ពលរដ្ឋខ្មែរមើលឃើញថា ក្នុងពេលរដ្ឋកំពុងធ្វើសម្បទានដីឲ្យក្រុមហ៊ុនឯកជន ដើម្បីធ្វើអាជីវកម្មផ្សេងៗ អង្គការ World Food Program រាយការណ៍ថា ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ ជាពិសេសកសិករដល់ទៅប្រមាណជាង ២១% មានដីមិនគ្រប់គ្រាន់ ឬគ្មានដីធ្វើស្រែចម្ការ។
តាមរបាយការណ៍ពីអង្គការនានា មានដូចជា អង្គការ Amnesty International ជាដើម នាដើមឆ្នាំ ២០០៩ កម្ពុជា មានប្រជាពលរដ្ឋដែលគ្មានដីរស់នៅ និងធ្វើស្រែចម្ការប្រមាណជាង ១ម៉ឺនគ្រួសារ។ ថ្មីៗនេះ ធនាគារពិភពលោកសហការនឹងអង្គការអភិវឌ្ឍន៍បច្ចេកទេសអាល្លឺម៉ង់ បានជួយឩបត្ថម្ភធនធានដល់កម្ពុជា ឲ្យធ្វើយ៉ាងណារកដីធ្លីឲ្យប្រជាពលរដ្ឋរស់នៅ។
យោងតាមព្រឹត្តិបត្រធនាគារពិភពលោក ផ្សាយខែកក្កដា ឆ្នាំ ២០០៩ នេះ ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរក្រគ្មានដីចំនួន ៥៤៩គ្រួសារ ត្រូវចេញពីឃុំសំបុក និងឃុំកសាង ខេត្តក្រចេះ ទៅរស់នៅកន្លែងថ្មីចម្ងាយ ២០គីឡូម៉ែត្រពីទីរួមខេត្ត តាមដងផ្លូវជាតិលេខ៧។ តាមកម្មវិធីបែងចែកដីធ្លីសម្រាប់អភិវឌ្ឍសង្គមកិច្ចនិងសេដ្ឋកិច្ច គេចែកដីព្រៃឲ្យប្រជាពលរដ្ឋមួយគ្រួសារ ២ហិកតារ កាំបិតផ្គាក់ ពូថៅ ចបកាប់ គ្រាប់ពូជ និងលុយសុទ្ធ ៥០ដុល្លារ ហើយត្រូវកាប់ឆ្ការដោយខ្លួនឯង។ កម្មវិ ធីសម្រាប់រយៈពេល ៤ឆ្នាំនេះ កំពុងអនុវត្តនៅក្នុងខេត្តក្រចេះ កំពង់ចាម និងកំពង់ធំ។
វេជ្ជបណ្ឌិត ទៀ ផល្លា អនុប្រធានអាជ្ញាធរជាតិប្រយុទ្ធនឹងជំងឺអេដស៍ សង្កេតឃើញថា បញ្ហាដែលជំរុញឲ្យពលរដ្ឋខ្លះធ្វើការមួយទាំងបង្ខំចិត្ត ក៏មកពីរឿងគ្មានដីធ្លីនោះដែរ ៖ «ខ្ញុំឃើញដាក់នៅក្នុង World Food Program គឺ ២១% នៃកសិករនៅតំបន់ហ្នឹង គឺពុំមានដីសម្រាប់ធ្វើស្រែ មានដីស្រែតិចជាងមួយហិតការ គឺវាច្រើនជាងហ្នឹងទៅទៀត។ យើងមើលទៅស្រុកយើងស្រុកកសិកម្ម ប៉ុន្តែដល់ទៅដីធ្លីយើងវាកាន់តែរួញទៅ គ្រួសារកាន់តែច្រើនឡើង ដូច្នេះវាធ្វើឲ្យមានការដែលក្រីក្រហ្នឹងមានសន្ទុះខ្លាំង បើសិនណាយើងគិតជាទូទៅយើងឃើញថាភាពក្រីក្រមានការថយចុះ តែកម្រិតនៃភាពក្រីក្រវាខ្លាំងក្លា»។
រាជរដ្ឋាភិបាលមិនត្រឹមតែផ្តល់ឲ្យក្រុមហ៊ុនកូរ៉េខាងត្បូង Kenertec មានសិទ្ធិធ្វើអាជីវកម្មរាវរ៉ែដែកនៅរវៀង និងរ៉ែមាសនៅតំបន់ភ្នំថ្ម ខេត្តព្រះវិហារ ប៉ុណ្ណោះទេ ក្រុមហ៊ុននេះបានទទួលដីសម្បទាន ៨ទីតាំងទៀតនៅកម្ពុជា ដែលគិតជាផ្ទៃដីមានទំហំ ១,៥២០គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ដែលគេដឹងថាមានរ៉ែដែក ឬ រ៉ែមាស ឬក៏មានរ៉ែទាំងពីរ។ នៅការដ្ឋានរ៉ែនោះ គេសង្កេតឃើញមានប្រើទាហានយ៉ាងតិច ១៥នាក់ ដើម្បីយាមល្បាតក្រោមបញ្ជានាយទាហានស្រុកម្នាក់ ឈ្មោះ ឆៃ ដែលទទួលបានប្រាក់ខែប្រមាណ ១ពាន់ដុល្លារសហរដ្ឋអាមេរិក ពីក្រុមហ៊ុន Kenertec ដើម្បីចែកចាយដល់ពលទាហានយាមការពារ។
នៅតំបន់មួយចំនួនក្នុងស្ទឹងត្រែង វិញ មានក្រុមហ៊ុនរាវរ៉ែមួយទៀតគេមិនសូវឮឈ្មោះ គឺក្រុមហ៊ុន រ៉ែ ហុងហ៊្វូ ទ្រីភាព ដែលគេសង្ស័យថា ជាសហគ្រាសក្នុងស្រុកឈ្មោះក្រុមហ៊ុន រ៉ែអភិវឌ្ឍន៍ សំណង់ ហុងហ៊្វូ ទ្រីភាព។ ថៅកែក្រុមហ៊ុននេះឈ្មោះឩកញ៉ា ទ្រី ភាព ហើយមានដៃគូចុះក្នុងបញ្ជីជានាយកគ្រប់គ្រងមានឈ្មោះឩកញ៉ាសមាជិកព្រឹទ្ធសភា ឡៅ ម៉េងឃិន ដែលជានាយកក្រុមហ៊ុនកាប់ឈើ ភាពីម៉ិច (Pheapimex)។
ក្រុមហ៊ុនរ៉ែ ហុងហ៊្វូ ទ្រីភាព ប្រើកម្លាំងយោធានៃកងយោធពលខេមរភូមិន្ទ បោះទីតាំងនៅភូមិអន្លង់ជ្រា ភូមិមោង និងភូមិឆ្វេង ដើម្បីការពារការដ្ឋានរ៉ែដែក ក្នុងឃុំអន្លង់ភេ ស្រុកថាឡាបរិវ័ត។ សារព័ត៌មានយៀកណាម និងរដ្ឋការក្រុងហាណូយ ឲ្យដឹងថា ក្រុមហ៊ុន ទ្រីភាព ចុះកិច្ចព្រមព្រៀងជាមួយគ្នាខែកក្កដា ឆ្នាំ២០០៧ រួមសហការនឹងក្រុមហ៊ុនឧស្សាហកម្មធ្យូងថ្ម និងរ៉ែយៀកណាម ព្រមទាំងក្រុមហ៊ុនខ្មែរឈ្មោះ ក្រុមហ៊ុនរ៉ែ ម៉ុម មានលាភ ឈ្មោះតាមអង់គ្លេសថា Mom Good Luck Mining។
ពលរដ្ឋខ្មែរសួរថា តើធនធានធម្មជាតិក្នុងទឹកដីខ្មែរ ជាលោហធាតុមានតម្លៃ ប្រជារាស្រ្តតូចតាចក្នុងសហគមន៍បានទទួលផលអ្វីខ្លះ ឬទេ?
ទន្ទឹមពេលដែលរដ្ឋាភិបាលផ្តល់ដីសម្បទានឲ្យក្រុមហ៊ុនឯកជន ទាំងក្នុងស្រុក ទាំងក្រៅស្រុកធ្វើអាជីវកម្មរាវរ៉ែ ក្រុមអ្នកជំនាញផ្នែកកសិកម្មនិយាយអំពីការរកមធ្យោបាយផ្សេងៗ ដើម្បីជួយកសិករខ្មែរ។
លោក ចាន់ សុផល អ្នកវិភាគសេដ្ឋកិច្ចឯករាជ ប្រាប់វិទ្យុអាស៊ីសេរី អំពីទស្សនៈរបស់លោកតាមការសិក្សាស្រាវជ្រាវ ៖ «រដ្ឋាភិបាលអាចជួយសម្រាលវិបត្តិទៅលើប្រជាជនមួយចំនួនទៅតាមការពង្រីកគម្រោងរបស់ខ្លួនដែលមានស្រាប់ ពីព្រោះគម្រោងដែលជួយដល់ប្រជាពលរដ្ឋនៅតាមជនបទ ប្រជាពលរដ្ឋក្រីក្រ ឲ្យពួកគាត់មានការងារធ្វើ។ គម្រោងរដ្ឋាភិបាលមានច្រើនណាស់ ប៉ុន្តែគ្រាន់តែថាកម្រិតមូលនិធិសម្រាប់គម្រោងនីមួយៗហ្នឹង នៅមានកម្រិតទាប។ ដូច្នេះបើសិនជារាជរដ្ឋាភិបាលបង្កើតមូលនិធិជួយដល់កសិករឲ្យទទួលបានជី ក្នុងថ្លៃតែពាក់កណ្ដាល ហើយជំពាក់ទៀត។ ដូចគម្រោងរាជរដ្ឋាភិបាលកំពុងដំណើរការកន្លងមក នៅ៧ ខេត្ត ជុំវិញបឹងទន្លេសាបនោះ គម្រោងនោះបានផ្ដល់ស្រូវពូជដែលមានគុណភាពល្អ បញ្ចុះថ្លៃទៅឲ្យប្រជាពលរដ្ឋ»។
តាមរបាយការណ៍ស្រាវជ្រាវពីវិទ្យាស្ថានសេដ្ឋកិច្ចកម្ពុជា ក្នុងឆ្នាំ ២០០៧ ដែលផ្សាយសម្រាប់ខែ កក្កដា និងខែកញ្ញា វិនិយោគទុនឯកជនខាងវិស័យកសិកម្ម គិតជាទឹកប្រាក់មាន ៥១៥លានដុល្លារសហរដ្ឋអាមេរិក រីឯវិស័យឧស្សាហកម្មមានទឹកប្រាក់ ៩៥៤លានដុល្លារ ប៉ុន្តែការងារសម្រាប់ពលរដ្ឋធ្វើក្នុងវិស័យកសិកម្មមានដល់ ៧០%។
បើប្រជាពលរដ្ឋជាកសិករមានដីគ្រប់គ្រាន់បង្កបង្កើនផល ដាំដុះបានផលដូចប្រាថ្នា តើពួកគាត់អាចដោះស្រាយជីវភាពបានកម្រិតណា?
លោក ឡាង សេងហ៊ុង នាយកសហគ្រាសនៃអង្គការសេដាក អង្គការលោកកំពុងតែជួយរកទីផ្សារសម្រាប់ផលិតផលកសិកម្ម ដែលកសិករខ្មែរផលិតបានដើម្បីលក់ ៖ «អង្គការសេដាកយើងបានបង្កើតផ្នែកទីផ្សារដើម្បីយើងធ្វើម៉េចឲ្យភ្ជាប់ផលិតផលកសិករយកមកលក់នៅលើទីផ្សារ ជួយរកទីផ្សារឲ្យគាត់។ កន្លងមកយើងបានធ្វើកិច្ចការហ្នឹងតាំងពីឆ្នាំ ២០០៤ តាមរយៈទីផ្សារ យើងសង្កេតឃើញថាវាជួយដល់កសិករអាចឲ្យគាត់រកប្រាក់ចំណូលបានបន្ថែម កសិករអាចទទួលបានប្រាក់ចំណូលខ្ពស់ជាងអ្វីដែលគាត់អត់មានការសហការជាមួយយើងទាក់ទងទីផ្សារ។ ជារួមយើងសង្កេតឃើញថា គាត់អាចទទួលបានប្រាក់ចំណូលពី ១០ ទៅ ១៥% បើធៀបទៅនឹងកសិករនៅតំបន់ផ្សេង ដែលអត់មានការអន្តរាគមន៍រឿងទីផ្សារហ្នឹង។ ទាក់ទងជាមួយរដ្ឋាភិបាល ខ្ញុំគិតថា ជាកត្តាសំខាន់ដែលយើងធ្វើម៉េច ទី១ទាក់ទងរឿងគោលនយោបាយរដ្ឋាភិបាល យើងធ្វើម៉េចជំរុញ និងលើកទឹកចិត្តទៅលើផលិតផលក្នុងស្រុក យើងពិនិត្យមើលផលិតផលដែលអាចផលិតបាន គឺយើងជំរុញឲ្យកសិករផលិត និងបែងចែកផលិតផលក្នុងស្រុក។ ថវិការបស់រដ្ឋាភិបាល ឬក៏ថវិការបស់ជំនួយផ្សេងៗ យើងផ្ដោតសំខាន់ទាក់ទងរឿងការងារពង្រឹងសមត្ថភាពកសិករ»។
វេជ្ជបណ្ឌិត ទៀ ផល្លា បញ្ជាក់ថា បច្ចុប្បន្ននេះគម្លាតរវាងអ្នកមាននិងអ្នកក្រ ឃ្លាតគ្នាឆ្ងាយ គឺអ្នកមានកាន់តែមាន អ្នកក្រកាន់តែក្រ៕