Amérika dölet mejliside Uyghur diyaridiki mejburiy emgek témisida guwahliq bérish yighini échildi

Muxbirimiz eziz
2019-10-17
Élxet
Pikir
Share
Print
Amérika dölet mejliside Uyghur diyaridiki mejburiy emgek témisida guwahliq bérish yighini échildi. 2019-Yili 17-öktebir. Washin'gton.
Amérika dölet mejliside Uyghur diyaridiki mejburiy emgek témisida guwahliq bérish yighini échildi. 2019-Yili 17-öktebir. Washin'gton.
RFA/Eziz

Lagérlar mesiliside xelq'araning küchlük bésimigha duch kelgen xitay hökümiti yéqindin buyan lagér tutqunlirining mutleq köp qismining "Jem'iyet qoynigha qaytip kelgenliki" ni tekitleshke bashlighan idi. Emma aridin köp ötmey atalmish "Jem'iyet qoynigha qaytip kelgen" bu tutqunlarning emeliyette lagérdin héchqanche perq qilmaydighan zawutlarda mejburiy emgekke séliniwatqanliqi heqqide köpligen uchurlar melum boldi.

Lagér tutqunlirining mejburiy emgekke sélinishigha a'it ispatlarning köplep melum bolushigha egiship, gherb dunyasidimu bu mesilige qarita küchlük inkas peyda boldi. Amérika dölet mejliside 17-öktebir küni ötküzülgen "Shinjangdiki mejburiy emgek, zor tutqun we ijtima'iy kontrolluq" témisidiki guwahliq yighinini buning bir misali, déyishke bolidu. 

Amérika dölet mejlisi qarmiqidiki xitay ishliri ijra'iye komitétining re'isliridin awam palata ezasi jim mekgowérin aldi bilen söz élip, Uyghurlar diyarining eng yéqinqi ehwali heqqide melumat berdi. Bolupmu hazir xitay hökümitining Uyghurlar diyarida lagirlarni shiddet bilen kéngeytip, alliqachan bir milyondin oshuq Uyghurni tutqun'gha aylandurup bolghanliqini, lagér sirtidiki balilar we ayallarning türlük ijtima'iy paji'elerge duch kéliwatqanliqi, shu sewebtin beziler Uyghurlar diyarini "Üsti ochuq türme" dep teswirlise, yene bezilerning xitay hökümitini "Insaniyetke qarshi jinayet sadir qiliwatidu" dep qarawatqanliqini éytip ötti. Shuningdek, hazir otturigha chiqiwatqan köpligen maddiy ispatlardin bu tutqunlarning alliqachan kolléktip yosunda mejburiy emgekke séliniwatqanliqini körüwélish mumkinlikini tekitlep, bu qétimqi guwahliq bérish yighinining del mushu mesililerge qarap chiqish üchün uyushturulghanliqini alahide eskertti. 

Guwahliq bérish yighinida "Komunizim qurbanliri xatire fondi" ning xadimi doktur adryan zénz aldi bilen söz aldi. U xitay hökümitining türlük höjjetliri we munasiwetlik matériyalliri asasida ghayet zor sandiki saqchilar qoshuni berpa qilish we nazaret méxanizmi ornitishni tamamlighan xitay hökümitining "Térrorluqqa qarshi urush" ning kéyinki qedimi süpti'ide "Ijtima'iy muqimliq we uzaq mezgillik eminlik" ni nishan qilghanliqini, bu nishan'gha yétish üchün xitay hökümitining "Namratliqtin qutuldurush" namida "Terbiyelesh" ke toplan'ghan Uyghurlarni sistémilashqan zawutlar we yéza-kentlerdiki zawutlarda mejburiy emgekke séliwatqanliqini, oqush yéshigha yetmigen balilarni bolsa hökümetning bashqurushidiki yeslilerge élip kétip, ayallarnimu bu xil emgeklerning qurbanigha aylanduruwatqanliqini éytip ötti. 

Uyghur kishilik hoquq qurulushi teshkilati idare hey'itining re'isi, adwokat nuri türkel nuqtiliq qilip xitay hökümitining mejburiy emgekni zulum we kontrolluqning wasitisi qiliwalghanliqi heqqide toxtilip ötti. Bolupmu xitay hökümitining asasliq toqumichiliq bazisini Uyghurlar diyarigha berpa qilish arqiliq xitaydiki paxta zapisining 80 pirsentini teshkil qilidighan Uyghurlar diyarini hem xam eshya hem mehsulat bazisi qilip chiqqanliqini, emdilikte bolsa lagirlardiki tutqunlarning mushu zor sana'et bazisigha lazimliq emgek küchi süpitide mejburiy emgekke séliniwatqanliqini éytip ötti. 

Bu qétimqi guwahliq bérish yighinigha nyo york uniwérsitétining proféssori maykil posnér we "Xelq'ara istratégiye merkizi" ning xadimi emiy lérmu teklip qilin'ghan idi. Ular asasliqi mejburiy emgekke séliniwatqan lagér tutqunlirining qan-teri bedilige pütüp chiqiwatqan toqumichiliq mehsulatliri hemde bularni bayqut qilishning zörürlüki heqqide toxtaldi. Bolupmu yéqinda "Kosko" shirkitining xotendiki teyda guruhi ishligen balilar kiyimlirini import qilishi, bu xil mehsulatlarni sétiwélishning özi ashu zulumgha shérik bolushqa barawer ikenlikini sözlep ötti. 

Guwahliqtin kéyin amérika awam we kéngesh palatasining ezaliri guwahliq bergüchilerdin Uyghurlar diyaridiki mejburiy emgekning kölimi, bu xil hadisining iqtisadiy ünümni yaki siyasiy meqsedni közligenliki dégendek témilar boyiche bir qatar so'allarni soridi. 

Yighin'gha amérika hökümi'itning bir qisim xadimliri, washin'gton shehiridiki bezi ammiwi teshkilatlarning wekilliri, shundaqla bir qisim Uyghur jama'iti qatnashti.

Toluq bet