Nurmuhemmed yasinning "muhebbet dégen néme?" namliq esiri


2006.05.25
orkishi-last.jpg
Yazghuchi nurmuhemmed yasin

"Yawa kepter" namliq edebiy eserni yazghanliqi üchün xitay hökümiti teripidin 10 yilliq türmige tashlan'ghan talantliq yash Uyghur yazghuchisi nurmuhemmed yasin Uyghur éli we chet'ellediki Uyghur jama'iti arisida küchlük tesir qozghidi. Uning türmige tashlan'ghanliqigha 1 yil bolghan mezgilde, biz intérnéttiki edebiyat sehipilirining biridin uning "muhebbet dégen néme?" namliq yene bir nadir esirini bayqiduq. Bu ot yürek yash özige xas uslubta yazghan bu nesiriy esiride özining muhebbetke bolghan köz qarishi we hés-tuyghurlirini eks ettürgen.

"Örkishi" texellusi bilen tonulghan nurmuhemmed yasin 1974‏- yili qeshqerning maralbéshi nahiyiside tughulghan. U qolgha élinishtin burun maralbéshi nahiyilik medeniyet-tenterbiye idarisida ishligen bolup, u hayatini edebiy ijadiyitidin alghan qelem heqqi bilen qamdaydighan erkin qelemkesh idi. Uning "oynaydighan bala barmu" , "tunji muhebbet" , "yürek yighlaydu" qatarliq kitabliri neshr qilin'ghan hemde 40 parchidin artuq esiri bir qanche toplamgha kirgüzülgen idi.

Nurmuhemmed yasin "yawa kepter" namliq esiri üchün 2004‏- yili 11‏-ayning 29‏- küni qolgha élinip, 2005‏- yili 2‏-ayda maralbéshi nahiyilik sot teripidin 10 yilliq qamaq jazasigha höküm qilin'ghan. Shu yili 5‏-ayda u ürümchi sheherlik birinchi türmige yötkelgen. Shundaqla xitay hökümiti hazirghiche uning a'ile-tawabatliri bilen körüshüshige yol qoymay kelgen.

Muhebbet dégen néme?

Nurmuhemmet yasin örkishi

Muhebbet dégen néme? dégen bu su'al qedimdin tartip özining séhirlik menisige oxshash kishilerning turmushida tulimu sirliq halda mewjut bolup keldi, lékin héchkimmu uninggha konkrétni qilip muhebbet dégen mundaq bolidu, dep éniq bir jawap bérelmidi, chünki herbir ademning muhebbet sergüzeshtisi we muhebbetke bolghan köz qarshi her xil bolghachqa uni konkrétni bir menagha yighinchaqlash mumkin emes,

Hayatida bir qanche qétim muhebbetleshken bir kishiningmu her qétimliq muhebbet sergüzeshtisi we muhebbetke bolghan chüshenchisi herxil bolidu, hetta melum bir dewr, melum bir shara'ittiki muhebbet köz qarishimu herxil bolidu, shunga muhebbetni konkrétni bir mena da'irisige yighinchaqlash mumkin emes, muhebbet mushundaq tekrar sunidighan eynekke oxshash kishilerning qelbige dawamliq özining sholisini chüshürüp turidighan bolghachqa u menggü yéngi halette öz sihri qiyapitini saqlap kelgen,

Kishilerning muhebbettin ibaret bu sirliq tuyghugha esir bulushi belkim uning hemme ademning qelbidiki nazuk tuyghularni chikip ötsimu, biraq azla qelibning dérizisidin kirishke nésip bolidighanliqidin bolsa kérek,

Mundaqche qilip éytqanda muhebbet birxil teshnaliqtiki qelibke rahet béghishlighuchi bulaq süyige oxshaydu, tumuz issiqta changqighan bir padichi yol boyidiki ériqtin uchumi bilen qénip turup bir ichiwalsa uning lezzitige bir nerse toghra kelmeydu, yiraq menzildin hérip kelgen bir kishi öyige qaytip kilip "uh, axiri qaytip keldim", dep bir qétim rahetlinip suzulup yétiwalsa bumu oxshashla cheksiz huzur, tün boyi kirpik qaqmay esirining eng axiriqi chikitini qoyghan bir yazghuchining xushalliqimu oxshashla cheksiz huzurlinarliq ish, mana bular muhebbetning bashqiche atilishi,

Mahiyette muhebbet mushundaq bir xil razimenlik tuyghu, uning shekli xilmu-xil bolidu, shunga uninggha éniq tebir birish mumkin emes,

Xélil jibran intayin obrazliq qilip shundaq süpetleydu: "muhebbet sanga taj keydüreleydu, shundaqla sini darghimu asalaydu, u sini perwish qilip östüreleydu hem sini késip tashliyalaydu, u sining eng igiz shaxliringgha chiqip aptapta shadlinip turghan shax, yopurmaqliringini söyidu, shundaqla eng chungqur jayliringgha chöküp yiltizingni qomurup tashlap, sini zémnidin ayriwiteleydu, sen bir qoltuq bughday,muhebbet sini baghlaydu, muhebbet sini orup- soqup, saminingdin ayrip yalingachlaydu, muhebbet sini asman'gha étip soruydu, tasqaydu, adalaydu, u sini tügmen'ge apirip ikki tashning arisida izip un'gha aylanduridu, muhebbet sini yughurup xémir qilip muqeddes otqa sélip,pishurup, allahning dastixinidik muqeddes ghizagha aylanduridu, muhebbet mana mushundaq bir jeryan, u sini özüngge özüngni tunutidu, mushundaq bilish jeryanidila sen andin hayatliq yürikining bir qismigha aylinisen",

Dimek jahan'gha meshhur bu ashiq we muhebbet küychisi muhebbetni mushundaq sirliq süpetler bilen teripligen,

Heqiqeten muhebbetni éniq bir süpetke ige qilish tes, uning menisini bilish téximu tes, herbir ademning éngida uning xilmu xli waryanti, xilmu - xil tebiri bar, köpligen kishiler birdinla özimu sezmigen birsini yaxshi kürüp qalidu, üzidin : "uning nerini yaqturup qaliding" dep sorisa konkrétni qilip: "palani yérini" déyelmeydu, lékin, özige ayanki u qarshi terepning nerini yaxshi kürüp qalghinni dep bérelmigen bilen beribir uni hemmidin üstün orun'gha quyidu, bu bir héchkim inkar qilalmaydighan mutleq heqiqet, muhebbet qanchilik sirliq,yushurun bolmisun haman u sizning qelbingiz we tuyghungizdiki bir jeryan, u haman sizning wujudingizda yüz biridu, sizning turmushingzda tekrarlinidu, jibran éytqan u xil haletmu emeliyette muhebbetning melum birxil shekli, uning qalghan shekilliri yenila insaniyetning wujudida yushurun halette turmaqta,

Muhebbet birxil üzini ipadilesh, birxil üzini qana'etlendürüsh, birxil éhtiyaj yaki uning qandurlushi, bir xil yüshürünluqqa yüzlinish we ashkarliqqa ötüsh, ishqilip siz melum bir shexsni yaxshi kürgenkensiz oylimighan yerdin wujudingizda ipadilinwatqan xilmu-xil özgirishlerni bayqaysiz, özingizning burunqi özingizge oxshimay qéliwatqanliqini chüshinisiz, bu xil hadise sizning turmushingizda yüz bergenken, dimek sizde muhebbet peyda bolghan bolidu hem shuning özi muhebbet dep atilidu, u meyli uzun bolsun, meyli qisqa bolsun, meyli azabliq yaki xushallinarliq bolsun u sizning hayatingizdiki bayliq süpitide qelbingizde menggü saqlinip qalidu,

Qisqisi siz konkrétni bir janliq bulush süpitingiz bilen haman hayatingizda muhebbetlishishtin xaliy bolalmaysiz, u quyash nurigha oxshaydu,qelbingizni qanchilik itiwalmang beribir uning yochuqliridin bösüp kiridu, uni tosupmu tusup bulalmaysiz, shunga sizge béridighan meslihetim shuki siz uninggha tebir izdep aware bolmang, qelbingiz we turmushingiz axiri uning muwapiq tebirini sizge éytip béridu,

Maralbéshi nahiyisi 2004 – Yil 7 – ayning 22 – küni kech sa'et 12 de yézildi,

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.