Adriyan zénz: "Qeshqer sotigha méni erz qilghan xitay shirkiti del méning doklatim sewebidin ziyan tartqan shirket idi"

Muxbirimiz irade
2021-04-16
Share
Adrian-Zenz-guwahliq-dolet-mejlisi.jpg Amérika dölet mejliside échilghan "Xitaydiki siyasiy we diniy heqler depsendichiliki" témisidiki guwahliq bérish yighinida tonulghan mutexessis adr'an zénz ependi guwahliq bermekte. 2019-Yili 10-dékabir, washin'gton.
RFA/Eziz

Gérmaniyelik tetqiqatchi adriyan zénz xitay hökümitining Uyghurlargha irqiy qirghinchiliq yürgüzüwatqanliqini ispatlashta zor rol oynighan tetqiqatchi. U xitay hökümiti özi élan qilghan höjjet we xewerlerni tetqiq qilish asasida "Xitay kompartiyesining Uyghurlarning tughulush nisbitini kontrol qilish herikiti" we shundaqla "Shinjangdiki mejburiy emgek" qatarliq muhim doklatlarni élan qilip zor ghulghula qozghighan. Uning bu doklatliri amérikaning xitayning Uyghurlargha qiliwatqan zulumini irqiy qirghinchiliq dep tonushi we shundaqla amérika, en'giliye, kanada we yawropa ittipaqi bolup jem'iy 30 döletning xitay emeldarlirigha qarshi jaza tedbirlirini yolgha qoyushigha türtkilik rol oynighan idi.

Xitay hökümiti bu seweblik öz teshwiqat wastilirida izchil adriyan zénzgha hujum qilip kelmekte. Yéqinda yene xitay hökümet awazi bolghan "Yershari waqti géziti" de "Adriyan zénzshinjang paxtilirining shenige dagh chüshürgenliki üchün qeshqerdiki zawutlarning uni qeshqer ottura sot mehkimisige erz qilishqa teyyarliniwatqanliqi" heqqidiki xewer élan qilin'ghan.

Xitay tashqiy ishlar ministérliqining bayanatchisi jaw lijyen 14-aprél künidiki axbarat yighinida qeshqer sotining 2-april küni mezkur erzni qobul qilghanliqini jakarlap: "Qeshqer sotining adriyan zénz heqqidiki erzni tapshurup alghanliqidin bekmu xursen bolduq. Xitay qanun bilen bashqurulidighan dölet, bu qanun bilen idare qilish we xitay xelqining hoquq-menpe'etini qoghdash éngining kücheygenlikini eks ettürdi," dégen idi.

Melum bolushiche, adriyan zénzni yerken nahiyesidiki "Shyongying toqumichiliq cheklik shirkiti" erz qilghan bolup, mezkur shirket del adriyan zénz Uyghurlarni mejburiy emgekke séliwatqan xitay toqumichiliq shirketliri heqqide élan qilghan doklatida tilgha alghan shérket iken.

Adriyan zénz radiyomizgha mundaq dédi: "Bu shirket men tetqiqat doklatimda mexsus tilgha alghan shirketlerning biri. Ular Uyghurlarni ishlitish we yötkeshte gheyriy-resmiy herbiy tüzüm boyiche ish köretti, mehsulatliri asasen chet'ellerge ékisport qilinatti. Men ularning amérikagha qanchilik ékisport qilghanliqini ochuq bilmisemmu, emma amérika shinjang paxtilirini chekligendin kéyin ziyan tartqanliqi muqerrer. Uning üstige bashqa döletlermu oxshash tedbirlerni alsa, yenimu köp ziyan tartidighanliqi éniq. Shunga ular méni sotqa erz qilmaqchi boptu."

Derweqe, jawlijyen shu kündiki bayanatida "Adriyan zénzning mish-mish parangliri shinjangning qanunluq tijaret qilidighan karxaniliri we japaliq ishlesh arqiliq namratliqtin qutulghan kishilerning menpe'etige ziyan yetküzdi, dawaning ilgiri sürülüshige egiship, xitay xelqi we xelq'ara jem'iyet adriyan zénz we uning arqisidiki xitaygha qarshi küchlerning epti-beshirisini yenimu tonup yétidu," dégen ibarilerni qollan'ghan.

Tetqiqatchi adriyan zénz özining bu xizmetliri sewebidin téd kruz, tom kotton qatarliq bir qisim amérika dölet mejlis ezaliri bilen bir qatarda xitaygha kirishi cheklen'gen bolsa, xitay yawropa parlaméntining bir qisim ezaliri we yawropadiki tetqiqat organlirigha jaza tedbiri élan qilghandimu, adriyan zénzge jaza tedbiri qoyghan idi.

Amérikadiki élshat hesen ependi xitaygha kirishi cheklen'gen adriyan zénzni xitayda sotqa bérishning özining xataliqini bildürüp, "Bu dawa peqetla simowlluq xaraktérge ige," dep körsetti.

Yerkendiki bu xitay shirkiti adriyan zénz üstidin qeshqer sotigha sun'ghan erzide qeshqer ottura sot mehkimisining adriyan zénzdin tetqiqatini toxtitishini, tölem töletküzüp bérishini we shirkettin kechürüm sorashni buyrishini telep qilghan iken.

Adriyan zénz bu sotning bashqilargha ségnal bérishni meqset qilghan bolushi mumkinlikini éytti. U mundaq dédi: "Menche, bu simowl xaraktérliq bolushimu mumkin. Buning tereqqiyatini aldimizda körimiz. Méning xitayda yaki shinjangda héchqandaq mal-mülkim yoq, bu manga héchqandaq tesir körsetmeydu. Emma xitay bu arqiliq bu heqte tekshürüp tetqiq qilip xewer ishlewatqan chet'el axbaratchilirigha signal bériwatqan bolushi mumkin, eger xitay ularnimu erz qilsa, bu xewer organlirining köpinchilirining xitayda ishxaniliri bolghachqa ulargha belgilik tesiri bolushimu mumkin."

Ilshat hesen ependi bolsa xitay hökümiti qeshqer sotidiki dawaning amérikada yashaydighan birini ijra da'irisige alalmaydighanliqini bilip turup qilghan erzi peqet xitaydiki puqralarni aldash, öz teshwiqatini qanat yaydurush we shundaqla adriyan zénzge oxshash Uyghur mesilisige köngül bölwatqan tetqiqatchilarni parakende qilishni meqset qilghan oyun, dep bahalidi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet