពុជា (CDRI) ឆ្នាំ២០១២ បានបង្ហាញថា ចំពោះកិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មសេរីអាស៊ានអូស្ត្រាលី ញ៉ូវហ្សឺឡែន គឺបានអនុវត្តក្នុងឆ្នាំ២០១២ គឺជាកិច្ចព្រមព្រៀងគ្រប់ជ្រុងជ្រោយជាងគេ ដែលបានអនុវត្តរហូតដល់ពេលនេះ។
កត្តានេះបញ្ជាក់ថា ក្របខ័ណ្ឌអាស៊ានសម្រាប់ភាពជាដៃគូផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចគ្រប់ជ្រុងជ្រោយក្នុងតំបន់ គឺសំដៅពង្រីក និងពង្រឹងទំនាក់ទំនងអាស៊ានជាមួយនឹងដៃគូពីខាងក្រៅផ្សេងទៀត ដែលមិនគ្របដណ្ដប់នៅក្នុងតំបន់ពាណិជ្ជកម្មសេរីអាស៊ាន ដោយបានដាក់បញ្ចូលនូវពាណិជ្ជកម្ម សេវាកម្ម វិនិយោគ និងវិស័យផ្សេងទៀតនៃកិច្ចសហប្រតិបត្តិការផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច។
យ៉ាងណាក៏ដោយ ភាពជាដៃគូផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចគ្រប់ជ្រុងជ្រោយអាស៊ានជប៉ុន និងកិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មទំនិញអាស៊ានឥណ្ឌា បានចែងវិធានការជាច្រើនសម្រាប់ជួយសម្រួលដល់ពាណិជ្ជកម្មសេវាកម្ម និងវិនិយោគ។ តាមរយៈកិច្ចព្រមព្រៀងនេះ គឺអាចផ្ដល់នូវយន្តការមួយសម្រាប់ឲ្យអាស៊ាន និងពួកដៃគូពីខាងក្រៅ ដោះស្រាយបញ្ហាខាងពាណិជ្ជកម្ម និងវិនិយោគឲ្យមានការកើនឡើង។
ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ អាស៊ានបានព្យាយាមយ៉ាងសកម្មក្នុងការបង្កើតកិច្ចព្រមព្រៀងនានានៅក្រៅតំបន់អាស៊ីផងដែរ ដើម្បីសំដៅជំរុញផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចក្នុងនោះ មានដូចជា ពាណិជ្ជកម្ម និងវិនិយោគរវាងអាស៊ាន និងកាណាដា និងកិច្ចព្រមព្រៀងក្របខ័ណ្ឌលើពាណិជ្ជកម្ម និងវិនិយោគជាមួយសហរដ្ឋអាមេរិកកាលពីឆ្នាំ២០០៦ និងទំនាក់ទំនងរវាងអាស៊ានជាមួយសហភាពអឺរ៉ុបជាដើម។
ទោះជាយ៉ាងណា នៅពេលបច្ចុប្បន្នអាស៊ានបានចាប់ផ្ដើមកិច្ចសន្ទនាជាមួយប្រទេសរុស្សី ដែលនៅឆ្នាំ២០១១ បានធ្វើឡើងដើម្បីរៀបចំផែនទីបង្ហាញផ្លូវគ្រប់ជ្រុងជ្រោយមួយ សម្រាប់ពង្រីកទំនាក់ទំនង ពាណិជ្ជកម្ម និងសេដ្ឋកិច្ចរវាងអាស៊ាន និងរុស្សី។
តាមរយៈកិច្ចព្រមព្រៀងទាំងនោះ ប្រទេសសមាជិកអាស៊ានមួយចំនួនដូចជា សិង្ហបុរី ម៉ាឡេស៊ី ប្រ៊ុយណេ ថៃ ហ្វីលីពីន ទទួលបានផលប្រយោជន៍ពីការធ្វើពាណិជ្ជកម្ម ក្រៅពីអាស៊ាននេះច្រើន ជាងសមាជិកអាស៊ានដទៃទៀត ដូចជា ការមិនយកពន្ធនាំចូលទំនិញ ប៉ុន្តែប្រទេសឡាវ កម្ពុជា វៀតណាម ភូមា ឬមីយ៉ាន់ម៉ា ធ្វើពាណិជ្ជកម្មជាប់ពន្ធគយចន្លោះពី ៦០% ទៅ ៩៧% នៃមុខទំនិញជាប់ពន្ធនាពេលបច្ចុប្បន្ន៕
កំណត់ចំណាំចំពោះអ្នកបញ្ចូលមតិនៅក្នុងអត្ថបទនេះ៖ ដើម្បីរក្សាសេចក្ដីថ្លៃថ្នូរ យើងខ្ញុំនឹងផ្សាយតែមតិណា ដែលមិនជេរប្រមាថដល់អ្នកដទៃប៉ុណ្ណោះ។