ភាពអន់ខ្សោយរបស់កម្ពុជា គឺដោយសារមានអំពើពុករលួយ ចោរកម្ម និងបញ្ហានានា ដែលមិនលើកទឹកចិត្តដល់អ្នកវិនិយោគបរទេសទាំងនោះ។ ក្រៅពីបញ្ហានេះ ម្ចាស់អាជីវកម្មខ្លះក៏បានត្អូញត្អែរថា ការបង់កម្រៃក្រៅផ្លូវកាជាឧបសគ្គធ្ងន់ធ្ងរបន្ថែមទៀតដែលអាចឈានទៅរកការក្ស័យធនចំពោះអាជីវកម្មដែលបានបង្កើតហើយ។
តំបន់អាស៊ានត្រូវបានពិភពលោកទទួលស្គាល់ថា ជាតំបន់មិនងាយរងផលប៉ះពាល់ពីវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក ឬបញ្ហាសកលផ្សេងៗខ្លាំងឡើយ។ វិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចសកលនៅឆ្នាំ២០០៨ បានប៉ះពាល់ដល់ប្រទេសជាច្រើននៅលើពិភពលោក ប៉ុន្តែចំពោះទំហំសេដ្ឋកិច្ចអាស៊ានវិញ នៅតែកើនឡើងរៀងរាល់ឆ្នាំ។ សក្ដានុពលនេះបានទាក់ទាញអ្នកវិនិយោគច្រើនមកបង្កើតអាជីវកម្មនៅតំបន់អាស៊ាន ដែលពួកគេចាត់ទុកថា ជាទីកន្លែងសមស្រប និងទទួលបានសក្ដានុពលសម្រាប់ពួកគេនៅពេលអនាគត។
តែប្រទេសសមាជិកអាស៊ានទាំង១០ មិនទទួលបានភាពទាក់ទាញអ្នកវិនិយោគបរទេស និងទំហំវិនិយោគស្មើគ្នាឡើយ។ មានប្រទេសខ្លះទទួលបានទំហំទឹកប្រាក់វិនិយោគច្រើន និងប្រទេសផ្សេងទៀត ទទួលបានតិច ដោយសារតែកត្តាសំខាន់ពីរយ៉ាង គឺបរិយាកាសលើកទឹកចិត្ត វិនិយោគបរទេស និងអំពើពុករលួយ ដែលមានច្រើនលើសលុបនៅក្នុងប្រទេសទាំងនោះ។
ប្រទេសសមាជិកអាស៊ានបីដែលទទួលបានភាពទាក់ទាញវិនិយោគលើផ្នែកអាជីវកម្មខ្លាំងជាងគេ គឺប្រទេសសិង្ហបុរី ម៉ាឡេស៊ី និងវៀតណាម។ អ្នកវិនិយោគទុនធំ និងមានរយៈពេលយូរអង្វែង ដូចជា ប្រទេសអូស្ត្រាលី (Australia) ប្រេស៊ីល (Brazil) អាល្លឺម៉ង់ (German) និងជប៉ុន (Japan) បានចាត់ទុកប្រទេសសិង្ហបុរី ជាទីកន្លែងវិនិយោគល្អបំផុតសម្រាប់ពួកគេ។ ប្រទេសសមាជិកអាស៊ានដទៃទៀត មានភាពទាក់ទាញ តែអ្នកវិនិយោគមិនមានគោលដៅច្បាស់លាស់ ឬការវិនិយោគដែលអាចប៉ះពាល់ដល់សង្គមនិងបរិស្ថានជាដើម។
ប្រទេសកម្ពុជា បានទាក់ទាញអ្នកវិនិយោគទុនបរទេសមានចំនួនទឹកប្រាក់ប្រមាណ ១.៥០០លានដុល្លារនៅក្នុងឆ្នាំ២០១២ ដែល ៥០ភាគរយ មកពីប្រទេសចិន។ ចំនួនគម្រោងវិនិយោគរបស់ចិន នៅកម្ពុជា ចងក្រងដោយក្រុមប្រឹក្សាអភិវឌ្ឍន៍កម្ពុជា ស៊ី.ឌី.ស៊ី (CDC) នៅរយៈពេល ១០ឆ្នាំចុងក្រោយ មានប្រមាណ ៣០០គម្រោង សមាមាត្រនឹងទឹកប្រាក់ប្រមាណ ៧ពាន់លានដុល្លារអាមេរិក។
រដ្ឋលេខាធិការក្រសួងសេដ្ឋកិច្ច និងហិរញ្ញវត្ថុ លោកបណ្ឌិត ហង្ស ជួនណារ៉ុន មានប្រសាសន៍ថា នៅក្នុងរយៈពេល ១០ឆ្នាំមុន ចំនួនអ្នកវិនិយោគជប៉ុន នៅកម្ពុជា មានចំនួនតិចតួចប្រាកដមែន ប៉ុន្តែពេលបច្ចុប្បន្នមានការកើនឡើងគួរឲ្យកត់សម្គាល់។ តាមការប៉ាន់ស្មាន ទឹកប្រាក់ដែលជប៉ុនវិនិយោគ នៅកម្ពុជា មានចំនួន ៣០% នៃទំហំទឹកប្រាក់វិនិយោគបរទេសសរុប ដែលកើនឡើងចាប់ពីចំនួន ២០លានដុល្លារនៅឆ្នាំ២០១០ ដល់ ៥០០លានដុល្លារនៅឆ្នាំ២០១២។
ទោះជាការវិនិយោគនេះកើនឡើងក៏ដោយ ប៉ុន្តែប្រទេសកម្ពុជា នៅតែជាប្រទេសមានលំដាប់ថ្នាក់លេខ ៨ ក្នុងការទាក់ទាញអ្នកវិនិយោគក្នុងចំណោមប្រទេសអាស៊ានទាំង ១០ ដែលលើតែប្រទេសប្រ៊ុយណេ និង ភូមា ឬ មីយ៉ាន់ម៉ា តែប៉ុណ្ណោះ។
របាយការណ៍ស្ដីពីស្ថានភាពប្រកួតប្រជែងអាជីវកម្មនៅក្នុងបណ្ដាប្រទេសអាស៊ានដែលចេញផ្សាយនៅឆ្នាំ២០១២ បានបង្ហាញថា មានកត្តាទាក់ទាញអ្នកវិនិយោគបរទេស រួមមាន ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ ពន្ធដារ ច្បាប់ទទួលបានសិទ្ធិធ្វើអាជីវកម្មជាដើម។ ក្នុងពេលជាមួយគ្នានោះ អំពើពុករលួយ និងចោរកម្ម ក៏ជាកត្តារារាំងដែរ។
អ្នកប្រកបអាជីវកម្មយល់ស្របទៅនឹងរបាយការណ៍នេះ ដោយអះអាងថា មានបញ្ហាជាច្រើនដែលជះឥទ្ធិពលអាក្រក់ដល់ការធ្វើអាជីវកម្មនៅកម្ពុជា។
លោក ប៉េង សុភា ដែលបើកសិប្បកម្មទឹកសុទ្ធ និងបើកភោជនីយដ្ឋាននានានៅភ្នំពេញ បានរៀបរាប់បទពិសោធន៍កន្លងមកថា ជារឿយៗអាជ្ញាធរមូលដ្ឋានជាច្រើនផ្នែក ជាច្រើនស្ថាប័ន តែងមកគំរាមកំហែងការធ្វើអាជីវកម្មរបស់លោក ជាថ្នូរនឹងការបង់ប្រាក់កម្រៃ។ ការបង់កម្រៃក្រៅផ្លូវការទៅស្ថាប័នទាំងនោះ រួមមានស្ថាប័នប៉ូលិស ពន្ធដារ និងបរិស្ថានជាដើម។
លោក ប៉េង សុភា៖ «ទីមួយ ខាងនោះគឺនិយាយបំភ័យប្រជាជន។ លើកលែងតែក្រុមហ៊ុនធំ ដែលបង់ពន្ធ ការប្រកាសពន្ធ តែបើខ្នាតតូចនិងមធ្យមគាត់អត់យល់ពីពន្ធ។ គេយកត្រឹមនេះ គាត់មើលទៅដូចជាតិចដែរ ចេះតែនេះទៅ។ ហើយមួយទៀត សេដ្ឋកិច្ចក្រសួងទៅ សេដ្ឋកិច្ចក្រុងទៅ ទៅកោសរូសទៅអី ទៅដាក់ខែដាក់ឆ្នាំ គេវៃតម្លៃ គេគុណមើល។ អូ! ច្រើនណាស់»។
លោកបានបញ្ជាក់ទៀតថា បញ្ហានេះបានជះឥទ្ធិពលផ្ទាល់ដល់ការលើកកម្ពស់អាជីវកម្មនៅកម្ពុជា។
ផ្ទុយទៅវិញ នាយកប្រតិបត្តិនៃភោជនីយដ្ឋាន ផាក កាហ្វេ (Park Cafe) លោក គុយ វ៉ាត មានប្រសាសន៍ថា មិនបានបង់កម្រៃក្រៅផ្លូវការនានា ទៅអាជ្ញាធរមូលដ្ឋានឡើយ ហើយឧកាសនៃការវិនិយោគនៅកម្ពុជា មានច្រើនជាងបណ្ដាប្រទេសសមាជិកអាស៊ានដទៃទៀត ដែលអាចពង្រីក ឬមានសក្ដានុពលសម្រាប់បង្កើតអាជីវកម្មបាន៖ «យើងប្រៀបធៀបប្រទេសគេ ជាមួយប្រទេសយើង។ យើងនៅមានសក្ដានុពលក្នុងការអភិវឌ្ឍន៍ច្រើនណាស់។ យើងឃើញបណ្ដាប្រទេសមួយចំនួនហ្នឹង ឧកាសនៃការវិនិយោគ បើប្រៀបធៀបទៅវារាងចង្អ្រៀត។ បកមកប្រទេសយើងវិញ នៅមានឧកាសពង្រីក ឬទៅពង្រឹងអាជីវកម្ម»។
លោកបញ្ជាក់ថែមទៀតថា បញ្ហាប្រឈមដែលលោកជួបប្រទះកន្លងមក គឺការលទ្ធភាពរកប្រភពទុនមកពង្រីកអាជីវកម្ម។
រដ្ឋាភិបាលបានកាត់បន្ថយបញ្ហាទាំងនេះនាពេលបច្ចុប្បន្ន។ ប៉ុន្តែការធ្វើជំនួញនៅកម្ពុជា នៅតែស្មុគស្មាញ និងប្រើពេលយូរ និងមានបន្ទុកចំណាយខ្ពស់ បើធៀបទៅនឹងប្រទេសសមាជិកអាស៊ានផ្សេងទៀត។ ការចាប់ផ្ដើមធ្វើជំនួញ ឬបង្កើតក្រុមហ៊ុនមួយនៅកម្ពុជា ត្រូវការបំពេញឯកសារចំនួន ៩ និងរយៈពេល ៨០ថ្ងៃ ហើយប្រទេសសមាជិកអាស៊ាន ត្រូវការតែពេលពាក់កណ្ដាលនៃចំនួនថ្ងៃនៅកម្ពុជា ប៉ុណ្ណោះ។
ចំពោះការធ្វើជំនួញក្រៅផ្លូវការវិញ ក៏ប្រឈមនឹងកម្រៃក្រៅផ្លូវការនានាដែរ។ ក្រុមហ៊ុនប្រមាណ ៦០% បានអះអាងថា បានជួនអំណោយដល់មន្ត្រីពន្ធដារ ឬការជូនអំណោយដល់មន្រ្តីរដ្ឋាភិបាលមួយចំនួន ដើម្បីទទួលបានកិច្ចសន្យា ឬដើម្បីដោះស្រាយកិច្ចការអ្វីមួយ។
របាយការណ៍ស្ដីពីស្ថានភាពប្រកួតប្រជែងអាជីវកម្មរបស់អាស៊ាន បានបង្ហាញទៀតថា ក្នុងចំណោមសហគ្រាសចំនួន ៤០០ក្នុងបណ្ដាប្រទេសអាស៊ានទាំង ១០ ដែលបានសម្ភាស មានតែ ២១ សហគ្រាសតែប៉ុណ្ណោះដែលចង់មកវិនិយោគ ឬធ្វើអាជីវកម្មនៅប្រទេសកម្ពុជា ហើយសហគ្រាសទាំងនោះបានអះអាងទៀតថា ឧបសគ្គចម្បងរបស់គេ គឺទាក់ទងនឹងពន្ធដារអំពើពុករលួយ ឧក្រិដ្ឋកម្ម និងចោរកម្ម៕
កំណត់ចំណាំចំពោះអ្នកបញ្ចូលមតិនៅក្នុងអត្ថបទនេះ៖ ដើម្បីរក្សាសេចក្ដីថ្លៃថ្នូរ យើងខ្ញុំនឹងផ្សាយតែមតិណា ដែលមិនជេរប្រមាថដល់អ្នកដទៃប៉ុណ្ណោះ។