Әнқәрәдә шаир абдушүкүр муһәммәтниң туркчә шеирлири топлими тонуштурулди

Ихтиярий мухбиримиз әркин тарим
2021-11-02
Share
Әнқәрәдә шаир абдушүкүр муһәммәтниң туркчә шеирлири топлими тонуштурулди Шаир абдушүкүр муһәммәт өзигә беғишлап өткүзүлгән шеир кечиликидә сөзлимәктә. 2021-Йили 30-өктәбир, әнқәрә, түркийә.
RFA/Erkin Tarim

Шиветсийәдә туруватқан уйғур зиялийси шаир абдушүкүр муһәммәтниң "сәссизлигин һекайиси" йәни "җимҗитлиқниң һекайиси" намлиқ шеирлар топлими 5-май күни түрк оқурмәнлири билән йүз көрүшкәниди. Бу мунасивәт билән 10-айниң 30-күни түркийәниң пайтәхти әнқәрәдә шаир абдушүкүр муһәммәткә беғишлап шеир кечиси өткүзүлди. Мәзкур паалийәтни уюштурған түрк оҗақлири тәшкилати рәиси, хаҗәттәпә университети тарих пәнлири профессори мәһмәт өз әпәнди йиғилишта сөз қилип, хитайниң һазир шәрқий түркистанда ирқий қирғинчилиқ елип бериватқанлиқини, уйғур тилида әдәбий иҗадийәтни чәклигәнликини бундақ бир вәзийәттә чәтәлдә елип бериливатқан әдәбий иҗадийәтниң зор әһмийәткә игә икәнликини тәкитләп мундақ деди: "шәрқий 21-әсирдә адәм қелипидин чиққан ирқий қирғинчилиқ елип бериливатиду. Биз бурундин тартип шәрқий түркистан мәсилисигә көңүл бөлүп келиватимиз. Илим адәмлири, сәнәтчиләр, тәпәккур қилған кишиләрни хитай террорчи елан қиливатиду, көп санда уйғур илим адими түрмидә, җаза лагерлирида, мән бу мәсилини һәммә йәрдә оттуриға қоюшқа тиришиватимән, давамлиқ бу һәқтә паалийәт өткүзүватимиз. Бизниң түрк оҗақлири тәшкилатиниң түркийәниң һәр қайси җайлирида 90 әтрапида шөбимиз бар. Бу шөбилиримизму изчил һалда уйғурларниң һазирқи еғир вәзийити тоғрисида паалийәтләр елип бармақта. Бүгүн бу йәрдә шиветсийәдә туруватқан шаир абдушүкүр муһәммәт әпәндиниң ‹җимҗитлиқниң һекайиси' намлиқ шеирлар топлимини тонуштурулмақчи, шундақла уйғур нахша уссуллиридин өрнәкләр көримиз. Буларниң һәммиси бир милләтниң мәвҗудийитини қоғдап қелиш үчүн интайин муһим, буларму шәрқий түркистан дәвасиниң бир қисми дәп ойлаймән".

Шаир абдушүкүр муһәммәткә беғишлап өткүзүлгән шеир кечиликидә хаҗәттәпә университети тарих пәнлири профессори мәһмәт өз әпәнди сөзлимәктә. 2021-Йили 30-өктәбир, әнқәрә, түркийә.
Шаир абдушүкүр муһәммәткә беғишлап өткүзүлгән шеир кечиликидә хаҗәттәпә университети тарих пәнлири профессори мәһмәт өз әпәнди сөзлимәктә. 2021-Йили 30-өктәбир, әнқәрә, түркийә.

Шеир кечисидә алди билән китабни түркчигә тәрҗимә қилған аминә ваһит ханим шаир абдушүкүр муһәммәтниң иҗадий паалийәтлири тоғрисида қисқичә мәлумат бәргәндин кейин, әнқәрәдики "омҗа" нәшрияти тәрипидин нәшр қилинған китабни тонуштуруп өтти. У, мәзкур 97 бәтлик китабқа абдушүкүр муһәммәдниң2015-йилидин тартип язған 75 шеири таллап киргүзүлгәнликини, бу шеирларда асаслиқи вәтәнгә болған сеғиниш, уйғур миллити тартиватқан дәрд-әләмләр вә милләтниң тәқдири һәққидики мәзмунларниң әкс әттүрүлгәнликини тәкитлиди. У, йәнә мундақ деди: "биз һазирғичә вапат болған шаир вә язғучиларниң иҗадийитини баһалап, улар тоғрисида илмий муһакимә йиғинлирини ечип, уларниң әсәрлирини тәтқиқ қилип бүгүнгичә кәлдуқ. Абдушүкүр муһәммәт әпәнди бүгүнки дәврдики бизгә мирас қалған наһайити аз сандики әдәбий иҗадийәт билән шуғуллиниватқан һәм шаир, язғучи вә тәтқиқатчилиримиздин бири һесаблиниду. Абдушүкүр муһәммәт әпәнди вәтәндә биргә хизмәт қилған зиялийлар, язғучиларниң һәммиси дегүдәк турмә вә лагерларға ташлинипту. Улар әдәбий иҗадийәт билән шуғуллиниш бу яқта турсун, уларниң бурун язған әсәрлирини қоғдап қелишму мумкин болмайватиду. Бу нуқтидин елип ейтқанда һазир һәммимиз уйғур дәваси үчүн бир иш қилсақ дәватимиз. Бәзиләр сиясий паалийәт қиливатиду, бәзиләр уйғур тилини қоғдап қелиш үчүн бу хил әдәбий иҗадийәтләр билән шуғуллиниватиду. Мәнчә бу хил әдәбий иҗадийәтму шәрқий түркистан дәвасиниң муһим бир қисмидур".

