Amérika tashqi ishlar ministirliqi wladimir woronkofning Uyghur diyaridiki ziyaritige bolghan endishisini ipadilidi

Muxbirimiz sada
2019-06-17
Élxet
Pikir
Share
Print
B d t térrorluqqa qarshi turush ishxanisining bashliqi wladimir woronkof.
B d t térrorluqqa qarshi turush ishxanisining bashliqi wladimir woronkof.
Social Media

B d t kishilik hoquq aliy koméssari méshil bachilotning ning Uyghur diyarini cheklimisiz ziyaret qilish telipi 2018-yili dékabirdin buyan izchil ret qilinip kéliwatqan bir peytte b d t térrorluqqa qarshi turush ishxanisining bashliqi wladimir woronkof 13-iyundin 15-iyun'ghiche xitay paytexti béyjingda we Uyghur rayonida ziyarette bolghan.

Roytérs agéntliqining 15-iyundiki xewiride xitay tashqi ishlar ministiri wang yi bu qétimliq ziyaret heqqide söz qilip, "Ikki terep xelq'araliq 'térrorluqqa qarshi turush weziyiti' we bu jehette hemkarlishish heqqide chongqur pikir almashturduq hem ortaq pikirge kelduq" dégen, emma tepsilatini ashkarilimighan. 

Biz wladimir woronkofning néme sewebtin xitayda ziyarette bolghanliqi heqqidiki bezi tepsilatlarni bilish meqsitide b d t ning bash katipi ishxanisi bilen alaqileshtuq. B d t bash katipining bayanatchisi bu heqtiki so'allirimizgha yazma shekilde jawab berdi. 

B d t bash katipi bayanatchisining bildürüshiche, xitay b d t da da'imiy turushluq besh döletning biri bolup, wladimir woronkof izchil xitayni közdin kechürüsh pursitige ige bolalmighan iken. Bu qétim u xitay hökümitining alahide teklip qilishi bilen béyjing we Uyghur diyarida ziyarette bolghan iken. 

Xelq'arada Uyghur diyarining weziyitige köngül bölüsh dolquni barghanséri küchiyiwatqan bir mezgilde wladimir woronkofning bu qétimliq xitay ziyariti amérika we bashqa gherb ellirining qattiq naraziliqigha uchrighan. 

Amérika tashqi ishlar ministirliqining mu'awin ministiri jon salliwan 14-iyun küni b d t ning bash katipi antoniyo gutrésqa téléfon qilip, özining wladimir woronkofning xitay ziyaritige bolghan endishisini bildürgen. Shu küni amérika tashqi ishlar ministirliqi bu heqte bir yazma bayanat élan qilghan. 

Bayanattin melum bolushiche, jon saliwan antoniyo gutrésqa söz qilip, nöwette Uyghur diyaridiki Uyghur, qazaq, qirghiz we bashqa musulman milletler misli körülmigen bir basturulushqa uchrawatqan mezgilde b d t ning térrorluqqa qarshi turush ishxanisi emeldarining xitaydiki bu ziyaritining namuwapiq ikenlikini bildürgen. U sözide yene "B d t aliy derijilik emeldarining bu qilmishi mezkur organning 'térrorluqqa qarshi turush' we 'kishilik hoquqni qoghdash' jehettiki inawiti hem nam-shöhritige dagh tegküzidu," dégen. 

U sözi axirida yene b d t kishilik hoquq emeldarlirini Uyghur diyaridiki lagérlar we tutqunlarni nazaretsiz we ochuq-ashkara ziyaret qilishini teshebbus qilghan. 

Wladimir woronkofning bu herikitige muhajirettiki kishilik hoquq teshkilatlirimu inkas qayturghan. Shu qatarda dunya Uyghur qurultiyi twittérda biz yazma bayanat élan qilghan bolup, uningda mundaq déyilgen: "Xitay teshwiqat apparatliri wladimir woronkofning xitay ziyaritidin paydilinip, Uyghur diyarida tutqun qilin'ghan bir milyondin artuq bigunah Uyghurni atalmish 'térrorluqqa qarshi turush' herikitining netijisi, dep weziyetni burmilidi. B d t ning bash katipi antoniyo gutrés xitayning insaniyetke qarshi jinayitini yoshurushigha yardem qilmasliqi kérek." 

Kishilik hoquqni közitish teshkilati xitay bölümining diréktori sofiy richardson xanimning radiyomizgha bildürüshiche, wladimir woronkofning bu qétimliq xitay ziyariti b d t kishilik hoquq aliy komissarining küchini ajizlashturghanliq hésablinidiken. 

U mundaq deydu: "Kishilik hoquqni közitish teshkilati b d t ning térrorluqqa qarshi turush aliy emeldarini Uyghur diyarida ziyarette bolushigha yol qoyghanliqidin qattiq endishe qilidu. Chünki xitay hökümiti wladimir woronkofning bu qétimqi ziyaritini Uyghur diyaridiki Uyghurlarni 'térrorchi' qilip körsitishtiki bir testiqlash dep qollinidu hem qollinip boldi. Méningche, nöwette amérika hökümiti bilen b d t otturisida bu mesilige nisbeten xéli chong ixtilap mewjut. Yeni amérika b d t din ümidsizlenmekte. Amérika we bashqa gherb elliri b d t kishilik hoquq aliy komissarining Uyghur diyarini cheklimisiz ziyaret qilip, u yerdiki kishilik hoquq depsendichilikini tekshürüsh telipini küchlük derijide qollidi. Halbuki, b d t térrorluqqa qarshi turush ishxanisi bashliqining Uyghur diyaridiki ziyariti yuqiriqi telepni ziyan'gha uchritidu, emeliyette xitay taratquliri ikki terepning alliqachan bir nuqtigha kelgenlikini körsitip béreleydighan xewerlernimu élan qilip boldi."

Amérika tashqi ishlar ministirliqining xelq'ara diniy erkinlikke mes'ul alahide elchisi sam brownbek we amérika tashqi ishlar ministirliqi térrorluqqa qarshi turush bölümige mes'ul alahide elchi neysan seyls 22-may küni "Xitayning Uyghurlargha qiliwatqini 'térrorluqqa qarshi turush' kürishi emes, belki bir yirginchlik basturush" serlewhilik birleshme maqalisini élan qilip, xitayning "Térrorluqqa qarshi turush" dégen xelq'arawi atalghuni suyi'istémal qilip kelgenlikini qattiq eyibligen idi shundaqla "Biz qayta-qayta tekrarlaymizki: xitayning Uyghur diyaridiki basturush herikiti hergizmu 'térrorluqqa qarshi turush' kürishi emes" dep keskin pozitsiye bildürgen idi. 

Gherb elliri Uyghur mesilisige yuqiriqidek keskin pozitsiye tutup kéliwatqan peytte b d t térrorluqqa qarshi turush ishxanisi bashliqining xitay ziyariti Uyghur mesilisining xelq'aradiki qollash derijisini ajizlashturamdu? xelq'ara jem'iyet zadi qaysi terepte turushi mumkin? sofiy richardson bu heqte yene mundaq dédi: "Biz we bizge oxshaydighan bezi teshkilatlar, Uyghurlar pa'aliyetchiler we axbaratchilar dunyaning herqaysi jayliridiki kishilerni Uyghur diyaridiki Uyghur we bashqa türkiy musulmanlirining weziyiti heqqide köpligen pakitliq uchurlar bilen teminlidi. Méningche, kishiler b d t ning ichki qismidiki ixtilaplarni bayqiwalalaydu. Lékin islam hemkarliq teshkilatigha oxshash islam teshkilatliri béyjing da'irilirining Uyghurlargha tutqan mu'amilisini qollaydighanliqini bildürdi. Shunga Uyghurlarning nöwettiki qiyin weziyitige nisbeten köp qutuplishiwatqan dunyaning bir nuqtigha kélelishi qiyin, elwette."

Toluq bet