Түркийә соти абдуқадир япчанға бәргән «назарәт астида тутуп туруш» қарарини узартти

Ихтиярий мухбиримиз әркин тарим
2020-09-16
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Уйғур җамаәт әрбаби абдуқадир япчан әпәнди.
Уйғур җамаәт әрбаби абдуқадир япчан әпәнди.
RFA/Erkin Tarim

Бу йил 2-айниң 12-күни истанбул чағлияндики сот мәһкимисидә икки йерим йил түркийәниң тутуп туруш орунлирида ятқан уйғур җамаәт әрбаби абдуқадир япчан үстидин сот һөкүми чиқирилип, абдуқадир япчанниң назарәт астида турушиниң давам қилидиғанлиқи елан қилинғаниди. 9-Айниң 8-күни абдуқадир япчан йәнә бир қетим сотлинип мәзкур җаза узартилди. Бу қетимқи сотқа абдуқадир япчанниң адвокати ибраһим әргин әпәнди қатнашқан болуп, сот истанбул вақти 15:00 тә башланған. Алди билән абдуқадир япчанни ақлаш үчүн ибраһим әргин хитайниң абдуқадир япчанға җинайәт артиш үчүн көрсәткән дәлил-пакитлириниң уни җазалашқа йетәрлик дәлил-пакит болалмайдиғанлиқини оттуриға қойған вә түркийә қануни бойичә абдуқадир япчанниң җинайити йоқлуқини, униңға берилгән җазаниң дәрһал бикар қилинишини тәләп қилған.

Ахирида сотчи һөкүм чиқирип, абдуқадир япчанниң назарәт астида турушиниң давам қилидиғанлиқини, йәнә бир қетимлиқ сотниң 2021-йили 3-айниң 11-күни ечилидиғанлиқини елан қилған.

Биз сотниң җәряни тоғрисида техиму тәпсилий мәлумат игиләш үчүн хитай тәрипидин «террорчи» дәп әйиблинип 2016-йили 8-айниң 31-күни тутуп кетилгән абдуқадир япчан әпәнди билән телефон сөһбити елип бардуқ.

У, хитайниң төһмәт қилиши билән 2016-йили 8-айниң 31-күнидин 2019-йили 2-айғичә 32 ай тутуп туруш йәрлиридә ятқанлиқини, хитайниң дәлил-испатсиз һалда түркийәниң өзини қайтуруп беришини тәләп қилғанлиқини баян қилди.

Абдуқадир япчан әпәнди өзиниң 19 йилдин буян түркийәдә туруватқанлиқини, қанунға хилап иш қилмиғанлиқини баян қилди.

Қиммәтлик радио аңлиғучилар, хитай абдуқадир япчанни «қораллиқ тәшкилат қурған, террорлуқ қилған» дәп 2003-йили дуняға елан қилғандин кейин түркийә соти уни һазирғичә 10 қетим сотлиған. Абдуқадир япчан хитайниң әйиблишигә қарита өзиниң «ундақ җинайәт садир қилмиғанлиқини, шәрқий түркистанниң хитай тәрипидин бесивелинғанлиқини, һәқиқий террорчиниң хитай икәнликини, өзиниң уйғурларниң һәқ вә һоқуқи үчүн күрәш қилғанлиқини, түркийәниң өзини сәвәбсиз тутуп туруватқанлиқини һәм өзини дәрһал қоюп бериш билән биргә пуқралиқ беришини» изчил һалда тәләп қилип кәлмәктә.

Абдуқадир япчан әпәнди хитайниң тәлипигә бинаән түркийә сотиниң 9-айниң 8-күнидики сот һөкүмидиму бурунқиға охшашла униңға истанбулниң күчүкчәкмәчә районидин чиқмаслиқ, нутуқ сөзлимәслик җазаси бәргәнликини баян қилди.

Абдуқадир япчан әпәнди һазир өзиниң мусапирлиқ салаһийәт кинишкисидин башқа нәрсисиниң йоқлуқини оттуриға қойди.

Адвокат ибраһим әргин әпәнди зияритимизни қобул қилип, түркийә сотиниң әслидә қанун бойичә абдуқадир япчанға бәргән «назарәт астида тутуп туруш» җазасини әмәлдин қалдуруши керәкликини, лекин хитай һөкүмити 3 ай бурун абдуқадир япчан тоғрисида 68 бәтлик әйибләшнамә сунғанлиқи үчүн һөкүмни узартқанлиқини баян қилип мундақ деди: «абдуқадир япчан әпәнди келәр йили 3-айда муһим бир сотқа чиқиду. Түркийә бу сотта абдуқадир япчанни ениқ бир тәрәп қилиши керәк. Лекин йеқинда хитай дөлити түркийәгә 68 бәтлик үчинчи әйибләшнамисини сунди. Буниң ичидә бәзи дәлил-испатларму бар. Лекин булар қануний җәһәттин дәлил-испат болалмайду. Нормалда түркийә соти хитайниң абдуқадир япчанни қайтуруп кетиш қарарини рәт қилиши керәк. Бундақ болған тәқдирдә ‹назарәт астида тутуп туруш қарари' бикар қилинған болиду».

Абдуқадир япчанниң адвокати ибраһим әргин әпәнди түркийә һөкүмитиниң қануний җәһәттин уни хитайға қайтуруп берәлмәйдиғанлиқини баян қилип мундақ деди: «бирләшкән дөләтләр тәшкилати абдуқадир япчанға мусапирлиқ салаһийити бәргән, шундақла түркийә асасий қанун сотиниң абдуқадир япчанни хитайға қайтурмаслиқ тоғрисида қарари вә явропа кишилик һоқуқ сотиниң ‹абдуқадир япчанни һечқандақ бир дөләткә қайтуруп беришкә болмайду' дегән қарариму бар. Буниңға асасән түркийә һөкүмити абдуқадир япчанни түркийәдин һәйдәп чиқириветәлмәйду вә хитайға қайтурупму берәлмәйду. Униң үстигә һазир япчанға берилгән ‹назарәт астида тутуп туруш җазаси'му қанунға хилап. Худайим буйруса бу дәвани утуп чиқимиз».

Адвокат ибраһим әргин әпәндиниң ейтишичә хитай һөкүмити абдуқадир япчанни қайтуруп беришни тәләп қилип, түркийәгә биринчи қетим 2016-йили, 2019-йили 5 бәтлик, 2020-йили 6-айда 68 бәтлик әйибләшнамә сунған.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт