Америка дөләт мәҗлисидә әһмәдийә мәзһипиниң 2019-йиллиқ мәҗлиси уйғурларға беғишланди

Мухбиримиз әзиз
2019-04-02
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Америка дөләт мәҗлисидә өткүзүлгән әһмәдийә мәзһипиниң 2019-йиллиқ уйғурларға беғишланған йиғинидин бир көрүнүш. 2019-Йили 1-апрел. Вашингтон, америка.
Америка дөләт мәҗлисидә өткүзүлгән әһмәдийә мәзһипиниң 2019-йиллиқ уйғурларға беғишланған йиғинидин бир көрүнүш. 2019-Йили 1-апрел. Вашингтон, америка.
RFA/Eziz

Американиң көп хил мәдәнийәт, көп хил динлар баравәр мәвҗут болуштәк иҗтимаий муһити ичидә бирқәдәр нами бар гуруһларниң бири муәййән сандики әгәшкүчилири болған әһмәдийә мәзһипи болуп һесаблиниду. Ислами мәзһәптин болған әһмәдийләрниң америка дөләт мәҗлисидә 2014-йилидин буян йилда бир қетим өткүзүлүп келиватқан «әһмәдийә мусулманлири мәҗлиси» ниң бу йилқи йиғини 1-апрел күни америка дөләт мәҗлисиниң райбурн залида өткүзүлди. Һәр йилқидәк бу йилқи йиғинму алди билән имам өмәр найирниң «қуран кәрим» дин қисқа қираәт қилиши билән башланди.

Әһмәдийә мәзһипиниң америкадики аммиви ишларға мәсул хадими амҗад мәһмуд хан алди билән сөз елип, бу йилқи йиғин һәққидә қисқичә чүшәнчә бәрди. У сөзидә әһмәдийә мәзһипиниң бу йилқи йиғинини дуня мусулманлириниң бир қисми болған уйғурларға беғишланғанлиқини, чүнки һазир нәччә милйон уйғур лагерларға қамилип, тарихта көрүлмигән диний зиянкәшликкә учраштәк паҗиәгә мисал болуватқанлиқини алаһидә тәкитләп өтти.

Бу қетимқи йиғинниң алаһидә меһманлиридин муһәммәд әһмәд чаудрий алди билән йиғин иштиракчилириға әһмәдийә мәзһипи һәққидә қисқичә чүшәнчә бәрди. Шундақла бу мәзһәпниң америка дөләт мәҗлисидики йиллиқ мәҗлисиниң вуҗудқа чиқишида америка дөләт мәҗлиси әзалиридин франк волф, җәкий спейр, петер киң қатарлиқларниң зор төһписи барлиқини тилға елип, бу мәзһәпниң җәнубий асия вә оттура шәрқтики диний зиянкәшликкә учриған хәлқниң дәрдигә дәрман болушни өзлиригә бир муһим вәзипә қилғанлиқини, шундақла роһеңга мусулманлири дуч кәлгән қирғинчилиқ вә башқа җайлардики диний зиянкәшликләргә қарши үнүмлүк паалийәтләрни қилғанлиқини, шу қатарда нөвәттә он нәччә милйон уйғурниң бешиға келиватқан диний зулум сәвәбидин бу йилқи мәҗлисни уйғурларға аташ қарар қилинғанлиқини баян қилди. 

Шуниңдин кейин бу қетимқи йиллиқ мәҗлисниң әзиз меһманлиридин болған дөләт мәҗлиси әзалири җәкий спейр, петер киң, раҗа киришна мори, җеймий раскин қатарлиқлар сөз елип диний етиқад әркинликиниң әң әқәллий инсаний һәқләрдин икәнликини, буниңға дәхли-тәруз қилишқа һечқандақ һөкүмәт яки шәхсниң һәққи йоқлуқини алаһидә тәкитләп өтти. Шулар қатарида сөз қилған американиң хәлқара диний етиқад әркинлики баш әлчиси сам бровнбәк өзиниң йеқинда тәйвән вә хоңкоңлардики мунасивәтлик йиғинларда рошән аббас билән бирликтә уйғурларниң диний етиқад сәвәбидин зиянкәшликкә учраш әһвалини муһакимә қилғанлиқини, хитай һөкүмитиниң нөвәттики қилмишиниң һәрқандақ қанунларға хилап иш икәнликини тәкитләп: «хитай һөкүмити етиқадқа җәң елан қиливатиду. Ишинимизки, хитай һөкүмити бу җәңдә ғәлибә қилалмайду» дәп көрсәтти. 

Уйғурларға вакалитән бу қетимқи йиғинға иштирак қилған паалийәтчи рошән аббас сөзидә уйғурлар учраватқан диний зиянкәшликниң маһийити һәққидә чүшәнчә бәрди. У хитай һөкүмити ейтиватқан «әсәбийлик» һәққидә изаһат берип нөвәттә уларниң уйғурларни «нормал инсанларға айландуруш» шоари астида уйғурларниң диний мәзмунлар билән юғурулуп кәткән барлиқ турмуш адәтлирини әсәбийликкә бағлаватқанлиқини, уйғурларниң һазир бир инсан сүпитидә мәвҗут болуш вә һаят кәчүрүш һәқлириниңму қалмиғанлиқини, инсанийәткә қарши җинайәт өткүзүватқан хитай һөкүмитиниң йәнә окян атлап америкадики уйғурларниң, җүмлидин өзиниң һәқ үчүн сөзлишини тосуш мәқситидә қандақ рәзилликләрни қиливатқанлиқини баян қилди. Шуниңдәк уйғур зиялийси ялқун розиниң қолға елиниш әһвалини типик мисал қилип туруп, уйғур сәрхиллириниң қандақ қисмәтләргә дуч келиватқанлиқини, мушуниң өзидин уйғурлар дуч келиватқан паҗиәниң һазир қайси басқучқа берип йәткәнликини көрүвелишқа болидиғанлиқини ейтип келип: «мәйли мениң һәдәм болсун, яки башқа уйғур сәрхиллири болсун вә яки милйонлиған лагер мәһбуслири болсун уларниң бирдин-бир ‹җинайити' дәл уларниң уйғур вә мусулман болғанлиқи» дәп көрсәтти. 

Америкадики әһмәдийләр мәзһипиниң имами әзһәр һәнифму сөз қилип, ислам дининиң тарихиға бирләштүргән һалда имкани бар инсанниң башқиларға ярдәм бериш мәҗбурийити барлиқини алаһидә тәкитлиди. У сөзидә диний етиқадниң чеграси болмайдиғанлиқини, ислам динидики бир муһим әқидә болған адаләт мәвҗут болмиғанлики йәрдә диний етиқадниң зиянкәшликкә учрап кәлгәнликини, ислам дининиң тунҗи пәйғәмбири болған муһәммәд әләйһиссаламниң бир өмүр адаләтниң бәрпа болуши үчүн күрәшкәнликини, шу вәҗидин бүгүнки күндә өзлирини муһәммәд пәйғәмбәрниң әгәшкүчиси, дәп қариған һәрқандақ бир мусулманниң башқа бир инсан зиянкәшликкә учриғанда адаләт үчүн көкрәк керип оттуриға чиқиш мәҗбурийити барлиқини, нөвәттә «һәқниң егилиши» көрүлүватқанлиқини, шу сәвәбтин америкадики инсанларниң дуняниң башқа җайлирида зиянкәшликкә учраватқанларға ярдәм қолини сунуши лазимлиқини шәрһлиди. 

Йиғин ахирида биз баш әлчи сам бравнбәк айрим зияритимизни қобул қилғанда, у уйғурлар дуч келиватқан паҗиәләрни мусулман әллириниң көрмәскә селиватқанлиқини, буниң әмәлийәттә толиму зор паҗиәгә сәвәб болуши мумкинликини тәкитлиди. У бу һәқтә мундақ деди:

«Һазирға қәдәр уларниң инкаси йетәрлик болмайватиду. Әмәлийәттә буниңға қарита техиму өткүр болған инкаслар оттуриға чиқиши лазим иди. Әгәр мушу хилдики қилмишлар давамлиқ болувәрсә буниңға охшаш ақивәтниң техиму ямини оттуриға чиқиши мумкин.»

Имам әзһәр һәниф йиғиндин кейин айрим зияритимизни қобул қилди. Униң билән болған сөһбәт җәрянида у мушу хилдики паалийәтләрни мәсчиттә әмәс, бәлки америка дөләт мәҗлисидә өткүзүшниң йәнә бир мәқсити зулумға қарши бирликсәп бәрпа қилиш икәнликини, буниң үчүн диний җамаәтнила әмәс, йәнә һөкүмәт саһәсидикиләрниму һәрикәткә кәлтүрүш лазимлиқини, мушу шәкилдә барчә инсанларниң инсаний шәкилдә бу мәқсәткә йетиш үчүн өзара һәмдәмдә болуши лазимлиқини алаһидә тәкитлиди.
Мәлум болушичә, әһмәдийә мәзһипи 19-әсирниң ахирлири әнглийә ишғалийитидики һиндистанниң пунҗаб районида барлиққа кәлгән болуп, мирза ғулам әһмәд униң әң дәсләпки асасчилири икән. Алақидар материялларда көрситилишичә, униң баш штаби әнглийәниң лондон шәһиридә болуп, һазир әһмәдийә мәзһипиниң 20 милйончә әгәшкүчилири бар икән.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт