Yéngi ewlad Uyghur balilirining kichikidin bashlap xitaylashturulushi diqqet qozghimaqta

Washin'gtondin muxbirimiz eziz teyyarlidi
2024.05.29

Uyghur diyaridiki qirghinchiliqning bir muhim mezmuni, Uyghur sebiylerning mejburiy yosunda xitaylashturulushi bolup, buning alliqachan mejburiy shekildiki assimilyatsiye ikenliki türlük uchur yolliridin ashkara boluwatqan idi. Yéqinda xitay hökümitining Uyghur ösmürlirige xitay changchilisi oynitishni bir türlük omumiy dolqun süpitide bashlawatqanliqi her sahening diqqitini qozghashqa bashlidi.

Xitay bashqurushidiki “Téngshün” torining 23-maydiki xewiride éytilishiche, bortala sheherlik 5-bashlan'ghuch mektepning 10 yashliq oqughuchisi re'ise mehmudjanning etles könglek kiygen halda béyjing opérasi orunlishi “Sen'et béghida porekligen gültajining julasi” dep teswirlen'gen. Shuningdek uning ikki yildin buyanqi japaliq meshiqlirining bikargha ketmigenliki, “Etles könglek bilen béyjing opérasining ajayip jipsilashturulghanliqi” zoq-shox bilen bayan qilin'ghan.

Yat milletlerning xitay changchilisi öginishi köptin béri mewjut boluwatqan en'ene ikenliki melum. Emma Uyghurlarning tili, yéziqi, shuningdek özige xas medeniyet we sen'et durdaniliri “Qalaqliq we ashqunluq” qa baghlinip pütünley cheklen'gen we yoqitiliwatqan shara'itta, téxi aq-qarining némilikini perq étip bolalmighan Uyghur sebiylirini xitay changchilisi öginishke yéteklesh yillardin buyan “Medeniyet qirghinchiliqi” dep tenqidlinip kelmekte. Bu hal öz nöwitide Uyghur-islam medeniyiti asasidiki Uyghur muqamlirini xitayche tékist bilen éytishqa mejburlash qilmishlirini eslitidu. Bu jehette uchturpan nahiyisining imamlirim yézisidiki xitay tili mektipining mudiri qurban niyaz yillardin buyan Uyghur sebiylirige “Kongziche ma'arip terbiyesini singdürüp, changchile oynashni ögitish” ning awan'garti bolup tonulup kelgen. Xitay hökümitining bu xildiki “Bir milletni mejburiy yosunda bashqa bir milletke özgertish urunushi” birleshken döletler teshkilati (b d t)ning qirghinchiliq heqqidiki tebiride tilgha élin'ghan muhim amillardin bolghanliqi üchün, bular birdek “Irqiy qirghinchiliq” dep atalghan idi.

Xewerde “Yéngi ülge” dep atalghan re'isening béyching opérasini öginishi “Jungxu'a medeniyitining munewwer en'enilirige warisliq qilghanliq” déyilgen bolup, bumu öz nöwitide bu xildiki changchile öginishning meqsiti Uyghurlarni xitay medeniyitige warisliq qilghuchilardin qilip chiqish urunushi boluwatqanliqini wasitilik halda körsitip bergen.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.