Америка-хитай риқабити алаһидә комитетиниң доклатида, уйғурларни бастурушқа шерик ширкәтләрни нәдила болса чәкләш вә җазалаш оттуриға қоюлған

Вашингтондин мухбиримиз җәвлан тәйярлиди
2024.02.12
Mike-Gallagher.jpg Америка-хитай истратегийәлик риқабәт пәвқуладдә комитетиниң рәиси майк галлагер(Mike Gallagher) “мустәбитләрниң иттипақлишиши-хитай һөкүмитиниң американиң дүшмәнлирини қоллиши” мавзулуқ испат аңлаш йиғинида сөзлимәктә. 2024-Йили 30-январ, вашингтон.
selectcommitteeontheccp.house.gov

Америка-хитай риқабити алаһидә комитети йеқинда америкиниң хитайға ярдәм бериватқан мәбләғ селиш ширкәтлири һәққидә 68 бәтлик бир доклат елан қилған.

 “хитайға мәбләғ салғучилар: американиң тәвәккүл мәблиғи хитай армийәсигә вә хитайниң кишилик һоқуқ дәпсәндичиликигә қандақ ярдәм бәрди? ” намлиқ бу доклатта мундақ дейилгән: “биз шуни байқидуқки, американиң 5 тәвәккүл мәблиғи ширкити хитайниң ирқий қирғинчилиқни өз ичигә алған кишилик һоқуқ дәпсәндичиликигә ярдәм бериватқан юқири техника ширкәтлиригә аз дегәндә 3 милярд доллар мәбләғ салған, хитай армийәси билән тохтам имзалиған яки хитай һөкүмитиниң йерим өткүзгүч саһәсидики тәминләш зәнҗиригә һаким болуш қара нийитини күчләндүргән. Униңдин башқа, американиң тәвәккүл мәблиғи ширкәтлири хитайниң һалқилиқ техника ширкәтлирини техникилиқ учур, мәслиһәт вә башқа ярдәмләр билән тәминлигән” .

Мәзкур доклатта, америкадики мәбләғ селиш ширкәтлириниң сүний әқил техникиси, йерим өткүзгүч (чип) техникиси вә башқа саһәләрдә хитайниң, җүмлидин хитай армийәсиниң күчлинишигә қандақ ярдәм бәргәнлики пакитлиқ һалда йорутуп берилгән һәмдә буниңға мунасивәтлик вәзийәт тәһлили йүргүзүлгән, андин америка һөкүмитигә муһим тәклипләр сунулған.

 “мукәммәл сақчи дөлити” намлиқ китабниң аптори, американиң дөләт хәвпсизлики вә техника риқабәт күчини қоғдайдиған “техника һәмкарлиқ қурулуши” ниң сиясәт директори җеффери кейин (Geoffrey Cain) радийомизға қилған сөзидә, бу доклатниң америка капитал базиридики қараңғулуқни ечип бәргәнликини билдүрүп мундақ деди: “улар хитайдики кишилик һоқуқ дәпсәндичиликигә ярдәм бәргән ширкәтләрни наһайити яхши көрситип берипту. Буларниң ичидики ‛секюя капитали‚ (Sequoia Capital) қатарлиқ ширкәтләр киремний җилғисида актип һәрикәт қилиду, улар чоң техника ширкәтләрни мәбләғ билән тәминләйду. Улар йәнә америкадики фейсбок қатарлиқ ширкәтләргә мәбләғ ярдими қилған. Бу йәрдики мәсилә шуки, улар хитайға берип, кишилик һоқуқ дәпсәндичиликигә ярдәм қиливатқан ширкәтләргә мәбләғ селишни халайду. Бу бәкму қорқунчлуқтур. Мән һөкүмәтниң буниңға қарита қиливатқан ишлиридин хушалмән, чүнки бу узундин бери мәвҗут бир мәсилидур”.

Америкадики сиясий көзәтчи илшат һәсән әпәнди мәзкур доклатниң америкадики “һәммидин мәнпәәт әла” дәйдиған, хитайниң рәзиллики вә хәтирини тонуялмиған ширкәтләргә берилгән бир рәддийә вә агаһландуруш икәнликини билдүрди.

Бу доклатниң “сүний әқил” темисидики бөлүмидә, америка һөкүмити тәрипидин қара тизимликкә елинған хитай сүний әқил техникиси ширкәтлириниң уйғур районидики ирқий қирғинчилиқ вә башқа кишилик һоқуқ дәпсәндичиликигә қандақ ярдәм бәргәнлики, сүний әқил техникиси ишлитилгән тәқип-назарәт системисиниң уйғур мәҗбурий әмгики билән қандақ четишлиқ икәнлики, нәччә милярд доллар мәбләғ селинған байт дәнс ширкитиниң коммунист хитайниң тор дуняси мустәбитлики вә америкиниң дөләт хәвпсизликигә қандақ зиян йәткүзүватқанлиқи, қара тизимликтики сүний әқил техникиси ширкәтлириниң йәнә хитай азадлиқ армийәсигә қандақ ярдәм бәргәнлики пакитлар билән көрситилгән.

Доклатниң “йерим өткүзгүч мәһсулат” бөлүмидә, америка мәблиғиниң хитай һөкүмити йөләватқан йерим өткүзгүч саһәсидики ширкәтләргә қандақ ярдәм бәргәнлики, бу ширкәтләрниң болса “хитай азадлиқ армийәси” вә хитайниң җасуслуқ, бихәтәрлик саһәлирини арқа сәптин қандақ қоллаватқанлиқи баян қилинған.

Униңдин башқа, доклатта америка тәвәккүл мәблиғиниң хитай ширкәтлириниң мәбләғ, техника вә башқуруш саһәлиридә тәрәққий қилишиға һәмдә хәлқаралишишиға, җүмлидин америка ширкәтлири билән һәмкарлишишиға түрткә болғанлиқи қәйт қилинған.

Илшат һәсән әпәнди американиң мәбләғ селишиға еришкән хитай ширкәтлириниң сүний әқил, йерим өткүзгүч вә био-техиника саһәлиридә өзини тәрәққий қилдуруп, уни уйғурларға бастурушқа, хитайниң ичи вә сиртида коммунист хитайниң контроллуқини ишқа ашурушқа ишләткәнликини баян қилди.

Америкадики рәнд сиясәт тәтқиқат орниниң истратегийә вә хәвпсизлик мутәхәссиси раймонд ко (Raymond Kuo) мундақ дәйду: “мәнчә америка билән хитайниң риқабитидә техника билән иқтисад асаслиқ салмақни игиләйду. Әгәр буни бир мәйдан йеңи соғуқ мунасивәтләр уруши дәп қариғинимизда, кәлгүсидә кимниң қолида йеңи техника болса дөләт байлиқи шуниң қолида болиду вә йеңи техникидин пайдилинип иқтисадини тәрәққий қилдуриду, өз хәлқини гүлләндүриду. Әмма бу барғанчә наениқ ишқа айлинип қалди. Америка бу доклат арқилиқ сүний әқил билән йерим өткүзгүч техникисиниң кәлгүсидә наһайити муһим кәсип, муһим саһә болуп қалидиғанлиқини билдүргән һәмдә америка ширкәтлириниң бу саһәдә хитайға ярдәм беришиниң алдини елиш үчүн америка дөләт мәҗлиси немиләрни қилиши керәк, биз уни қандақ тохтиталаймиз? дегән мәсилиләрни оттуриға қойған”.

Доклатта төвәндики тәвсийәләр оттуриға қоюлған:

Биринчидин, америка мәблиғиниң хитай ширкәтлири, болупму хитай азадлиқ армийәси, мәҗбурий әмгәк вә ирқий қирғинчилиқ билән четишлиқи болған ширкәтләр билән болған алақисигә чәклимә қоюш; конкрет ейтқанда, америка дөләт мәҗлиси қанун мақуллап, америка һөкүмити чәклигән, қара тизимликкә алған вә “уйғур мәҗбурий әмгикиниң алдини елиш қануни” ни иҗра қилиш давамида қара тизимликкә киргән хитай ширкәтлиригә мәбләғ селишни чәкләш.

Иккинчидин, хитайниң әң муһим техника саһәлири, болупму хитай армийәсини күчләндүридиған вә хитайниң кишилик һоқуқни дәпсәндә қилишиға четишлиқ болған техника саһәлиригә мәбләғ селишни чәкләш. Чүнки хитайниң армийә-сақчилириниң күчлинип, кишилик һоқуққа алақидар қәбиһ җинайәтләрни давамлиқ елип беришида америка тәвәккүл мәблиғиниң муәййән роли бар. Һазирқи хитай һөкүмити хусусий карханиларни бесип, дөләт карханилирини муһим саһәләргә қойғини үчүн, бу карханилар келип, хитайниң қандақтур “хәвпсизлик”, “бихәтәрлик” иқтидарини күчләндүрүп, уйғур районидики еғир бастуруш вә ирқий қирғинчилиқиға ярдәм бериватқанлиқи үчүн, буниңға мунасивәтлик һәр қандақ карханиға мәбләғ селишни қәтий чәкләш керәк.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.