គោលដៅសំខាន់បំផុតនៃកិច្ចគង់ចាំវស្សា រយៈពេលមួយត្រៃមាសរបស់ភិក្ខុសាមណេរ គឺដើម្បីបំពេញវត្តប្រតិបត្តិសីល សមាធិ បញ្ញា ឱ្យបានហ្មត់ចត់ម៉ឹងម៉ាត់ ក្នុងឋានៈជាបព្វជិតអ្នកប្រាថ្នាចេញចាកកាមបានលះបង់ភាពជាគ្រហស្ថអ្នកគ្រប់គ្រងផ្ទះ មកបួសរៀនក្នុងសំណាក់ពុទ្ធសាសនា។
រីឯការដែលបរិស័ទនាសម័យពុទ្ធកាល តែងរួមគ្នាទំនុកបម្រុងដោយបច្ច័យទាំងឡាយបួន រួមមានចង្ហាន់បិណ្ឌបាតប្រចាំថ្ងៃជាដើម ក្នុងរដូវចូលវស្សានោះ គឺដើម្បីសម្រួលដល់ភិក្ខុសាមណេរ ក្នុងការសិក្សារៀនសូត្រធម៌វិន័យ ដែលជាប់ជាទំនៀមពិធីបុណ្យកាន់បិណ្ឌ និងភ្ជុំបិណ្ឌ រហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ។
តើហេតុអ្វីបានជាការប្រតិបត្តិ គឺជាកិច្ចវត្តសំខាន់បំផុតរបស់ភិក្ខុសង្ឃសាមណេរ?
«ភ្លេងពិណពាទ្យ»
សួស្ដី លោកអ្នកនាងកញ្ញាជាទីមេត្រី!
ឯកសារនានាស្ដីពីពុទ្ធសាសនាកត់ត្រាអំពីពាក្យបណ្ដាំចុងក្រោយ របស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធសមណគោតម ដែលទ្រង់ត្រាស់ក្រើនរំលឹកដល់ភិក្ខុសាវក មុនពេលព្រះអង្គហៀបនឹងបរិនិព្វានថា៖ សភាវធម៌ទាំងអស់ដែលកើតឡើងហើយ រមែងរលត់ទៅវិញជាធម្មតា អ្នកទាំងឡាយចូរញ៉ាំងប្រយោជន៍ឱ្យសម្រេចដោយកិរិយាមិនប្រមាទចុះ។ រីឯក្ដីមិនប្រមាទនេះ គឺសំដៅដល់ការព្យាយាមប្រើពេលវេលាក្នុងជីវិតឱ្យមានប្រយោជន៍ រស់នៅក្នុងសីលធម៌ និងសិក្សារៀនសូត្រពាក្យប្រៀនប្រដៅរបស់ព្រះអង្គ ហើយធ្វើការប្រតិបត្តិប្រកបដោយសតិសម្បជញ្ញៈជាប់មិនដាច់។
ត្រង់ប្រការកិច្ចវត្តប្រតិបត្តិនេះ ព្រះគ្រូចៅអធិការវត្ត «ធម្មរង្សី» នៅទីក្រុងប៉ារីស ប្រទេសបារាំង ភិក្ខុ រស់ ប៊ុនថន ថិតធម្មោ មានថេរដីកាបញ្ជាក់ថា គឺសម្រាប់មហាជនពុទ្ធបរិស័ទទូទៅ ប៉ុន្តែចំពោះភិក្ខុសាមណេរចាំបាច់ ត្រូវខិតខំព្យាយាមឱ្យបានខ្លាំងក្លា និងជាប់ជាប្រចាំ មិនថាតែក្នុងរដូវចូលកាន់ព្រះវស្សានោះឡើយ៖ « ចំរើនពរ ព្រះសង្ឃមានលក្ខណៈប្លែកពីគ្រហស្ថធម្មតា ដូច្នេះហើយលោកត្រូវតែប្រតិបត្តិឱ្យបានប្រសើរខ្ពង់ខ្ពស់ ព្រះសង្ឃក៏ជាសង្ឃរតនៈ ជាស្ថាប័នមួយខ្ពស់តំណាងព្រះពុទ្ធអង្គ ហើយព្រះសង្ឃមានតួនាទីធានាការគោរពប្រតិបត្តិវចនៈ របស់ព្រះពុទ្ធបរមគ្រូជាម្ចាស់ ហើយផ្សព្វផ្សាយអប់រំ ដើម្បីជាគំរូដល់មហាជន… ហើយព្រះសង្ឃសីលរបស់ព្រះអង្គជានិច្ចសីល ពរ ! គឺគ្មានកំណត់ថា កាលនេះជាកាលពិសេសសម្រាប់ ព្រះសង្ឃទេ ពរ ! លោកចាំបាច់ត្រូវប្រតិបត្តិជានិច្ចជាកាល ដ៏សមគួរតាមច្បាប់ វិន័យរបស់ព្រះពុទ្ធបរមគ្រូដែលព្រះអង្គទ្រង់បញ្ញត្តិ ពរ ! »។
ក្នុងន័យនេះ គឺស្របតាមបច្ឆិមពុទ្ធវចនៈ ដែលជាពាក្យបណ្ដាំចុងក្រោយរបស់ព្រះពុទ្ធសមណគោតម ដែលទ្រង់ពោលសរសើរថា៖ បុគ្គលទាំងឡាយណា ដែលព្យាយាមរស់នៅប្រកបដោយសីលធម៌ ប្រឹងប្រែងសំអាតចិត្តឱ្យបរិសុទ្ធផូរផង់ ដោយការធ្វើសមាធិភាវនា ដើម្បីញ៉ាំងបញ្ញាឱ្យចំរើនឡើង គាស់រំលើងការប្រកាន់ខ្ជាប់នូវភាពអាត្មានិយម បុគ្គលនោះឈ្មោះថាបានគោរពបូជាដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ក្រៃលែងចំពោះព្រះអង្គ។ ភិក្ខុ ឆន ម៉ៅមេត្តា មេត្តារក្ខិតោ គង់នៅវត្ត «និគ្រោធវ័ន្ត» ភូមិកោះក្របី សង្កាត់ព្រែកថ្មី ខណ្ឌមានជ័យ រាជធានីភ្នំពេញ មានថេរដីកាអំពីការប្រតិបត្តិផ្នែកបរិយត្តិ ឬទ្រឹស្ដីរបស់បព្វជិត អ្នកបួសរៀន ក្នុងសំណាក់ព្រះពុទ្ធសាសនា ដែលគប្បីមិនជាប់ជំពាក់ដោយគ្រឿង «អមិសៈ» ពោលគឺលាភសក្ការៈផ្សេងៗ ដែលជាចំណងប្រកបដោយគ្រោះថ្នាក់៖ « ការសិក្សាព្រះបរិយត្តិ បើសិក្សាទៅដើម្បីគ្រាន់តែបាននូវអាមិស លាភសក្ការៈ ការលើកតម្កើងទេ ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធព្រះអង្គ អត់សរសើរទេ ជាការសិក្សាបែបចាប់ពស់ខាងកន្ទុយ ដល់ទៅពេលពស់នឹងវាបែរមកវាខាំយើងបាន។ បានសេចក្ដីថាការសិក្សា នឹងធ្វើឱ្យខ្លួនឯងលង់ក្នុងលាភសក្ការៈ ហើយយកធម៌ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ដែលល្អជាធម៌ដើម្បីត្រាស់ដឹងរួចផុតចាកទុក បែរជាធ្វើឱ្យខ្លួនឯងជាប់ជំពាក់ក្នុងលោកនេះទៅវិញ។ ឧទាហរណ៍ថាយើងរៀនទេសនាទៅ ដើម្បីឱ្យបានលាភសក្ការៈ បានគេសរសើរ ដើម្បីការបូជាពីពុទ្ធបរិស័ទ អីចឹងវាមិនមែនជាការរៀន ដើម្បីរួចផុតចាកទុក្ខ វាទៅជាការរៀនដើម្បីបានលាភសក្ការៈ »។
ម្យ៉ាងវិញទៀត ក្នុងពុទ្ធសាសនា ព្រះសង្ឃ គឺស្រែបុណ្យរបស់ពុទ្ធបរិស័ទ អាស្រ័យហេតុនេះ ការប្រតិបត្តិអប់រំសំអាត កាយ វាចា ចិត្ត ឱ្យចំរើនដោយសីលធម៌គុណធម៌ដ៏បរិសុទ្ធ ប្រាសចាក លោភៈ ទោសៈ មោហៈ គឺជាគោលដៅខ្ពស់បំផុត។ ព្រះគ្រូចៅអធិការវត្ត «ធម្មរង្សី» នៅទីក្រុងប៉ារីស ប្រទេសបារាំង ភិក្ខុ រស់ ប៊ុនថន ថិតធម្មោ មានថេរដីកាពន្យល់បន្ថែមអំពីសារសំខាន់របស់សមណសង្ឃ ក្នុងការញ៉ាំងអត្តភាពរបស់ខ្លួនឱ្យក្លាយជាស្រែបុណ្យដ៏ប្រសើរ ដើម្បីជាគុណប្រយោជន៍ដល់ខ្លួនផង និងដល់ពុទ្ធបរិស័ទសាបព្រួសបណ្ដុះពូជបុណ្យកុសលបានភោគផលពេញលេញផង៖ « ចំរើនពរ អត្ថភាពព្រះសង្ឃដើម្បីទៅជាស្រែបុណ្យបាន ទាល់តែលោកប្រតិបត្តិគោលការណ៍៤យ៉ាងពរ គឺលោកគោរពប្រតិបត្តិវិន័យដ៏ត្រឹមត្រូវ តាមសិក្ខាបទដែលព្រះពុទ្ធបានបញ្ញត្តិហើយ ទី២ ការចិញ្ចឹមជីវិតប្រចាំថ្ងៃរបស់ព្រះសង្ឃ គឺ ត្រឹមត្រូវតាមធម៌ មិនជាប់ទាក់ទងដោយពាណិជ្ជកម្ម និង កសិកម្ម ឬការទិញទឹកចិត្តពីនរណាម្នាក់ទេ។ ទី៣ គឺការប្រើប្រាស់បច្ច័យ៤ គឺដើម្បីសម្រួលកិច្ចការឱ្យជីវិតតាំងនៅ ដើម្បីឧទ្ទិសជីវិតរបស់លោកក្នុងផ្លូវធម៌តែម្យ៉ាង ពរ ! ក្នុងពេលដែលជីវិតរបស់លោករស់ ត្រូវតែឱ្យគុណធម៌ សីលសមាធិ បញ្ញា រស់នៅក្នុងជីវិតរបស់លោក ពរ។ ទី៤គឺការសង្រួមឥន្ទ្រីយ៍ សង្រួមក្នុងការមើល ក្នុងការស្ដាប់ ក្នុងការបរិភោគ ឬប្រើប្រាស់របស់របរផ្សេងៗ គឺសង្រួមជានិច្ចជាកាល ក្នុងឥរិយាបថទាំង៤ នេះឯង »។
ក្នុងការសិក្សាមុខវិជ្ជាជីវៈនានា ទោះបីជាបុគ្គលរៀនសូត្រចេះដឹងនៅសាលាបានជ្រៅជ្រះយ៉ាងណាក្តី ប៉ុន្តែបើមិនយកមកអនុវត្តទេ វិជ្ជាទាំងឡាយនោះក៏មិនផ្ដល់ផលប្រយោជន៍អ្វីឡើយ។ ដូចគ្នានេះដែរ បុគ្គលអ្នកសិក្សារៀនសូត្រវិជ្ជាផ្នែកពុទ្ធសាសនា គឺតោងមានការប្រតិបត្តិ ទន្ទឹមគ្នានឹងផ្នែកទ្រឹស្ដី ទើបទទួលបានផលប្រយោជន៍ពេញលេញ ប្រៀបឧបមាដូចជាសត្វបក្សាបក្សី ដែលត្រូវការស្លាបទាំងសងឱ្យមានទំហំ និងកម្លាំងស្មើគ្នា ដើម្បីមានលំនឹងអាចហោះហើរទៅមុខបានខ្ពស់លឿនល្អយ៉ាងដូច្នោះដែរ។
ក្នុងពុទ្ធសាសនា ការសិក្សាគន្ថធុរៈ បានដល់ផ្នែកបរិយត្តិ ឬទ្រឹស្តី និងវិបស្សនាធុរៈ បានដល់ផ្នែកបដិបត្តិ ឬការអនុវត្តន៍ជាក់ស្ដែង គឺជាវិស័យពីរដែលមានសារសំខាន់ស្មើគ្នា មិនអាចខ្វះបាន។ ការយល់ដឹងពីទ្រឹស្ដី វិន័យ ក្បួនច្បាប់ នឹងជួយតម្រង់ទិសក្នុងការប្រតិបត្តិឱ្យបានត្រឹមត្រូវ មិនឃ្លាតចាកពីមាគ៌ា នៃពាក្យប្រៀនប្រដៅរបស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ។ ប៉ុន្តែការមានចំណេះដឹងតែផ្នែកទ្រឹស្តី ដោយមិនបានឈានដើរ សូម្បីតែមួយជំហានលើមាគ៌ានៃការបដិបត្តិដុសខាត់ សីល សមាធិ បញ្ញា ឱ្យបានចំរើនឡើងជាលំដាប់ ដើម្បីលះការប្រកាន់ភាពអញនិយម ក្ដីលោភៈ ទោសៈ មោហៈទេនោះ គឺនឹងមិនអាចជួយបុគ្គលឱ្យទទួលបាននូវផលប្រយោជន៍ ជាសេចក្ដីសុខទីបំផុតក្នុងជីវិតឡើយ៕
«ភ្លេងពិណពាទ្យ»
អ្នកប្រាជ្ញខ្មែរមួយរូប គឺព្រះភិរម្យភាសាអ៊ូ ហៅ «ង៉ុយ» ដែលខ្មែរស្គាល់ថាជាលោកតាក្រមង៉ុយ បានសរសេរចងក្រងទុក ក្នុងច្បាប់ក្រមរបស់លោក ជាពាក្យកាព្យត្រង់ល្បះខ្លះ ទុកជាគតិដល់កូនចៅខ្មែរ អំពីការប្រតិបត្តិក្នុងពុទ្ធសាសនា មានសេចក្ដីថា៖
«នរូអ្នកណា នឹងយកអាត្មា ចូលសាសន៍ពុទ្ធរត្ន៍
ចូរធ្វើឱ្យត្រង់ ដោយនូវបន្ទាត់ ហៅស្វែងសម្បត្តិ
យកផ្លូវនិព្វាន»។
«នរូអ្នកផង ទោះដឹងយល់ហោង ចិត្តនោះឱ្យហ៊ាន
បំពេញព្រះផ្នួស ដោយព្រះទូន្មាន កុំធ្វើលឹកលាន
ដោយចិត្តអន្ធពាល»។