Ташкәнттә атақлиқ композитор һаким хеләмоф аләмдин өтти

Ихтиярий мухбиримиз ойған
2021-02-19
Share
Ташкәнттә атақлиқ композитор һаким хеләмоф аләмдин өтти Тонулған сазәндә, композитор, мәмликәттики тунҗи уйғур миллий ансамбилиниң йетәкчиси болған һаким хеләмоф әпәнди.
RFA/Oyghan

Өзбекистанда әйни вақитларда пәқәт җумһурийәт даирисидила әмәс, бәлки униң сиртидиму кәң тонулған көплигән уйғур дөләт вә җамаәт әрбаблириниң, атақлиқ сәнәткарлириниң, алимлириниң, язғучилириниң, рәссамлириниң яшиғанлиқи мәлум. Уларни өзбекистанла әмәс, шуниңдәк оттура асия, һәтта дуня миқясидики уйғурларму яхши биләтти һәм әсләйтти. Йеқинда өзбекистан пайтәхти ташкәнт шәһиридә әнә шундақ шәхсләрниң бири, тонулған сазәндә, композитор, мәмликәттики тунҗи уйғур миллий ансамбилиниң йетәкчиси болған һаким хеләмоф 85 йешида аләмдин өтти.

Игилишимизчә, һаким хеләмоф өзи қазақистанда туғулған болсиму, кейинки йиллири өзбекистанда оқуп, һаятиниң көп қисмини өзбекистан радийо-телевизийә комитети йенидики уйғур нахша-уссул ансамбилиниң қурулушиға һәм раваҗлинишиған сәрп қилғанкән.

Өзбекистанда қурулған уйғур ансамбили. Һаким хеләмоф 1-қатарда солдин үчинчиси. 1960-Йилларниң ахири, ташкәнт.

Биз мәрһум һаким хеләмофниң һазир ташкәнт шәһиридә яшайдиған кәспдиши, сәпдиши, пешқәдәм сәнәткар турсун шавдуноф билән алақилаштуқ.

Турсун шавдуноф әпәнди зияритимизни қобул қилип, өзиниң мәзкур ансамбилда мәрһум билән узун йиллар биргә ишлигәнликини һәмдә униң ярдәмчиси болғанлиқини оттуриға қоюп, мундақ деди: "ансамбил қурулуп, 30 дәк адәм ишләп кәлгән идуқ. Ишләш җәрянида уйғурларниң 12 муқамини рәтләш мәсилиси болуп, шу вақиттики өзбәкистанниң рәһбири шәрәп рәшидоф ‹12 муқамиңларни шәрқий түркистанда хитай яман қиливатиду, йоқ қиливатиду, шуни бу йәрдә силәр тикләңлар, ' дәп ейтқандин кейин уни тикләшкә һәрикәт қилип, яркәнттин, алмутадин, бишкәктин бәш муқамчини йиғип елип кәлгән. Шулар 7-8 айдәк йезип кәтти. Шуниңдин кейин уларниң орниға султанмурат ака рәзәмофни елип қалди. У муқам башлиқи болуп, 12 муқамни рәтләп чиқтуқ. Шу муқамни бизниң уйғур ансамбили тәшкил қилған. Униңдин сирт уйғурларниң қәдимидин тартип ейтилип кәлгән нахша-сазлириниң һәммисини биз лентаға йезип, пүттүргән."

Турсун шавдуноф йәнә мәзкур уйғур ансамбилиниң радийо вә телевизийә дөләт комитетидин дөләт филормонийәси қармиқиға өтүп, мәмликәт ичидә, шундақла қазақистанниң уйғурлар туридиған көплигән шәһәр вә йезилириға консерт қоюп барғанлиқини билдүрди. Униң ейтишичә, ансамбил қатнашқучилириниң йеши тошуп, дәм елишқа чиққандин кейин, уларниң сани азийип, кейин униң паалийити тамамән тохтиғаникән.

Турсун шавдуноф ансамбилниң уйғур ели билән бағлинишиниң тамамән болмиғанлиқини, әмма буниңға бир пурсәт туғулғанлиқини ейтти: "филормониядә ишләватқанда биз алақә қилған вақтимизда бизни үрүмчигә тәклип қилди. Биз баридиған болуп, барғандин кейин улар бу яққа келидиған болуп келишкән. Кейин туюқсиз филормонийә директори өзбекистан болғандикин биринчи болуп өзбекләр барсун, униңдин кейин силәр бериңлар. Һазир силәр барсаңлар сәл нақолай болуп қалиду, дәп, бизни қалдуруп, өзбек гурупписини әвәтти. Улар барғанда биздин халисхан қадирова вә султан мәмәтоф үрүмчидә икән. Үрүмчидикиләр бизни келиду дәп һәммә яққа елан қилип боптикән. Кейин биз баралмай, өзбек гурупписи барғандин кейин һәйран болуп, бәрибир консертни өткүзүш керәк дәп, улар өзлириму консерт қилип, халисхан билән султанни шуниңға қошуп қоюпту."

Униң билдүрүшичә, һазир ташкәнттә өзбекистан уйғур мәдәнийәт мәркизи тәрипидин тәшкилләнгән "гүлдәстә" ансамбили паалийәт елип бериватмақтикән. Болупму яшлардин тәркип тапқан мәзкур ансамбилға турсун шавдуноф йеқиндин ярдәм берип кәлмәктикән.

Игилинишичә, һаким хеләмофниң аләмдин өтүши пүткүл уйғур сәнити үчүн чоң җудалиқ болуп, бу қазақистандики уйғурларниму еғир қайғуға муптила қилғанкән һәм мәрһумниң иҗад қилған нахшилири қазақистан сәнәт һәвәскарлириға яхши тонушкән.

Зияритимизни қобул қилған әйни вақитларда өзбекистанниң тонулған сәнәткарлири билән йеқиндин арилашқан һәм уларни өзиниң устазлири дәп һесаблайдиған қазақистанлиқ сәнәткар һәлимә шавайева ханим мундақ деди: "бу шум хәвәрни аңлап, өткән өмрүм есимгә чүшүп кәтти. Һаким ака бизниң аилигә дост иди. 1978-Йили оқушни пүттүрүп, ташкәнткә тиятир институтиға оқушқа чүштүм. Бу йиллири радийо аңлитиш комитетини хеләм худабәрдийеф башуратти. Шу йәрдики уйғур ансамбилиниң бәдиий рәһбири һаким ака хеләмоф иди. Мән иш тәҗрибәмни көтүрүш үчүн шу ансамбилға тез-тез берип, нахша ейтип, дикторлуқ қилип йүрдүм. Һазир шуларни әсләп, өзүмни бәхитлик дәп һесаблаймән. Һаким ака кичик пеил, йүрики кәң, хушхой, талантлиқ сазәндә һәм композитор. Нәччилигән оркестрларға сазлар, нахшиларға музикилар йезип қалдурғанди."

Қуддус ғоҗамяроф намидики дөләт академийәлик уйғур музикилиқ комедийә тиятири "нава" ансамбилиниң рәһбири нияз турсуноф әпәнди зиярититмизни қобул қилип, мундақ деди: "һаким ака өзиниң барлиқ һаятини пәқәт сәнәткә беғишлиған. Мән ташкәнт ақартиш техникомида оқуватқан пәйтимдә һаким акиниң нахшилирини, сазлирини уйғур ансамбили артислири орунлишида аңлап, наһайити бәһриман болаттим. 1977-Йили мән ташкәнт мәдәнийәт институтиға чүшкәндә мени шу ансамбилға тәклип қилған. Шу пәйттә һаким ака хеләмоф уйғур ансамбилиға рәһбәр иди. Шу йили сәмәрқәнттә өткән дуня муқамчилар фестивалиға қатнашқан идуқ. Шу пәйттә ансамбил орунлиған номурлар тизиминиң бай икәнликини көрдүм. Һаким ака өзиниң сәнәткар һәм сазәндә, равапчи сүпитидә ансамбилниң номурлар тизиминиң бейишида көп хизмәт қилған. У уйғур хәлқигә кәң тонулған ‹салам, әзиз қериндашлар', ‹кәлсә', ‹көзиниң хумари бар', ‹анамға' охшаш нурғун нахшиларни иҗад қилғанди. ‹Нава' ансамбили нахшичилириму шу тизимдин елип, хәлқимизгә тәқдим қилған идуқ."

Нияз турсуноф һаким хеләмоф рәһбәрликидики ансамбилда арупҗан муһәммәтоф, әнвәрҗан бақийеф, султанмурат рәзәмоф, һавахан әзизова охшаш даңлиқ сазәндиләрниң ишлигәнликини билдүрди.

Игилишимизчә, һаким хеләмоф 1936-йили алмута вилайтиниң уйғур наһийәсигә қарашлиқ чоң ақсу йезисида дуняға кәлгән болуп, 1958-йили алмута консерваторийәсиниң чалғу әсваблар факултетиға оқушқа чүшкәникән. У қазақконсерт бирләшмиси йенида қурулған ансамбилда ишләп, андин ташкәнт дөләт консерваторийәсигә оқушқа чүшкән. Аилә шараити билән у мәзкур билим дәргаһини пүттүрәлмәй, һәмзә намидики музикилиқ мәктәптә билим тәһсил қилған. 1966-Йили қурулған уйғур ансамбилида у ансамбил рәһбириниң мәслиһәтчиси вә равапчи болуп ишләп, кейин 20 йил давамида униңға рәһбәрлик қилған. 1968-Йили һаким хеләмоф башқиму атақлиқ уйғур сәнәткарлири билән бирликтә 12 муқамни рәтләш, магнетлиқ лентаға чүшүрүш вә пластинкиға елишқа зор төһпә қошқан. У 100 дин ошуқ музика әсәрлириниң аптори.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт