Қазақистан афғанистандин қачқан мусапирларни қобул қилмақчикән

Ихтиярий мухбиримиз ойған
2021-08-26
Share
Қазақистан афғанистандин қачқан мусапирларни қобул қилмақчикән Афғанистандин чиқип кетиш үчүн кабул айродромиға кәлгән хәлқләр. 2021-Йили авғуст.
Oqurmen teminligen

Кейинки вақитларда дуняниң көплигән аммиви әхбарат васитилириниң, мәмликәтләрниң, хәлқара тәшкилатларниң, мутәхәссисләрниң диққәт нәзәриниң афғанистанға ағдурулғанлиқи мәлум. Болупму афғанистан вәзийитиниң қошна мәркизий асия дөләтлирини, җүмлидин таҗикистан, өзбекистан вә түркмәнистанниму беарам қиливатқанлиқи ениқ. Талибан һәрикитиниң қораллиқ һуҗумлири нәтиҗисидә афғанистан һәрбий күчлириниң бәзи қисимлириниң таҗикистан вә өзбекистан территорийәсидин панаһлиқ издиши бу мәмликәтләр һөкүмәтлириниң қаттиқ бихәтәрлик чарилирини көрүшкә мәҗбур қилғанди. Нөвәттә қазақистанниңму афған қачақлирини қобул қилишиниң мумкинлики һәққидә хәвәрләр аммиви әхбарат васитилириниң йәнә бир қизиқарлиқ темисиға айланмақта.

"рател қазақистан" ахбарат агентлиқи елан қилған "қазақистанниң қайси областлирида қачақлар үчүн лагерлар орнитилиши мумкин?" намлиқ мақалида ейтилишичә, мәмликәтниң пәвқуладдә хизмәт министирлиқи иҗтимаий таратқуларда бу һәқтә һөҗҗәтниң тарқитиливатқанлиқиниң растлиқини билдүргән. Министирлиқ бир нәччә област рәһбәрликлиригә афғанистандин қачақларни қобул қилиш зөрүрийити пәйда болған тәқдирдә уларни орунлаштуруш тәйярлиқлирини қилиш көрсәтмисини бәргән. Униң тизимиға ятақларни төт айлиқ озуқ-түлүк, дора-дәрмәк вә башқиму һаҗәтлик нәрсиләрни тәйярлаш, уларниң бихәтәрликини тәминләшкә охшаш мәҗбурийәтләр киридикән.

Қазақистан қандақ шараитта афған қачақлирини қобул қилиши мумкин? буниңға мәмликәтниң мумкинчилики йетәмду?

Қазақистан хәлқара кишилик һоқуқ бюросиниң директори евгений җовтис әпәнди қазақистанниң илгириму афғанистандин аз санда қачақларни қобул қилғанлиқини тәкитлиди. Униң пикричә, афғанистанда ахирқи бир нәччә йилниң ичидә йүз бәргән сиясий өзгиришләр ақивитидә илгири қазақистанда оқуған бәзи афған пуқралири қазақистанға орунлишип, кейин вәзийәт турақлашқандин кейин уларниң бәзилири қалған болсиму, бәзилири өз маканиға қайтип кәткәникән. Асаслиқ қачақлар һаятиға хәвп туғулған афғанлар болғаникән.

Евгений җовтис мундақ деди: "һазир шәкилләнгән вәзийәтниң хели мурәккәп икәнлики чүшинишлик. Сәвәби америка әскәрлири чиқип кәткәндин кейин қачақлар мәсилиси оттуриға чиқти. Бу қачақларниң мутләқ көп қисми илгирики афған һөкүмити билән һәмкарлишип ишлигәнләр һәм уларниң аилилири. Әмди һазир америка вә униң иттипақдашлири қачақларни орунлаштуруш бойичә һәрикәт қиливатиду. Илгири қазақистанда афған қачақлирини қобул қилиш тоғрилиқ хәвәрләр пәйда болған болсиму, әмма бу рәсмий даириләр тәрипидин инкар қилинғанди. Шундақ болсиму һазир уларни қобул қилиш мумкинчилики пәйда болуп, бу рәсмий етирап қилинди. Әмма буниңға амиллар йетәрлик болуши лазим. Бу иш һәм бирләшкән дөләтләр тәшкилатиниң қачақлар ишлири бойичә комиссари билән бирликтә елип берилиду. Бу жәһәттә қазақистанниң тәжрибиси йетиду, дәп ойлаймән. Әлвәттә, буниңдин ташқири қачақларни қобул қилишқа қарши чиқиватқанларму йоқ әмәс. Шундақтиму қазақистан бихәтәрликигә һеч қандақ хәвп туғулмайду. Һазирниң өзидиму қазақистанға келиватқанларниң сани бу әлдин кетиватқанлардин аз. Шуниң үчүн қазақистанниң буниңға иқтисадий вә мәнивий күчи йетәрлик, дәп ойлаймән."

Униң ейтишичә, афған қачақлирини асасий җәһәттин һәр хил саһәләрниң мутәхәссислири тәшкил қилған болуп, уларни иш билән, макан билән тәминләш мәсилисиму баркән. Лекин буниңға җавапкар идариләр тәрипидин мәхсус хираҗәт бөлүнсә, униң иҗабий һәл қилиниши мумкинкән.

Сиясәтшунас вә һоқуқ қоғдиғучи ғалим агелейофниң ейтишичә, қазақистан бирләшкән дөләтләр тәшкилати 1951-йили имзалиған хәлқара мусапирлар әһдинамиси вә униң тәләплиригә қаттиқ риайә қилип кәлгәникән. У мундақ деди: "ойлаймәнки, қазақистан 2-3 миңғичә адәмни қобул қилалайду. Буниңғичә америка, германийә, әнглийә вә башқа мәмликәтләр қобул қилди вә қиливатиду. Бу җәһәттә мәркизий асия җумһурийәтлири чәттә қарап турмайду. Өзбекистан рәсмий буниңдин баш тартқан болсиму, афғанистанниң шималида яшаватқан өзбекләрни қобул қилиш мумкин, дәп ойлаймән. Әмди қазақларға келидиған болсақ, уларниң сани 200 әтрапида. Һазир бу мәсилә үстидә қазақистан дипломатлири ишләватиду. Һазирчә талибанлар мушу айниң ахириғичә қачақларниң чиқип кетишигә рухсәт қилди. Шуниң үчүн қазақистан һөкүмити уларни елип чиқиш үчүн бар мумкинчиликләрдин пайдилиниду."

Игилишимизчә, 2011-йили қазақистанда қачақлар тоғрилиқ қанун қобул қилинған болуп, бу ишлар бойичә ички ишлар министирлиқи шуғуллинидикән. 2019-Йилқи мәлуматлар бойичә мәмликәттә яшаватқан 523 қачақниң 509 афғанистандин кәлгән қачақлар икән.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт