Uyghurlarning amérikida élip bériwatqan pa'aliyetlirige qizghin awaz qoshuwatqan musulmanlar barghanche köpeymekte

Muxbirimiz gülchéhre
2019-07-12
Élxet
Pikir
Share
Print
"Birma wezipe küchliri teshkilati" bilen "Sada we nezer" teshkilatining re'isi imam abdul malik mujahid ependim amérika dölet mejliside ötküzülgen Uyghurlar heqqidiki qanun layihelerge imza qoyushqa chaqiriq qilish pa'aliyitide sözde. 2019-Yili 19-iyun. Washin'gton, amérika.
"Birma wezipe küchliri teshkilati" bilen "Sada we nezer" teshkilatining re'isi imam abdul malik mujahid ependim amérika dölet mejliside ötküzülgen Uyghurlar heqqidiki qanun layihelerge imza qoyushqa chaqiriq qilish pa'aliyitide sözde. 2019-Yili 19-iyun. Washin'gton, amérika.
Photo: RFA

B d t ning kishilik hoquq kéngishi qarmiqidiki awstraliye, firansiye, gérmaniye, yaponiye, shiwéyitsariye we en'gliye qatarliq döletlerni öz ichige alghan 22 eza dölet 10-iyul birleshme bayanat élan qilip, xitay hökümitini Uyghur diyaridiki Uyghurlarni nishan qilghan zor kölemlik tutqun we ziyankeshlik qilmishlirini derhal toxtitishqa chaqirdi. Halbuki buningda birmu islam dölitining awaz qoshmighanliqi dunya jama'etchiliki teripidin qaytidin eyiblenmekte.

Milyonlighan Uyghur we bashqa yerlik musulmanlarning jaza lagérlirigha qamalghanliqi ilgiri sürülüwatqan mushundaq bir mezgilde, islam döletlirining musulman millet bolghan Uyghurlar uchrawatqan adaletsizliklerge köz yumup, passip meydan tutup kéliwatqanliqi Uyghurlargha köngül bölüp kéliwatqan gherb döletliri bilen küchlük sélishturma hasil qilghan bolsimu, emma amérikidiki musulman ammiwi teshkilatliri we musulman ehli Uyghurlar üchün mexsus qollash pa'aliyetlirini uyushturup we awaz qoshup kelmekte.

Bolupmu buningda "Birma wezipe küchliri teshkilati" we "Sa'ond wisi'on" yeni "Sada we nezer" teshkilati yétekchi rol oynawatqan bolup, barliq musulmanlargha yardem bérish we ularning insaniy heq hoquqliri üchün xizmet qilishni özige muqeddes burch qilghan bu musulmanlar teshkilatliri mexsus amérika qoshma shtatlirida bu yil marttin bashlap, "Uyghurlarni qutquzush" namidiki mexsus teshwiq, terbiyilesh we yardem herikitini qozghighanidi. Mezkur heriket pilani töwendikilerdin ibaret:

Birinchi, musulmanlarni Uyghurlarni qollash heqqide dölet mejlis ezalirigha xet yézishqa teshkillesh, Uyghurlar heqqidiki ikki qanun layihisi üchün imza toplash 

Ikkinchi, Uyghurlarni qollash üchün xitay malliridin perz tutush yeni xitay mallirini bayqut qilish pa'aliyitini qanat yaydurush 

Üchinchi, amérika qoshma shtatliridiki barliq meschit imamliri, musulman alim we imamlirining xitaygha qarshi ochuq bayanatigha awaz qoshush qatarliq mexsus üch tür boyiche dawam qilip kelmekte.

Yuqiriqi pa'aliyetning wujudqa chiqishigha alahide küch chiqiriwatqan "Birma wezipe küchliri" teshkilati hemde "Sada we nezer" teshkilatining re'isi imam abdulmalik mujahidni ziyaret qilduq.

Imam malik mujahid mundaq dédi: "D t da 22 döletning birdek bayanat élan qilishi nahayiti chong ilgirilesh. Men amérikining rehberlikidin bekmu minnetdar chünki, ilgiriki yili amérika bashchiliqida 12 dölet xitay hökümitining Uyghurlarni lagérlargha qamighanliqigha ashkara eyibligen bolsa, bu san 22 ge yetti. Uyghurlarning barliq eqelliy insan heq-hoquqlirining xitay hökümiti teripidin basturushqa uchrishi, milyonlighan Uyghurlarning lagérlargha qamilishi oxshashla dunyaning ortaq mesilisige aylan'ghanliqini körsitip béridu. Men kéler yili 22 musulman hökümetliriningmu buninggha awaz qoshushini we awaz qoshupla qalmay xitaygha qarshi aktip tedbir qollishini ümid qilimen. Chünki bayanlirimda dawamliq tekrarlighinimdek, xitay hökümitining qurghan lagérliri ikkinchi dunya urush mezgilidiki natsistlar gérmaniyesi qurghan lagérlardin kéyin tarixtiki eng chong jaza lagérliridur. Shunga hemme insanning we hökümetning buninggha qarshi turush mes'uliyiti bar.

Biz mujahid ependidin Uyghurlar uchrawatqan zulumlargha qarita islam hökümetlirining musulman jama'iti inkaslirining qanchilik roli we ehmiyiti bolidighanliqini sorighinimizda u mundaq dep jawab berdi:

"Musulman döletliri xitay bilen dostluqni kücheytishni gherb dunyasigha riqabet élan qilghanliqi dep chüshiniwalmasliqi kérek, chünki xitaygha Uyghur mesiliside naraziliq bildürgen bu gherb döletlirining xitay bilen munasiwiti intayin yaxshi. Xitaygha düshmen emes. Iqtisadi we bashqa hemkarliqlirini saqlap kelgen. Ular biwasite xitayning musulmanlargha yürgüzüwatqan siyasetlirining biwasite tesirige uchrimighan. Emeliyette Uyghurlarni qollashning ornigha del eksiche Uyghur mesilisige köz yumup hetta xitayni qollawatqan bezi musulman döletliri we xelqlirining özi xitayning tesirige uchrimaqta. Pakistanda qiz-ayallarning xitaylar teripidin xitaygha sétilip ayagh-asti qilin'ghanliqi we pakistanliqlarning Uyghur ayallirining lagérlarda ikenlikidek mesililer ashkarilandi. Pakistan héch bolmighanda bu ayallargha ige chiqishi, ularning lagérdin bérilishini telep qilishi kérek. Bashqa musulman döletlirimu buningdin ibret élishi, gherb döletlirining xitayni lagérlarni taqash chaqiriqigha awaz qoshushi kérek. 

U, Uyghurlar mesiliside musulman ammiwi teshkilatlarning, meschitlerning, musulman ölima-imamlarning mes'uliyiti barliqi we amma arqiliq hökümetlerge tesir körsiteleydighanliqigha ishinidighanliqini otturigha qoydi. Uning bildürüshige qarighanda, peqet amérikidiki musulmanlarghila emes pütün dunya musulmanliri, hetta pütün dunya xelqi arisida kéngeytishni meqset qilip bashlighan Uyghurlarni qutquzush herikitining ünümi körülmekte. U mundaq dédi:

"Men Uyghurlarni qutquzush herikitining netijisige bekmu ümidlik, bolupmu mezkur herikitimizning mexsus türdiki pa'aliyetliridin, amérikidiki yüz imam we ölimaning awaz qoshushini közlep bashlighan xitaygha qarshi omumiy bayanat élan qilish herikitimizge awaz qoshqan imam ölimalar 300 din ashti. Bu pütün amérika qoshma shtatliridiki meschit imamliri we islam ölimalirining sanining 10 pirsentidin artuq, amérikida üch ming etrapida imam bar. Elwette awaz qoshqanlar amérikidiki emes pütün dunyadiki musulmanlar arisidimu nopuzgha ige, egeshküchiliri köp bolghan yasir qazigha oxshash alimlar we xelqte pikir éqini peyda qilalaydighan, xelqni bashliyalaydighan chong meschitning imamliri, ularning chaqiriqliri musulmanlargha tesir körsitidu, her qandaq musulman dölet musulman ehlining arzusigha hörmet qilishi shert. Téksas, los anjélis, wirjiniya qatarliq musulmanlar olturushluq jaylardiki asasliq imamlar awaz qoshmaqta. Bu imamlar meschitlerde jüme qutbi we dewetliride mexsus Uyghurlarni qutquzush heqqide dewet qiliwatidu we shu jaylardiki Uyghurlarni meschit we musulman yighilishlirigha teklip qilip, Uyghurlarning ehwali heqqide doklat we guwahliq bergüzüsh pa'aliyetlirini élip barmaqta. Biz yene barliq imamlarning ortaq bayanatini élan qilip, amérika hökümitining Uyghurlar heqqide ikki qanun layihisining qarardin ötüshige türtke bolushini ümid qilimiz". 

"Birma wezipe küchliri teshkilati" ning amérikida jem'iy 38 musulmanlar teshkilatliri bolghandin sirt bashqa diniy teshkilat we insan heqliri organliri bilenmu hemkarliqta ish élip barmaqta. Shunglashqa "Uyghurlarni qutquzayli" témisida qozghalghan heriketke amérikining her qaysi shtatliridiki ammiwi teshkilatlirining qizghin awaz qoshuwatqanliqi hemde türlük dewet pa'aliyetlirining amérika miqyasida oxshimighan shtattiki meschit-jame'elerde dawam qiliwatqanliqi we qollashqa érishiwatqanliqi melum. 

Yéqinda yeni 19-iyun küni Uyghur kishilik hoquq qurulushi bilen "Birma wezipe küchliri teshkilati" ning hemkarliqida amérika dölet mejliside amérika dölet mejlis ezaliri bilen uchriship, Uyghurlar heqqidiki qanun layihelirige imza qoyushqa chaqiriq qilish herikitige 200 ge yéqin musulmanning pida'iy bolup awaz qoshushi Uyghurlar uchrawatqan zulumlargha qarshi amérikidiki musulmanlarning aktip inkas qayturuwatqanliqini yene bir qétim körsitip bergen idi. 

"Birma wezipe küchliri teshkilati" ning hey'et ezasi we "Hemmige adalet teshkilati" ning washin'gton alahide rayonidiki diréktori xéna xanim, musulman jem'iyetlirining paytext washin'gton we uning etrapida Uyghurlar üchün élip bériliwatqan pa'aliyetliridiki aktip pida'iylarning biridur. U özining zhurnalist bolush süpiti bilen ikki yil awwal Uyghurlarning weziyiti heqqide maqale yézish jeryanida izdinip, Uyghurlarning ehwalini téximu chongqur chüshen'gendin kéyin, hazir "Uyghurlarni qutquzayli" herikitidiki bir aktip pa'aliyetchige aylan'ghanliqini, özige oxshash bu pa'aliyetlerge hetta bashqa shtatlardinmu musulmanlarning toxtimay awaz qoshuwatqanliqini bildürdi. U: "Yene dunya miqyasida Uyghurlargha köngül bölüsh dolquni ortaq sadagha ayliniwatqan mezgilde, musulman xelqlerning bolupmu oxshash qanliq basturush qirghinchiliqni béshidin kechürgen birma rohéngga musulmanliriningmu hemkarlishishi adalet üchün uyushqan sépimizni we awazimizni küchlendüridu shundaqla bir-birimizge yardem béreleymiz" dédi.

Wirjiniya shtati musulmanlar jem'iyitining re'isi imam rafi "Uyghurlarni qutquzayli" ortaq bayanatigha imza atqan nopuzluq islam ölimalirining biri. U xitayning Uyghur diyarida qurghan lagérlirini taqishi we "Uyghur kishilik hoquq qanun layihisi" ning maqullinishini qolgha keltürüsh üchün amérika dölet mejlisi ezaliri bilen körüshüshni dawam qilip kéliwatqanliqini bildürdi. U yene wirjiniyadiki barliq meschitlerning imamliri we ölimalarning "Birma wezipe küchliri", "Uyghur kishilik hoquq qurulushi" bilen izchil hemkarliship, Uyghurlarning pa'aliyetlirigimu ishtirak qilghanliqini, jem'iyette yene musulmanlarni Uyghur mesilisi boyiche pida'iyliqqa terbiyilesh, meschitlerde mexsus Uyghurlar üchün pa'aliyetlerni élip bérishqa yéteklewatqanliqini bildürdi.

Uyghurlarni qollap kéliwatqan insanperwer teshkilat yaki musulmanlar teshkilatliridin bashqa Uyghurlarning amérikida élip bériwatqan pa'aliyetlirige qizghin awaz qoshuwatqan musulmanlarmu barghanche köpeymekte.

Toluq bet