Уйғур мәсилиси америка һөкүмитиниң "өткүнчи дөләт хәвпсизлики истиратегийә көрсәтмиси" гә киргән

Мухбиримиз әркин
2021-03-05
Share
Уйғур мәсилиси америка һөкүмитиниң Америка президенти байдин ақсарайда сөз қилмақта. 2021-Йили 2-март, вашингтон.
REUTERS

Америка президенти байден 3-март күни өзиниң вәзипигә олтурғандин буянқи тунҗи "өткүнчи дөләт хәвпсизлики истиратегийә көрсәтмиси" ни елан қилип, һөкүмәтиң дөләт хәвпсизлики истиратегийәсидики муһим нуқтиларни шәрһилигән. Униң "өткүнчи дөләт хәвпсизлики истиратегийә көрсәтмиси" дә хитай американиң асаслиқ риқабәтчиси икәнлики көрситилгән. Бу көрсәтмигә уйғур елиму киргүзүлгән. Бу тунҗи қетим уйғур елиниң америка президентиниң "өткүнчи дөләт хәвпсизлики истиратегийә корсәтмиси" дә тилға елинишидур.

23 Бәтлик көрсәтмидә "хоңкоң, шинҗаң, тибәтни өз ичигә алған һалда демократийә, кишилик һоқуқ вә инсан қәдир қиммитини қоғдаймиз. Биз бу барлиқ мәсилиләрдә охшаш чүшәнчидики дөләтләр билән ортақ һәрикәт шәкилләндүрүш үчүн тиришимиз," дийилгән. Көрсәтмидә йәнә асиядики илғар демократийә һәмдә американиң һалқилиқ иқтисадий вә хәвпсизлик шерики болған тәйвәнниму қоллайдиғанлиқини, америка өзиниң тәйвән мәсилисидики узун йиллиқ вәдисидә турудиғанлиқини билдүргән.

Америкадики бәзи анализчиларниң қаришичә, ақсарайниң "өткүнчи дөләт хәвпсизлики истиратегийә корсәтмиси" дә хитайниң сиясий тәсиригә тақабил туруш йетәрлик тонда тәкитләнмигән болсиму, әмма у "омумән яхши бир истиратегийә" икән.

Америкадики вәзийәт анализчиси, "кор аналитик тәтқиқат орни" ниң мәсули андрес кор, байден һөкүмитиниң "өткүнчи дөләт хәвпсизлики истиратегийәси" гә баһа берип мундақ деди: "омумән ейтқанда, бу яхши бир истиратегийә баянати. Бирақ мениң қаришимчә, буниң әпсуслинарлиқ тәрипи униңда хитайниң сиясий тәсири мәсилисигә йетәрлик урғу берилмигән. Хитайниң тәсири америка, явропа дөләтлири вә канаданиң сиясий, иқтисадий вә кархана саһәсигә чоңқур сиңип киргән болсиму, бирақ һөҗҗәттә бу мәсилиләргә орун берилмигән."

Лекин байден һөкүмитиниң "өткүнчи дөләт хәвпсизлики истиратегийә көрсәтмиси" дә, американиң инавити, йәр шари характерлиқ йетәкчилик орнини қайта турғузуп, хәлқара күнтәртипни вә хәлқара қаидә-түзүмләрни хитайниң бәлгилиши бойичә әмәс, бәлки америка вә униң иттипақдашлириниң бәлгилишигә капаләтлик қилидиғанлиқи тәкитләнгән. Униңда хитай рәһбәрлириниң тәңсиз мәнпәәт тәләп қилип, таҗавузчилиқ, зораванлиқ характеридики һәрикәтләрдә болуватқанлиқи, хитай американиң мәнпәәти, қиммәт өлчимигә тәһдит селиватқан бундақ әһвалда, америка чоқум хитайниң хирисиға тақабил туруши керәкликини билдүргән.

"өткүнчи дөләт хәвпсизлики истиратегийәси" дә йәнә американиң иттипдақшлирини, хитайға қошна дөләтләр вә сода шериклирини қоллайдиғанлиқи, уларниң мустәқил сиясий таллаш һоқуқини қоғдайдиғанлиқи тәкитләнгән. Анализчи андерс корниң қаришичә, хитайға тақабил турушниң һалқилиқ амили конкирет вә күчлүк тәдбирләрни елиш икән. У һөкүмәтниң хитайға еғир иқтисадий имбарго йүргүзүши керәкликини билдүрди.

Андерс кор мундақ деди: "биз хитайға еғир иқтисадий имбарго йүргүзүшимиз, башқа дөләтләрниңму имбарго йүргүзүшини қолға кәлтүрүшимиз, хитайниң америкадики тәсир күчини тазилап, техиму көп хитай консулханилирини тақишимиз, техиму көп бирләшмә технологийә тәрәққият програмлирини бикар қилишимиз һәм иттипақдашлиримизниңму шундақ қилишини қолға кәлтүрүшимиз лазим."

Андерс корниң қаришичә, америка йәнә конкирет тәдбир сүпитидә 2022-йили бейҗиң қишлиқ олимпик мусабиқисини башқа дөләткә йөткиши яки байқут қилиши керәк икән. У: "биз олимпикни қайтурувелип, уни башқа дөләткә йөткишимиз лазим. Биз олимпикни ванковерға яки токйоға йөткисәк болиду. Лекин олимпик бейҗиңда откүзүлмәслики керәк. Әгәр биз олимпикни башқа дөләткә йөткийәлмисәк, у һалда биз байқут қилишимиз лазим," деди.

Лекин байден һөкүмитиниң "өткүнчи дөләт хәвпсизлики истиратәгийә көрсәтмиси" дә, хитай билән болған истиратегийәлик риқабәт американиң дөләт мәнпәәтигә уйғун кәлсә, униң билән һәмкарлишишқа тосалғу әмәсликини билдүргән. Униңда мундақ дейилгән: "дәрвәқә, американиң артуқчилиқини җари қилдуруш бизниң хитай билән ишәнчилик вә күчлүк орунда туруп, һәмкарлишишимизға капаләтлик қилиду. Биз бейҗиң билән әмәлий вә нәтиҗә елиш асасидики дипломатийәни йолға қоюп, хата чүшәнчә вә хата чот соқуш хәвпиниң алдини алимиз."

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт