Türkiyede elishir nawayining 15‏-esirde yazghan bir kitabi bayqaldi

Muxbirimiz erkin
2019-06-14
Élxet
Pikir
Share
Print

Türkiyening kilis wilayitide ataqliq Uyghur sha'iri we mutepekkuri elishir nawayining 15‏-esirde yézilghan bir qol yazma kitabi bayqalghan.

Türkiyediki "Hörriyet" gézitining xewer qilishiche, nawa'iyning mezkur kitabi türkiye amanliq küchlirining kilis wilayitide tarixi eserler etkeschilirige qarshi élip barghan bir qétimliq herikitide qolgha chüshken. Türkiye amanliq küchliri we edliye tarmaqliri kilis wilayitining merkizidiki bir öyni axturush arqiliq meshhur edib elishir nawayining yézilghan waqti 15‏-esirge a'it bolghan qol yazma esirini bayqighan. Xewerde bayan qilinishiche, 378 betlik bu kitab amanliq küchliri teripidin musadire qilin'ghan.

Elishir nawayi 1441‏-yili hérat shehiride tughulghan bolup, uning dadisi Uyghur baxshi timurilar hökümdari sultan ebu se'idning weziri bolghan. Ömrining mutleq köp qismi xorasan, semerqent qatarliq jaylarda ötken nawa'iy uzun yil hérat hökümdari hüseyin bayqaraning huzurida wezipe ötigen. 1490‏-Yili wezipisidin ayrilip, ömrining axirqi yillirini edebiyati, sen'et ijadiyitige merkezleshtürgen newayi, 1501‏-yili hératta wapat bolghanidi. Mutexessislerning ilgiri sürüshiche, nawayi mahmut qeshqiridin kéyin Uyghur-türkiy edebiy tilining shekillinishi we rawajlinishigha eng köp töhpe qoshqan kishi iken. U, "Muhakemetul lughateyin" namliq esiride türki tili bilen paris tilini sélishturup, nurghun jehetlerde türkchining parischidin üstünlükini ilgiri sürgen. Közetchilerning ilgiri sürüshiche, xitay hökümiti Uyghur tilini cheklep, nawayi qatarliq sha'irlarni öz ichige alghan Uyghur klassiklirining eserlirini "Bölgünchilik", "Diniy ashqunluq" qa baghlap men'i qiliwatqan bir mezgilde uning bu qol yazma esirining tépilishi pewqul'adde zor ehmiyetke ige iken. Lékin "Hörriyet" gézitining xewiride 378 betlik bu kitabtiki shé'irlarning mezmuni, yézilish waqti qatarliq tepsilatlargha orun bérilmigen.

Toluq bet