Шаир абдушүкүр муһәммәткә беғишлап өткүзүлгән шеир кечиликидә  орунланған уйғурчә нахша, саз программилиридин көрүнүш. 2021-Йили 30-өктәбир, әнқәрә, түркийә.
Шаир абдушүкүр муһәммәткә беғишлап өткүзүлгән шеир кечиликидә орунланған уйғурчә нахша, саз программилиридин көрүнүш. 2021-Йили 30-өктәбир, әнқәрә, түркийә.

Аминә ваһит ханим сөзидә муһәммәт әпәндиниң әдәбий иҗадийәтлири тоғрисида тохтилип мундақ деди: "абдушүкүр муһәммәтниң вәтәндики вақтида ‹тарим, тәңритағ, хитай мусулманлири, үрүмчи кәчлик гезити, ишчилар вақит гезити, шинҗаң яшлири' қатарлиқ тонулған бәзи гезит-журналларда 350 парчидин артуқ шеири, 40 парчидин артуқ илмий мақалиси вә 20 парчидин артуқ һекайиси елан қилинған. Буниңдин сирт абдушүкүр муһәммәт әпәнди японийәлик нобел мукапатиға еришкән даңлиқ язғучи кавобати ясораниң ‹уйқудики саһибҗамал' намлиқ романини уйғур тилиға тәрҗимә қилип нәшр қилдурған. ‹Анамниң әслимиси' намлиқ бир мақалиләр топлими, ‹сәрсан роһ' намлиқ шеирлар топлими, даңлиқ нахшичи музикант күрәш көсәнниң һаяти баян қилинған ‹күрәш өлмәйду' намлиқ китаби, 20-әсирдики муһим инқилабчи муһәммәтимин буғраниң ханими аминә буғраниң һаяти баян қилинған ‹тарих унтуп кәткән аял' намлиқ китаби нәшр қилинди. Булардин сирт вәтәндә тутқундики шаирларниң шеирлиридин таллап шиветчигә тәрҗимә қилип ‹кечә' намидики китабини нәшр қилдурди. Булардин сирт ‹тилсиз қушлар' намлиқ китаб билән әзәрбәйҗанда нәшр қилинған ‹түрк дуняси шаирлири' намлиқ китаблардиму абдушүкүр әпәндиниң шеирлири орун алди. Мана әмди бүгүн бу йәрдә биз тонуштуруватқан ‹җимҗитлиқниң һекайиси' намлиқ китаби тунҗи қетим түрк тилиға тәрҗимә қилинған китаби һесаблиниду. Абдушүкүр муһәммәт һазир дуня уйғур язғучилар уюшмсиниң баш катипи, шиветсийә язғучилар уюшмисиниң әзасидур".

Кейин, абдушүкүр әпәнди йиғинда сөз қилип, өзиниң әдәбий иҗадийәтлири тоғрисида қисқичә мәлумат бәргәндин кейин мәзкур китабта орун алған шеирларниң асасий мәзмуни тоғрисида тохтилип мундақ деди: "мениң шеирлиримму уйғур шеирийитиниң бир парчиси һесаблиниду. Мениң шеирлиримда немиләр ипадиләнгән? немиләр әкс әттүрүлгән? дегәндә вәтәндә язған шеирлиримда иҗтимаий турмуш, сөйгү вә муһәббәт баян қилинғаниди. Чәтәлгә чиққандин кейинки шеирлиримда болса һәсрәт, сеғиниш әкс әттүрүлгән. Йәни һәсрәт дегинимиздә вәтәнгә болған һәсрәт, вәтәнгә болған сеғиниш. Шеирлим һәмдә бир интилиш, униңдин башқа көңлимиздики вәтәнниң образи, ата-анилиримға болған сөйгү қатарлиқ кәң һес туйғуларға мәркәзләшкән".

Шаир абдушүкүр муһәммәт әпәнди 2017-йилидин кейин язған шеирлириниң асасий мәзмуни тоғрисида тохтилип мундақ деди: "2017-йилидин кейин язған шеирлиримда болса, вәтинимиздә һазир йүз бериватқан иҗтимаий, сиясий зулум вә хәлқимизниң роһий һаләтлири, бизниң ичимиздин қайнап чиқиватқан ғәзәп-нәпрәт қатарлиқ мәзмунлар асасий салмақни игиләйду".

Кейин йәнә абдушүкүр муһәммәт әпәнди "җимҗитлиқниң һекайиси" намлиқ шеирлар топлимидики шеирлардин таллап декламатсийә қилип бәрди. Арқидин истанбулдин кәлгән уйғур яш өткүр билән қаһар "дил күйи, көркәм тәңритағ" намлиқ музикини тәмбүр вә дап билән орунлап бәрди. Әң ахирида қаһар "пәтнус уссулини" орунлиди.

Абдушүкүр муһәммәт әпәнди1967-йили кучада дуняға кәлгән. Балилиқ чағлирини ғулҗиниң күнәс наһийәсидә өткүзгәндин кейин, 1982-йили ата-анилири билән бирликтә кучаға қайтқан. Толуқ оттура мәктәпни пүттүргәндин кейин қәшқәр педагогика университети әдәбият кәспидә оқуған 2003. -Йили шиветсийәгә чиққучә үрүмчидә 13 йил оқутқучилиқ қилған.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт