Америка уйғур мәсилисини күн тәртиптә тутуп турмақта

Мухбиримиз җүмә
2020-05-31
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Җүмә күни америка ташқи ишлар министирлиқиға қарашлиқ «америкини һәмбәһирләш» намлиқ тор бети уйғурларни тонуштуруп бир парчә мақалә елан қилди.
Җүмә күни америка ташқи ишлар министирлиқиға қарашлиқ «америкини һәмбәһирләш» намлиқ тор бети уйғурларни тонуштуруп бир парчә мақалә елан қилди.
share.america.gov

Дуня корона вируси вабасиға тақабил туруш һәләкчиликидә қалған мәзгилдә, америка уйғур мәсилисини изчил күн тәртиптә тутуп турмақта.

Җүмә күни америка ташқи ишлар министирлиқиға қарашлиқ «америкини һәмбәһирләш» намлиқ тор бети уйғурларни тонуштуруп бир парчә Мақалә Елан қилди вә уйғурларниң хитайда системилиқ бастурушқа учраватқанлиқни баян қилди.

Мақалидә уйғурларниң йеқини сиясий тарихи һәққидә берилгән баянларда уйғурларниң 20-әсиридә икки қетим мустәқил җумһурийәт қурғанлиқи алаһидә тилған елинди. 

Мақалидә мундақ дейилди: «һазирқи шинҗаң территорийәси хитайчида ‹йеңи чегра' дәп атилидиған болуп, чиң сулалиси 18-әсирдики һәрбий һәрикәт арқилиқ контроллуқ астиға алғандин кейин хитайниң тәсәррупиға чүшүп қалған. Бу район, 1930 вә 1940-йиллири икки қетим қисқа өмүр сүргән җумһурийәтләрни җакарлап мустәқиллиқ елан қилған, әмма 1949-йили коммунистлар һакимийәт бешиға чиққандин кейин қайтидин хитайниң контроллуқиға өткән.»

Мақалидә уйғурларниң етник тәркиби вә җуғрапийәлик орни һәққидә чүшәндүрүш берилгәндин кейин, уларниң йеқини бир нәччә йилдин буян хитайниң қаттиқ бастурушиға дуч кәлгәнлики шәрһләнди. 

Мақалидә мундақ дейилди: «йеқинқи йиллардин бери, хитай һөкүмити уйғурларниң мәдәнийити вә динини бастурди. Уйғурларни өз ана тилини сөзлигәнлики, өз мәдәнийитини сақлиғанлиқи яки рамзан тутуш, һарақ вә чошқа гөшидин йирақ туруш қатарлиқ диний әһкамларни бәҗа кәлтүргәнлики үчүн җазаланди.»

Мақалидә йәнә хитайниң 2017-йилидин башлап аталмиш диний әсәбийлик вә бөлгүнчиликкә қарши туруш үчүн «аз дегәндә 800 миң вә бәлки 2 милйондин артуқ уйғур вә башқа мусулман аз санлиқларни тутуп туруш лагерлириға ташлиған» лиқи көрситилди.

Мақалидә йәнә, хитайниң бу орунларни «қайта тәрбийәләш» яки «кәспий тәрбийәләш» мәктәплири дәп атайдиған болсиму, әмма кишиләрниң бу җайларда ток билән қийнаш, мәҗбурий иқрар қилдуруш, меңә ююш қатарлиқ хорлашқа учрайдиғанлиқи, хитай коммунист партийәсини мәдһийәләйдиған нахшиларни оқушқа, хитайчә сөзләшкә мәҗбурлинидиғанлиқи көрситилди. 

Мақалидә мундақ дейилди: «хәлқара ахбарат вә кишилик һоқуқ органлири бу мәркәзлиридики бихәтәрлик хадимлириниң бәзи тутқунларни хорлиғанлиқи, қийниғанлиқи вә өлтүргәнликини хәвәр қилди.»

Мақалидә йәнә уйғурларға қаритилған тәқибләш сиясәтлири тилға елинди вә уларниң өз өйлиридиму ялғуз қалдурулмайдиғанлиқи, хитай коммунистлириниң «улар йолуқуватқан мәсилиләрни чүшиниш» намида уйғурларниң өйлирини макан тутқанлиқи көрситилди. 

«Американи һәмбәһирләш» тор бети америка ташиқи ишлар министирлиқиға қарашлиқ интернет мәтбуати болуп, илгириму уйғурлар һәққидә бир нәччә мақалә елан қилған иди.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт