Kiroranni weyran qiliwatqan kim?


2007-12-05
Share

4000YilliqOtuk-200.jpg
Gérmaniyining bérlinda élip bériliwatqan, 2007 -yili 14 - öktebirdin tartip 2008 - yili 14 - yanwarghiche dawamlishidighan, "yipek yolining esli qiyapiti" namliq körgezmide körsitiliwatqan, Uyghur élindin tepilghan, 4000 yilliq tarixqa ige, xurum ötuk. AFP Photo

Xitay xelq kündilik géziti, tengritagh tori qatarliq xitayche nurghunlighan tor betlerde seyshenbe kündin buyan, ilgiri tarixta bir qétim ghayip bolghan kroran qedimiy shehiri nöwette ademler teripidin buzghunchiliqqa uchrash seweblik qayta yer sharidin menggülük ghayip bolush girdabigha kélip qalghanliqi heqqide xewer hem mulahiziler otturigha chiqti.

Ejiba, nechche yüz kilométirliq qum barixanlirimu, xitayning yadikarliqlarni qoghdash qanunlirimu, döletlik qoghdilidighan bu qedimiy medeniyet yadikarliq ornining esebiylerche ayaq asti qilinishigha seweb boluwatqan kim? eslide kroran qedimiy sheher xarabisini bashqurushqa mes'ul chaqiliq nahiyilik medeniyet idarisi bashliqi ming xen'gaw her bir chet ellik sayahetchidin 10 ming yüen alghandin kéyin, ularning xalighanche ziyaret qilishigha qoyup bermekte iken. Te'ejüplinerliki, kroran qedimiy shehirining weyranchiliqqa uchrishigha yol qoyuwatqan ming xen'gaw özining mes'uliyiti hem jawabkarliqini tonup yetmekte yoq, eksiche pul élish arqiliq sayahetchilerni kiroren'ge kirgüzüshni, bu medeniy yadikarliq ornini qoghdashta, öz aldigha oylap chiqqan ünümlük meblegh hel qilish tedbiri dep qaraydu.

Kroran qedimiy sheher xarabisi --- qimmetlik medeniy yadikarliq

Kroran qedimiy sheher xarabisi, Uyghur diyarida yashap ötken qedimqi zaman insanlirining tarixini tépip chiqish hem ularning medeniyitini tetqiq qilishta, insanlarni intayin qimmetlik arxilogiyilik muhim maddiy buyum hem pakit bilen temin etken qimmetlik medeniy yadikarliq orni. Shundaqla, qedimqi ejdadlarning, tarixning shahidi süpitide qum boranlarghimu berdashliq bérip nechche ming yillardin béri saqlinip kelgen, yiraqlargha qeder riwayet kebi dangqi ketken bir sirliq jay shundaqla, arxilogiyilik ilmiy tetqiqat qimmitige ige bibaha muzéy.

Nöwette bu qedimiy sheher pütünley weyran bolush girdabigha kélip qalghan, uninggha tehdit körsetken amil qum ‏- boran emes, yaman teb'iy shara'itimu emes, insan apiti.

Gerche bu qedimiy sheher xarabisigha "dölet derijilik qoghdilidighan medeniyet yadikarliq orni, ayaq bésish men'iy qilinidu" dep xet oyulghan yoghan tash belge qoyulghan bolsimu emma, xitay xelq kündilik géziti muxbirining mezkur gézitte élan qilghan süretliridin, kroran qedimiy sheher xarabisigha sayahetchilerning üzülmey kélip turidighanliqi ularning xarabiliqqa exletlerni tashlap hetta chong ‏- kichik teret qilip, bu qayta berpa qilghili bolmaydighan tarix izliri bolghan qedimiy sheher sépillirinimu xaniweyran qiliwatqanliqi körünüp turidu.

Xitay xelq kündilik géziti muxbirining ashkarilishiche, halbuki del bu xil qilmishlargha yol qoyuwatqan kishi bolsa, kiroranni qoghdashqa biwaste mes'ul qilip qoyulghan, chaqiliq nahiyilik medeniyet idarisi bashliqi ming xen'gaw iken.

Igilishimizche, ming xen'gaw besh yil ilgiri eskerliktin almiship,chaqiliq nahiyilik medeniyet idarisigha bashliq qilip qoyulghan,jughrapiyilik orni jehettin chaqiliq nahiyisige tewe bolghan kroran qedimiy sheher xarabisini qoghdash del uning bashqurush da'irisidiki muhim xizmettur.

Xelq kündilik gézitide bérilgen xewerde déyilishiche, ming xen'gaw kroran qedimiy shehirining weyranchiliqqa uchrishidiki eng asasliq jawabkar bolup,yillardin buyan chet ellik ziyaretchilerdin on ming yu'en élip ularning kroran qedimiy sheher xarabisida ixtiyari ziyaret qilishigha qoyup bériwatqan iken.

Chaqiliq nahiyilik medeniyet idarisi bashliqini ziyaret

Chaqiliq nahiyilik medeniyet idarisi bashliqi ming xen'gawni téléfon arqiliq ziyaret qilduq. Uningdin xitay xelq gézitide bérilgen xewerdin uning xewiri bar ‏-yoqluqini sorighinimizda u intayin rahetsiz halda xewiri barliqini, emma bu mesilige jawab bérishke amalsizliqini éytip, nöwette bu mesilini tekshürüp bir terep qiliwatimiz dep müjimel jawab berdi.

---Kroran qedimiy shehiri sayahetke échiwétildimu ?

---Téxi échilmidi, emma alahide ruxset bilen kroran qedimiy shehirini ziyaret qilishqa bolidu, buning üchün döletlik hem aptonom rayonluq munasiwetlik orunlarning alahide ruxsiti bolushi kérek. Shu resmiyetler toluq bolsa bizmu yol qoyimiz dédi.

Biz uningdin sayahetchilerdin öz aldigha on ming yu'en élip kiroranda sayahet qilishigha yol qoyuwatqanliqigha chüshendürüsh bérishni soriduq. U nöwette kroran qedimiy sheher xarabisini qoghdashqa dölettin héchqandaq meblegh ajratmighanliqi üchün sayahetchilerdin pul élish arqiliq bu jayni qoghdash xizmiti qiliwatqanlarning ma'ashini hel qiliwatqanliqini éytti.

‏---Kroran qedimiy shehrige nahiyimizdinmu üch yérim sa'et mashiniliq mangghandin kéyin kirgili bolidu, yol bek yaman, puli, mashinisi barlarla kireleydu. Adette kiridighanlar tetqiqatchilar we puli bar sayahetchiler, tetqiq qilidighanlargha dölettin we aptonom rayon hem nahiyimizning munasiwetlik da'iriliri alahide ruxset bergendin kéyinla kirishige ruxset bérimiz. Pul élip kirgüzüshke kelsek, bu yerge tetqiqatchilardin bashqa, bezi chet ellikler özlikidin pul xejlep körgili kélidu, biz bu sayahetchilerning 10 ming yüen asare etiqe qoghdash puli tapshurushni telep qilduq, lékin mejburlimiduq, öz ixtiyari bilen junggoning medeniyet yadikarliqlirini qoghdashqa azraq bolsimu pul chiqarsa, bizmu bu jaydiki qoghdash ishlirimizni yürüshtüreleymiz.

---Bu xil tedbirni qollinip sayahetchilerdin pul éliwatqiningizgha qanche yil boldi? bu jeryanda qanche pul kirim qilghansiler?

---Bilmeymen xéli yillar boldi, emma unche jiq emes, bir yilda aran ondek sayahetchi kélidu.

---Bu pullarni némige ishlettingiz?

‏ ---Ma'ash tarqattim. Biz kroran qedimiy sheherni birleshken döletler teripidin qoghdilidighan medeniy yadikarliqlar türige kirgüzüshni iltimas qilduq, téxi testiqlanmidi, gerche kroran qedimiy sheherni dölet buyiche qoghdilidighan jay qilip nechche yüz milyon yüen testiqlighan bolsimu, téxi bu meblegh yétip kelmidi, jeryan kétidu, bek asta, shunga bizning kroran medeniy yadikarliqlarni qoghdash ponkitida xizmet qilidighanlarning ma'ashliri ularning mashina kirasi, may pullirini özimiz hel qilishimiz kérek. Shulargha ishlettuq. Pul alghandin kéyin chet ellik sayahetchilerni élip kelgen sayahet idarisigha talon késip berdim.

---Sizning öz aldingizgha pul élip sayahetchilerge yol bériwatqanliqingizdin yuqiri derijilik organlarning xewiri barmu ‏- yoq?

---Bizningmu bundaq qilghimiz yoqti, biraq qiyinchiliq mesilisini özimiz hel qilmisaq bashqa amal bolmisa, hazir bulardin yuqirningmu xewiri bar, barliq mesililer tekshürülüp hel qilinmaqchi.

---Yéqindin buyan kiroren'ge bérip kördingizmu? u jay kishiler teripidin qattiq buzghunchiliqqa uchrimaqta iken, hetta kishilerning exlet tashlap taharet qilghanliqini körgili bolidiken?

---Héchqandaq buzulghini yoq, öz pétiche. U dégen qumluqning ichidiki yiraq jay, nechche sa'etlep mashinida olturghan her qandaq ademning teret qilghusi kélidu-de, ular nege teret qilsun emise? uning üstige qedimiy sheherge kirgendin kéyinki ikki kilométirghiche yumshaq topiliq, teret qilghan haldimu qurup yoqap kétidu, exletlerni bolsa, qoghdash xadimliri kömüp bir terep qilidu, muxbir shuning aldida resim tartiwaptu.

---Néme üchün hajetxanigha oxshash eslihelerni qurmidinglar?

---Hajetxana qursaq bolmaydu, teb'iy menzirilik muhitqa tesir körsitidu. Belgilimilerde bu qedimiy yadikarliq ornida her qandaq imaretning bolushini chekleydu.

---Sizning xelq géziti muxbirigha " sayahetchiler kirse néme boptu? beribir kroran qedimiy shehiride héchnéme qalmighan tursa " déginingiz némini chüshendüridu?

---U muxbir qalaymiqan biljirlaptu, u qalaymiqan xewer yézip bizdin öch almaqchi, chünki biz uni, qebre oghrisimikin dep oylap kroran qedimiy shehirige kirishke yol qoymighan iduq, kim bilsun uning muxbirliqini, shunga u qesten shundaq yalghan xewer yézip bizdin üch almaqchi bolghan.

U axirqi so'allirimizgha jawab bérishtin qéchip bu mesilini yuqirigha melum qilduq, hel bolghanda soranglar dep téléfonni qoydi.

"Mushu péti kétiwerse kroran qedimiy shehiri 20 yilgha qalmay yer yüzidin yoqilidu"

Meyli ming xen'gaw xitay xelq géziti xewirini ret qilsun ‏- qilmisun, meyli u muxbir üch élish niyitide yazghan xewer bolsun ‏- bolmisun, inkar qilghili bolmaydighan ré'alliq shuki, kroran qedimiy medeniyet yadikarliq orni xaniweyran qilinmaqta. Ademler teripidin, yene kélip mes'ul kishilerning buningda jawabkarliqi hemmidin éghir.

Buningdin bir yil ilgirimu yeni 2006 - yili11 - ayning 6 - küni, xitay ijtima'iy penler akadémiyisining tetqiqatchisi yang lyen birinchi bolup iqtisad gézitide maqale élan qilip, "mushu péti kétiwerse kroran qedimiy shehiri 20 yilgha qalmay yer yüzidin yoqilidu" dep agahlandurghan idi.

Yang lyen, kroran qedimiy shehirining weyran qilinishida sayahetchilerning ejellik rol oynawatqanliqini eskertip, da'irilerni kroran qedimiy shehirini talan - taraj we weyran qilish xaraktérlik sayahetchilikke échishtin saqlinishqa chaqirghan.

Ejiba, bu tetqiqatchimu öch almaqchimu? (gülchéhre)

Pikirler (0)

Barliq pikir - bayanlarni körüsh.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet