Қирғизистанлиқ вә қазақистанлиқ уйғурлар бишкәк шәһиридә абдурешит мәхсутофни хатирилиди

Ихтиярий мухбиримиз ойған
2019-11-14
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Бишкәктә откән абдурешит мәхсутофни хатириләш мурасимидин көрүнүш. 2019-Йил 9-ноябир бишкәк.
Бишкәктә откән абдурешит мәхсутофни хатириләш мурасимидин көрүнүш. 2019-Йил 9-ноябир бишкәк.
RFA/Oyghan

9-Ноябирда қирғизистан пайтәхти бишкәктики «арзу» ресторанида қазақистан җумһурийәтлик уйғур мәдәнийәт мәркизи йенидики йигит беши кеңишиниң рәиси мәрһум абдурешит мәхсутофниң хатирисигә беғишланған мурасим болуп өтти.

Бир гуруппа қирғизистан уйғур җамаити уюштурған мәзкур мурасимға абдурешит мәхсутофни яхши билгән юрт-җамаәтчилик вәкиллири шундақла зиялийлар, мәрһумниң уруқ-туғқанлири қатнашти.

Мурасимға риясәтчилик қилған қирғизистан алий кеңишиниң сабиқ әзаси нурмуһәммәт байахуноф абдурешит мәхсутофниң қазақистандики уйғур җамаәтчилики үчүн көп яхши ишларни қилғанлиқи, униңдин ташқири йәнә қирғизистан уйғурлири уюштурған көплигән мурасимларғиму өзиниң мәслиһәтлири вә әмәлий ишлири билән ярдәм қилғанлиқини тәкитлиди. У абдурешит мәхсутофниң икки мәмликәт арисидики, болупму икки мәмликәттики уйғур җамаәтчилики оттурисидики һәмкарлиқни, достлуқни мустәһкәмләшкә алаһидә төһпә қошқанлиқини оттуриға қойди.

Мәзкур йиғинда сөзгә чиққан қирғизистан алий кеңишиниң сабиқ әзаси турсунтай сәлимоф, қирғизистан уйғурлири «иттипақ» җәмийитиниң сабиқ рәиси дилмурат әкбәроф, қазақистан уйғурлири җумһурийәтлик етно-мәдәнийәт мәркизи рәисиниң орунбасари, җумһурийәтлик «уйғур авази» гезитиниң баш муһәррири ершат әсмәтоф вә башқилар қирғизистан һәмдә қазақистан уйғурлириниң өз тили, мәдәнийити, мәтбуатини сақлап қелиш мәқситидә йүргүзүватқан паалийәтлири һәққидә өз пикирлири билән ортақлашти. Улар йәнә миллий маарипниң уйғурларниң милләт болуп сақлинип қелишидики роли һәққидә алаһидә тохталди. Нутуқ сөзлигүчиләр сабиқ совет иттипақи дәвридә қелиплишип қалған маарип, мәдәнийәт, мәтбуат, илим-пән, сәнәт вә башқиму саһәләрдики һәмкарлиқни қайта җанландурушниң муһимлиқини, болупму өз тили, маарипи вә мәдәнийитини сақлап қелишта зор утуқлар қазиниватқан қазақистан уйғурлиридин өгинидиған, тәҗрибә алидиған көп нәрсиләрниң бар икәнликини тәкитлиди.

Сөзгә чиққанлар арисида қазақистандики «туран дуняси» түркий хәлқләр мәдәнийәт фондиниң мудири, дуня түркий хәлқләр бирләшмисиниң әзаси карлин мәхпироф уйғурларларниң түрк мәдәнийитидә тутқан орнини алаһидә тәкитлиди. У дуняда бирдин-бир «уйғур» немә билән нәшр қилиниватқан, қазақистан һөкүмити тәрипидин хираҗәт билән тәминлинидиған «уйғур авази» гезитигә муштәри болушниң зөрүрлүкини тәкитлиди.

Карлин мәхпироф мәрһум абдурешит мәхсутофниң һаят вақтида «уйғур авази» гезити муштәрилириниң санини 20 миңға йәткүзүшни тәшәббус қилғанлиқи, әмма униң туюқсиз аләмдин өткәнлики, һазир қазақистанда мушу мәқсәттә җай-җайларда мәхсус муштәри топлаш орунлириниң қурулғанлиқи, бу һәрикәткә йигит башлири, юрт актиплири вә зиялийларниңму җәлп қилинғанлиқини билдүрди.

Радийомиз зияритини қобул қилған қирғизистан алий кеңишиниң сабиқ әзаси турсунтай сәлимоф әпәнди мундақ деди: «биз бүгүн қазақистанда көзгә көрүнгән шәхс мәрһум абдурешит мәхсутофни хатириләш паалийити өткүздуқ. Бүгүнки мәрикини көңүллүк өткүздуқ. Униңда униң қанчилик милләтпәрвәрликини, виҗданлиқини, меһмандостлуқини әскә елип, нәччә вақиттин буян көврүк түзүп, икки мәмликәттики уйғурларни бирләштүргәнликини әсләп өттуқ. Униң ишлири һеч қачан унтулмайду. Мән ойлаймәнки, бизниң яшлар буниңдин үлгә елип, уйғурларниң өрп-адәтлирини унтумайдиған болиду.»

Бишкәктә өткүзүлгән хатириләш мурасимниң асасий уюштурғучиси өмәрҗан һәмрайефниң пикричә, муһаҗирәттики уйғурларниң қазақистан уйғурлиридин өгинидиған нәрсилири көп икән. У йеқинда мушу мәқсәт билән бир гуруппа қирғизистанлиқ уйғурларниң қазақистанниң уйғурлар зич олтурақлашқан алмута вилайитидики хәлқ қәһримани ғени батурниң қәбрисини, 1918-йилидики «ату паҗиәси» ниң ялдамисини, йәни совет қизил әскәрлири уйғурларни қирғин қилған йәрләрни, қәһриман қиз нузугум макан әткән өңкүрләрни вә башқиму тарихий ядикарлиқларни көрүп, қаттиқ тәсирләнгәнликини оттуриға қойди. У мундақ деди: «мәқситимиз шәһәр көрүш әмәс. Биз уйғурларниң қазақистанда қандақ яшаватқанлиқини көрүп қайттуқ. Бизниң бу йәрдики яшлиримиз бу зиярәттин көзини ачти. Биз уларға көрсәттуқ. Қазақистандики яшларниң немә ишларни қиливатқанлиқини, уларниң қанчилик өм икәнликини көрсәттуқ. Һазир ишлар йүрүшүватиду, әмди аялларму бизни апарсаңлар дәватиду.»

Өмәрҗан һәмрайеф оттура асияда пәқәт қазақистандила уйғур ана тилиниң, миллий маарипниң, тиятириниң, мәтбуатиниң, әдәбиятниң сақлинип қалғанлиқини алаһидә тәкитлиди. У йәнә қирғизистан уйғурлириниң яшларни миллий роһта тәрбийәләш мәқситидә бәзи ишларни қиливатқанлиқини билдүрүп, мундақ деди: «биз 19 балини вәтәндә оқутуп кәлдуқ. Шу йәрдики бир уссулчи қизимиз: ‹ака, бу қизлириңиз уссул ойнашни билидикән, бирақ миллий пурақ, йәни уйғурчә пурақ йоқ' дегән иди. Қазақистан биздин төт-бәш қәдәм алдида кетип бариду. Мушулардин үлгә алайли. Абдурешит билән бу һәқтә көп мәқсәтлиримиз бар иди.»

Өмәрҗан һәмрайеф җумһурийәтлик баш йигит беши лавазимиға кәлгән ярмуһәммәт кибирофниңму аз вақит ичидә көп ишларни қилип үлгүргәнликини, униң икки мәмликәттики уйғурларниң өз-ара һәмкарлиқини мустәһкәмләштә җәзмән абдурешит мәхсутофниң ишини давам қилидиғиниға ишинидиғанлиқини билдүрди.

Мурасим ахирида «уйғур авази» гезитиниң баш муһәррири ершат әсмәтоф 100 данә гезитни қирғизистанлиқ уйғурларға тапшурди. Сөзгә чиққан абдурешит мәхсутофниң уруқ-туғқанлиридин униң оғли әнвәр, акиси, тонулған сатирик язғучи абдухалиқ маһмудоф вә башқилар мәзкур мурасимни уюштурғучиларға миннәтдарлиқини билдүрди.

Толуқ бәт