Amérika dölet mejliside ehmediye mezhipining 2019-yilliq mejlisi Uyghurlargha béghishlandi

Muxbirimiz eziz
2019-04-02
Élxet
Pikir
Share
Print
Amérika dölet mejliside ötküzülgen ehmediye mezhipining 2019-yilliq Uyghurlargha béghishlan'ghan yighinidin bir körünüsh. 2019-Yili 1-aprél. Washin'gton, amérika.
Amérika dölet mejliside ötküzülgen ehmediye mezhipining 2019-yilliq Uyghurlargha béghishlan'ghan yighinidin bir körünüsh. 2019-Yili 1-aprél. Washin'gton, amérika.
RFA/Eziz

Amérikaning köp xil medeniyet, köp xil dinlar barawer mewjut bolushtek ijtima'iy muhiti ichide birqeder nami bar guruhlarning biri mu'eyyen sandiki egeshküchiliri bolghan ehmediye mezhipi bolup hésablinidu. Islami mezheptin bolghan ehmediylerning amérika dölet mejliside 2014-yilidin buyan yilda bir qétim ötküzülüp kéliwatqan "Ehmediye musulmanliri mejlisi" ning bu yilqi yighini 1-aprél küni amérika dölet mejlisining rayburn zalida ötküzüldi. Her yilqidek bu yilqi yighinmu aldi bilen imam ömer nayirning "Qur'an kerim" din qisqa qira'et qilishi bilen bashlandi.

Ehmediye mezhipining amérikadiki ammiwi ishlargha mes'ul xadimi amjad mehmud xan aldi bilen söz élip, bu yilqi yighin heqqide qisqiche chüshenche berdi. U sözide ehmediye mezhipining bu yilqi yighinini dunya musulmanlirining bir qismi bolghan Uyghurlargha béghishlan'ghanliqini, chünki hazir nechche milyon Uyghur lagérlargha qamilip, tarixta körülmigen diniy ziyankeshlikke uchrashtek paji'ege misal boluwatqanliqini alahide tekitlep ötti.

Bu qétimqi yighinning alahide méhmanliridin muhemmed ehmed cha'udriy aldi bilen yighin ishtirakchilirigha ehmediye mezhipi heqqide qisqiche chüshenche berdi. Shundaqla bu mezhepning amérika dölet mejlisidiki yilliq mejlisining wujudqa chiqishida amérika dölet mejlisi ezaliridin frank wolf, jekiy spéyr, pétér king qatarliqlarning zor töhpisi barliqini tilgha élip, bu mezhepning jenubiy asiya we ottura sherqtiki diniy ziyankeshlikke uchrighan xelqning derdige derman bolushni özlirige bir muhim wezipe qilghanliqini, shundaqla rohéngga musulmanliri duch kelgen qirghinchiliq we bashqa jaylardiki diniy ziyankeshliklerge qarshi ünümlük pa'aliyetlerni qilghanliqini, shu qatarda nöwette on nechche milyon Uyghurning béshigha kéliwatqan diniy zulum sewebidin bu yilqi mejlisni Uyghurlargha atash qarar qilin'ghanliqini bayan qildi. 

Shuningdin kéyin bu qétimqi yilliq mejlisning eziz méhmanliridin bolghan dölet mejlisi ezaliri jekiy spéyr, pétér king, raja kirishna mori, jéymiy raskin qatarliqlar söz élip diniy étiqad erkinlikining eng eqelliy insaniy heqlerdin ikenlikini, buninggha dexli-teruz qilishqa héchqandaq hökümet yaki shexsning heqqi yoqluqini alahide tekitlep ötti. Shular qatarida söz qilghan amérikaning xelq'ara diniy étiqad erkinliki bash elchisi sam brownbek özining yéqinda teywen we xongkonglardiki munasiwetlik yighinlarda roshen abbas bilen birlikte Uyghurlarning diniy étiqad sewebidin ziyankeshlikke uchrash ehwalini muhakime qilghanliqini, xitay hökümitining nöwettiki qilmishining herqandaq qanunlargha xilap ish ikenlikini tekitlep: "Xitay hökümiti étiqadqa jeng élan qiliwatidu. Ishinimizki, xitay hökümiti bu jengde ghelibe qilalmaydu" dep körsetti. 

Uyghurlargha wakaliten bu qétimqi yighin'gha ishtirak qilghan pa'aliyetchi roshen abbas sözide Uyghurlar uchrawatqan diniy ziyankeshlikning mahiyiti heqqide chüshenche berdi. U xitay hökümiti éytiwatqan "Esebiylik" heqqide izahat bérip nöwette ularning Uyghurlarni "Normal insanlargha aylandurush" sho'ari astida Uyghurlarning diniy mezmunlar bilen yughurulup ketken barliq turmush adetlirini esebiylikke baghlawatqanliqini, Uyghurlarning hazir bir insan süpitide mewjut bolush we hayat kechürüsh heqliriningmu qalmighanliqini, insaniyetke qarshi jinayet ötküzüwatqan xitay hökümitining yene okyan atlap amérikadiki Uyghurlarning, jümlidin özining heq üchün sözlishini tosush meqsitide qandaq rezilliklerni qiliwatqanliqini bayan qildi. Shuningdek Uyghur ziyaliysi yalqun rozining qolgha élinish ehwalini tipik misal qilip turup, Uyghur serxillirining qandaq qismetlerge duch kéliwatqanliqini, mushuning özidin Uyghurlar duch kéliwatqan paji'ening hazir qaysi basquchqa bérip yetkenlikini körüwélishqa bolidighanliqini éytip kélip: "Meyli méning hedem bolsun, yaki bashqa Uyghur serxilliri bolsun we yaki milyonlighan lagér mehbusliri bolsun ularning birdin-bir 'jinayiti' del ularning Uyghur we musulman bolghanliqi" dep körsetti. 

Amérikadiki ehmediyler mezhipining imami ezher henifmu söz qilip, islam dinining tarixigha birleshtürgen halda imkani bar insanning bashqilargha yardem bérish mejburiyiti barliqini alahide tekitlidi. U sözide diniy étiqadning chégrasi bolmaydighanliqini, islam dinidiki bir muhim eqide bolghan adalet mewjut bolmighanliki yerde diniy étiqadning ziyankeshlikke uchrap kelgenlikini, islam dinining tunji peyghembiri bolghan muhemmed eleyhissalamning bir ömür adaletning berpa bolushi üchün küreshkenlikini, shu wejidin bügünki künde özlirini muhemmed peyghemberning egeshküchisi, dep qarighan herqandaq bir musulmanning bashqa bir insan ziyankeshlikke uchrighanda adalet üchün kökrek kérip otturigha chiqish mejburiyiti barliqini, nöwette "Heqning égilishi" körülüwatqanliqini, shu sewebtin amérikadiki insanlarning dunyaning bashqa jaylirida ziyankeshlikke uchrawatqanlargha yardem qolini sunushi lazimliqini sherhlidi. 

Yighin axirida biz bash elchi sam brawnbek ayrim ziyaritimizni qobul qilghanda, u Uyghurlar duch kéliwatqan paji'elerni musulman ellirining körmeske séliwatqanliqini, buning emeliyette tolimu zor paji'ege seweb bolushi mumkinlikini tekitlidi. U bu heqte mundaq dédi:

"Hazirgha qeder ularning inkasi yéterlik bolmaywatidu. Emeliyette buninggha qarita téximu ötkür bolghan inkaslar otturigha chiqishi lazim idi. Eger mushu xildiki qilmishlar dawamliq boluwerse buninggha oxshash aqiwetning téximu yamini otturigha chiqishi mumkin."

Imam ezher henif yighindin kéyin ayrim ziyaritimizni qobul qildi. Uning bilen bolghan söhbet jeryanida u mushu xildiki pa'aliyetlerni meschitte emes, belki amérika dölet mejliside ötküzüshning yene bir meqsiti zulumgha qarshi birliksep berpa qilish ikenlikini, buning üchün diniy jama'etnila emes, yene hökümet sahesidikilernimu heriketke keltürüsh lazimliqini, mushu shekilde barche insanlarning insaniy shekilde bu meqsetke yétish üchün öz'ara hemdemde bolushi lazimliqini alahide tekitlidi.
Melum bolushiche, ehmediye mezhipi 19-esirning axirliri en'gliye ishghaliyitidiki hindistanning punjab rayonida barliqqa kelgen bolup, mirza ghulam ehmed uning eng deslepki asaschiliri iken. Alaqidar matériyallarda körsitilishiche, uning bash shtabi en'gliyening london shehiride bolup, hazir ehmediye mezhipining 20 milyonche egeshküchiliri bar iken.

Toluq bet