“әркинлик сарийи” ниң йиллиқ доклатида вәйран қилиниватқан уйғур кимлики муһим орунни игилиди

Вашингтондин мухбиримиз ирадә тәйярлиди
2024.02.29

Америкадики нопузлуқ кишилик һоқуқ органлиридин болған (Freedom House)“әркинлик сарийи”  29-феврал күни һәрқайси дөләтләрниң әркинлик әһвали баһалап чиқилған 2023- йиллиқ доклатини елан қилди.

Доклатта көрситилишичә, хитай бу қетимқи йиллиқ баһалашта толуқ номур болған 100 номурниң аран тоққузиға еришип “дунядики әркинлик болмиған” дөләтләр қатаридин орун алған. Хитайниң сиясий әркинлик номури алаһидә төвән болуп, толуқ номур болған 40  тин минус икки (2-) номур алған; иҗтимаий әркинлик җәһәттә болса толуқ номур болған 60 тин аран 11 номур алған. 

Доклатта йәнә хитай һөкүмитиниң уйғур елидә йолға қоюватқан қирғинчилиқ сиясәтлири, җүмлидин лагерлар, нопус қурулмисини өзгәртиш, уйғур балилирини аилилиридин җуда қилиш, ана тилидин чәкләш, уйғур аяллирини мәҗбурий туғмас қилиш, уйғур нопусини ешинча әмгәк күчи намида хитай өлкилиригә мәҗбурий әмгәккә әвәтиш қатарлиқ сиясәтлири нуқтилиқ баян қилинған. Шуниң билән биргә б д т кишилик һоқуқ алий комиссарлиқиниң бу районда йолға қоюлуватқан сиясәтләрни “инсанийәткә қарши җинайәт” дәп баһалиғанлиқи тилға елинған.

Әркинлик сарийиниң доклатида хитай һөкүмитиниң уйғурлар вә тибәтләрниң миллий кимликигә қаритиватқан һуҗуми һәққидә тохтилип мундақ дейилиду: “йеқинқи йиллардин буян, хитай маарип министирлиқи хитай тили оқутушини оқуш йешиға тошмиған балилар маарипидин башлашни, хитайчини йетәкчи тил қилип турғузушни илгири сүрүп, бу милләтләрниң мәдәнийәт кимликини техиму аҗизлаштурди. Аз санлиқ милләт язғучилири, өлималири, музикантлири вә диний затлириға қаритилған тутқун вә узун муддәтлик қамақ җазаси бериш һәрикити бу милләтләрниң мәдәнийәт, диний, иҗтимаий вә иқтисадий рәһбәрлик қатлимиға давамлиқ зиян салмақта.”

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.