Amérikaning yuqiri derijilik emeldarliri xitayni eng zor tehdit dep körsetti

Muxbirimiz irade
2020-12-14
Share
Amérikaning yuqiri derijilik emeldarliri xitayni eng zor tehdit dep körsetti Amérika tashqi ishlar ministiri mayk pompéyo washin'gtondiki taratqulargha söz qilmaqta. 2020-Yili 24-noyabir, washin'gton.
REUTERS

Yéqinda xitay kompartiyesining amérikaning démokratiyelik qimmet qarashliri, dölet xewpsizliki, herbiy we iqtisadiy küchige zor tehdit ikenliki amérikaning 3 muhim emeldari teripidin tilgha élindi. Bulardin biri, amérika tashqi ishlar ministiri mayk pompéyo.

U 9-dékabir küni, amérikaning jorjiya shtatidiki téxnologiye uniwérsitétida mexsus xitay tehditi heqqide nutuq sözlidi. Uning bu nutqi aldinqi hepte amérika döletlik istixbaratning mudiri jon ratkilifning xitay tehditi heqqidiki bayanatidin kéyinki yene bir muhim bayanattur.

Mayk pompéyo jorjiya téxnologiye uniwérsitétida nutuq sözligende aldi bilen özining bu mektepni tallishidiki sewebke izahat berdi. U bu uniwérsitétning amérikaning dölet bixeterlikige munasiwetlik muhim tetqiqatlar bolidighanliqini, shunga xitay kompartiyesining amérika uniwérsitétlirigha we tetqiqat organlirigha tesir körsitish pa'aliyetlirini chüshendürüsh üchün intayin muhim bir orunluqini bildürdi. U bügünki nutqida pütünley xitayning amérikadiki aliy bilim yurtlirini öz tesiri astigha élish we eqliy mülk jasusluqi bilen shughullinishigha merkezlishidighanliqini éytti.

Mayk pompéyo xitay hökümitining amérikadiki uniwérsitétlargha her yili yüz minglighan oqughuchi, tetqiqatchilarni ewetip, amérikada oquwatqan yaki tetqiqat bilen shughulliniwatqan xitaylargha bésim qilip we yaki özining jasuslirini tetqiqatchi yaki oqughuchi süpitide herqaysi tetqiqat orunlirigha kirgüzüp turup amérika uniwérsitétliri we tetqiqat orunlirida muhim tetqiqat netijilirini oghrilash, pikir erkinlikini cheklesh, uniwérsitétlardiki pikir éqimini tesir astigha élishtek heriketler bilen shughulliniwatqanliqini misalliri bilen chüshendürdi.

U mundaq dédi: "Amérikaliqlar choqum xitay kompartiyesining bizning aliy ma'arip yurtlirimizni qandaq qilip zeherlewatqanliqini, bu heriketlerning erkinlikimiz we amérikaning dölet bixeterlikige qandaq xewp tughduruwatqanliqini bilishi kérek. Eger biz özimizni bu jehette terbiyelimisek we yüz bériwatqan ishlarni semimiylik bilen qobul qilmisaq, künlerning biride béyjing bizge dersimizni béridu".

Mayk pompéyo sözide yene, xitay heqqidiki xata tonush sewebidin nechche on yil boyiche xitayning amérikani her jehettin suyi'istémal qilghanliqini we xitayning bu jeryanda amérikadin oghrilighan téxnikilar arqiliq özini küchlendürgenlikini éytti. , bularning hemmini amérikadin we dunyaning bashqa jayliridin oghrilighan téxnikilar arqiliq ishqa ashurghanliqini éytti. U shunga amérika uniwérsitétliri we tetqiqat orunlirining amérikaning dölet xewpsizlikige biwasite tutushidighan tetqiqat netijilirini qet'iy qoghdishi kéreklikini eskertti. U mundaq dédi:

"Qarang, xitay kompartiyesi bizning ijadchanliqimizgha hergizmu yétiship bolalmaydu. Chünki u yerde hemme orun dölet teripidin bashqurulidu. U bir mustebit hakimiyet. Shunglashqa u her yili 400 ming oqughuchini amérika qoshma shtatlirigha oqushqa ewetidu. Herqaysi uniwérsitétlarda oquwatqan 400 ming oqughuchining hemmisi birla dölettin kelgen. Bu hergizmu tasadipiyliq emes. Xitay ichidiki aliy derijilik pen-téxnika baziliri asasen oghrilan'ghan yaki bashqa döletlerdin sétiwélin'ghan téxnikilargha tayinidu. Héchbiri özlirining emes. Béyjing hökümiti xitay tetqiqatchilarning amérikada qélishini xalimaydu. Ularning terbiyelen'gendin kéyin qaytip kélip sotsiyalistik xitay üchün xizmet qilishini ümid qilidu".

Pompéyo sözide yene, bir qisim amérikaliq tetqiqatchi-bilim ademliriningmu xitay bergen pulgha aldinip, bilip-bilmey öz tetqiqat netijisi arqiliq xitay armiyesining özini küchlendürüshige xizmet qilghanliqini misal qilip ötti.

U jorjiyadiki bir uniwérsitétta oquydighan oqughuchidin misal bergende xitay hökümitining bolupmu Uyghurlar we tibetler üstidin jasusluq qilishqa alahide qiziqidighanliqinimu eskertip ötti. U mundaq dédi: "Jorjiya uniwérsitétining bir oqughuchisi 2018-yili bizge 'xitayning mexpiy saqchiliri méni qayta-qayta parakende qildi. Mendin chet'eldiki démokratik pa'aliyetchiler we öktichilerning pa'aliyetliri heqqide uchur bérishimni telep qildi, ular bolupmu Uyghurlar we tibetlerning heriketlirige bek qiziqidiken', dédi. Menche bigunah xitay puqraliri xitay kompartiyesining eng köp ziyankeshlikige uchrighuchilardur".

Mayk pompéyo sözide yene éniq qilip "Kungzi instituti", "Xitay oqughuchilar uyushmisi", "Xitay tetqiqatchilar uyushmisi" qatarliqlar xitay kompartiyesining biwasite bashqurushidiki orunlar, dep körsetti. U xitayning bu arqiliq amérika uniwérsitétlirida pikir erkinlikini kontrol qilish, amérikaliq oqutquchi-oqughuchilarni tesir astigha élip, ularning méngisini yuyuwatqanliqini bayan qildi.

Mayk pompéyo sözide yene, xitay kompartiyesi peyda qiliwatqan tehditlerni sözleshning gahida irqchiliq yaki sinofobiye(xitaygha qarshi ) dégen töhmetler bilen jimiqturuluwatqanliqini éytti. U "Bundaq yalghan peryadlar bilen xitay kompartiyesi peyda qiliwatqan tehditlerni sözlesh basturulup qoyulmasliqi kérek" dédi.

U mundaq dédi: "Biz bu zalim hakimiyetning bizning téxnikilirimizni oghrilap öz herbiy küchini ashurushigha, xelqimizning méngisini yuyushigha we bizning organlirimizni sétiwélishigha yol qoyalmaymiz".

Amérika tashqi ishlar ministiri mayk pompéyo xitayning amérikadiki jasusluq pa'aliyetlirige ünümlük zerbe bérish, ularning amérikadiki bilim yurtlirida pikir erkinliki we akadémiye erkinlikini cheklishige yol qoymasliq üchün choqum amérikaliq oqughuchilar, oqutquchilar we barliq amérikaliqlarning hoshyarliqini östürüshi we özlirige maslishishi kéreklikini tekitlidi.

Ötken hepte ichide yene, amérikaning yuqiri derijilik herbiy qomandani mark milléy xitay tehditi heqqide söz qildi. U "Xitay herbiy küchini 2035-yilighiche amérika bilen tengleshtürmekchi boluwatidu. Andin u bu esirning otturilirida bir herbiy toqunush arqiliq amérikani meghlup qilishni közlewatidu" dédi.

Général mark milléy bu sözlerni 8-dékabir küni, "Wal sitrit zhurnili" uyushturghan bir yighinda qilghan. U shu kündiki sözide xitayning hazir yuqiriqidiki meqsitige yétish üchün heriket qiliwatqanliqini eskertip "Xitay amérikaning hazirqi we kelgüsi yillardiki eng muhim bixeterlik küshendisi" dégen.

Général milléy yene mundaq dégen: "Qed kötürüwatqan xitaydin mudapi'elinish üchün, amérika choqum özining iqtisadiy we herbiy küchini tereqqiy qildurushi kérek. Biz chong döletler riqabitining chong döletler urushigha aylinishini xalimaymiz. Bu bir apet bolidu. . . Amérika armiyesi choqum alem boshluqi we tor dunyasida hujum qilish we mudapi'elinish xaraktérlik heriketlerni qozghitishqa teyyarliq qilishi kérek, bolupmu xitay we rusiye qatarliq reqiblirige qarshi turushi kérek, chünki her ikkisi bu sahede özlirining herbiy iqtidarini tereqqiy qildurmaqta".

Aldinqi hepte yene, amérikaning soda ministiri wilbur rus sin'gaporning sahibxaniliqida échilghan bir xelq'araliq yighin'gha qatnashqanda xitay tehditi heqqide toxtalghan. U xitayni "Asiyadiki eng chong iqtisadiy we herbiy tehdit" dep süpetligen. U xitayning soda usullirida nurghun yolsizliqlarning mewjutluqini tilgha élip, herqaysi döletlerning buninggha tedbir qollinishi zörürlükini tekitligen we "Biz dölet bixeterlikimizni we iqtisadiy menpe'etimizni qoghdash bilen bille, erkin we téximu adil sodini dawamliq righbetlendürüshimiz zörür" dep eskertken.

Bu heqtiki mulahizilerde körsitilishiche, yuqiridiki yuqiri derijilik emeldarlarning sözliri amérika tramp hökümitining meydanini toluq namayan qilidiken. Tramp hökümiti téxi yéqinda xitay xelq qurultiyi da'imiy komitétining 14 neper ezasigha jaza tedbiri élan qilghan. U yene xitayning hindo-tinch okyandiki kéngeymichilik heriketlirini cheklesh üchün rayondiki déngiz seperlirini we shundaqla manéwirlirini köpeytkenidi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet