Хитай һөкүмитиниң йемәк-ичмәк адәтлири арқилиқ уйғур кимликини өчүрүш урунушлири диққәт қозғимақта

Вашингтондин мухбиримиз әзиз тәйярлиди
2024.05.14

Уйғур дияридики қирғинчилиқниң бир муһим мәзмуни уйғур кимликиниң мәҗбурий йосунда өчүрүлүши болуп, бу йеқиндин буян бир қисим уйғуршунаслар охшимиған нуқтилардин йорутуп бериватқан темилардин болуп қалмақта.

“хитай архипи” торида 13-майда елан қилинған тимоси грос (Timothy Grose) имзасидики мулаһизә мақалисидә, йиллардин буян давам қиливатқан хитайчә йемәк-ичмәк адәтлирини уйғурларға омумлаштуруш урунуши тәпсилий баян қилинған.

Мақалидә көрситилишичә, хитай даирилири 2018-йилила уйғурларниң наштилиқ үчүн әткән чай билән нан йейиштәк адитини “қалақлиқ”, “озуқлуқ кәмликиниң мәнбәси” дегәндәк баһаниләр билән әйибләшни башливәткән. Шуниңдәк буниң орниға хитайлардики наштилиқ үчүн пилта қуймақ (ютяв), шовигүрүч (шифән), һорнан (җиңмома), қазан нени (биңзи) йейиштәк адәтни қобул қилиш тәшвиқатини кәң көләмдә башливәткән. Улар буниңда уйғурларниң йемәк-ичмәк адәтлиридә “көплигән қалақ елементларниң мәвҗутлуқи” ни алаһидә әскәртип, хитайчә таамларниң пакиз, заманға лайиқ вә һәммила киши қобул қилалайдиған нормал өлчәмдә болидиғанлиқини тәкитлигән. Қәшқәрдики “үлгилик хәлқ сақчиси” миҗит қадирға охшаш кишиләр болса буниңға актип аваз қошуп, “бәзи уйғур сақчиларниң чошқа гөши йемәйдиғанлиқи әмәлийәттә хизмәтләргә көплигән қулайсизлиқларни елип келиватиду. Бу хил хата қарашларни җәзмән өзгәртиш лазим” дәп көрсәткән.

Һалбуки, 2007-йили нәшр қилинған “уйғур йемәклири қамуси” да 1800 хилдин көпрәк уйғур таамлири тонуштурулған; шуниңдәк уйғур таамлириға охшимиған ашлиқ түрлири, охшимиған гөш, һәр хил дора-дәрманларниң қошулуши билән униң өзгичә вә мол озуқлуқ қиммитигә игә мукәммәл йемәк-ичмәк мәдәнийити болуп шәкилләнгәнлики баян қилинған. Шу сәвәбтин аптор буниң уйғур өйлиридики өй җабдуқларни хитайчә шәкилгә өзгәртиш тәшвиқати билән бир қелиптин чиққанлиқини әскәртип, “хитай һазир йемәк-ичмәк мәдәнийити арқилиқ уйғур кимликини йоқитишқа урунмақта” дәп көрсәткән.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.