Bir oqughuchining amérikadiki uniwérsitétta Uyghurlar heqqide pa'aliyet uyushturush jeryanida hés qilghanliri

Muxbirimiz irade
2020-03-17
Élxet
Pikir
Share
Print
Rochéstir uniwérsitéti "Jumhuriyetchi studéntlar guruppisi" uyushturghan Uyghur mesilisi toghriliq doklat bérish yighinidin körünüsh. 2020-Yili 29-féwral, nyu-york.
Rochéstir uniwérsitéti "Jumhuriyetchi studéntlar guruppisi" uyushturghan Uyghur mesilisi toghriliq doklat bérish yighinidin körünüsh. 2020-Yili 29-féwral, nyu-york.
Social Media

Amérikaning nyu-york shehirige jaylashqan rochéstir uniwérsitétidiki "Jumhuriyetchi istudéntlar guruppisi" köp qétim Uyghurlar üchün türlük yighinlarni, namayishlarni uyushturush arqiliq uniwérsitét miqyasida we shundaqla uniwérsitét etrapidiki jama'et arisida Uyghur mesilisining tonulushi üchün zor küch chiqirip kelgen.

Ular téxi yéqinda lagér shahiti méhrigül tursun we shundaqla Uyghur kishilik hoquq qurulushining diréktori ömer qanat ependilerni teklip qilip, doklat bérish yighini uyushturghan.

29-Féwral küni ötküzülgen "Kishenlen'gen Uyghurlar: lagér shahitining hékayisi" dep nam bérilgen bu yighin'gha nisbeten qiziqish küchlük bolghan. Halbuki, bu yighinni uyushturush jeryanida bir qisim oxshimighan pikirlermu otturigha chiqqan. Uyghurlar heqqidiki pa'aliyetlerni teshkilleshte izchil bashlamchiliq roli oynap kelgen sihun kimning éytishiche, u gerche ilgiriki pa'aliyetlerni uyushturushta "Xitay oqughuchilar uyushmisi" ning qarshiliq körsitishige uchrighan bolsimu, biraq ularning naraziliqliri kargha kelmigendin kéyin ular bu mesililerge arilashmaydighan bolghan. Emma u bu nöwet rochéstir uniwérsitétidiki musulman oqughuchilar uyushmisi we ereb oqughuchilar uyushmilirining Uyghurlarning weziyitige nisbeten perqliq köz qarashliri barliqini bayqighan.

U bu heqte mundaq deydu: "Bu pa'aliyetni uyushturghanda nurghun oqughuchilar derhal bizdin 'musulman oqughuchilar uyushmisi' bilen alaqileshtinglarmu, dep soraydu. Chünki Uyghurlar musulman bolghanliqi üchün ularning ésige derhal bu uyushma kélidiken. Biraq emeliyette bolsa bizning yighinimizgha bir qisim musulman oqughuchilar öz aldigha kélip qatnashqan bolsimu, emma uyushma namidin biz köp qollashqa érishelmiduq. Chünki ularning oqughuchi rehberlirining qarishiche, bu mesile gerche kishilik hoquq mesilisi bolsimu, biraq buning siyasiy teripimu bar imish. Hetta bu mesilini amérikaning xitay bilen bolghan soda urushida kötürüp chiqqan bir oyuni, dep qarighuchilarmu nurghun iken. Bu pa'aliyetni uyushturushning mesilini hel qilish üchün paydisi yoqluqini dégüchilermu boldi. Andin biz yene shu küni mekteptiki ereb oqughuchilarning yighin'gha qatnishish ornigha mekteptiki bashqa oyun-tamasha yighilishlirigha barghanliqinimu körduq.

Qisqisi, biz Uyghur mesiliside amérikada turuwatqan oqughuchilarningmu emeliyette bu mesilini öz dölitining meydani bilen oxshash yosunda oylaydighanliqini, Uyghurlarning mesilisidiki pikrining biz bilen oxshimaydighanliqini hés qilduq.

Sihun kimning bizge éytishiche, bu pa'aliyetni rochéstir uniwérsitétidin bashqa rochéstir téxnologiye institutidiki türk oqughuchilar yétekchilik qilidighan "Musulman oqughuchilar birliki" we shundaqla rochéstir etrapidiki türk jama'iti qizghin qollighan iken. Rochéstirda yashaydighan türkler özlükidin kélip yighin'gha qatnashqan.

Bundin sirt, Uyghur mesilisige mekteptiki yehudiy oqughuchilarning we ularning uyushmilirining yüksek derijide ehmiyet bérishi sihun kimning küchlük diqqitini qozghighan.

U bizge mundaq deydu: "Mekteptiki isra'iliyelik oqughuchilar bu pa'aliyitimizni küchlük qollidi. Ular biz bundaq bir weqeni bashtin kechürgen kishiler bolush süpitimiz bilen bu mesilige köngül bölüshimiz kérek. Gerche Uyghurlar musulman bolsimu, bundaq zulum herqandaq bir kishige yüz bermesliki kérek, dédi. Shunga men rast gepni qilsam, Uyghurlar musulman bolghandin kéyin bu mesilige musulmanlar bekrek köngül bölemdikin, dégen köz qarishimni özgerttim. Eslide meyli biz qandaq arqa körünüshtin kélishimizdin qet'iynezer bir insan bolush süpitimiz bilen bu mesilige köngül bölüshimiz kérekken we shu nuqtidin chiqish qilip turup Uyghurlar uchrawatqan zulumni tonutushimiz kérekken, dep oylap qaldim."

Sihun kim sözining axirida özlirining Uyghurlar körüwatqan zulum heqqidiki yuqirida tilgha élin'ghandek bir qisim xata köz qarashlarni tüzesh we bu zulumning heqiqeten yüz bériwatqanliqini tonutush üchün özlirige oxshash oqughuchilar guruppisining dawamliq küch chiqiridighanliqini tekitlidi.

Toluq bet