Sidnéydiki Uyghurlar "Uyghur medeniyet küni" arqiliq Uyghurlarni tonutti

Muxbirimiz gülchéhre
2019-04-03
Élxet
Pikir
Share
Print
Sidnéydiki Uyghurlar uyushturghan "Uyghur medeniyet küni" de körgezme buyumlar. 2019-Yili 31-mart, awstraliye.
Sidnéydiki Uyghurlar uyushturghan "Uyghur medeniyet küni" de körgezme buyumlar. 2019-Yili 31-mart, awstraliye.
RFA/Gülchéhre

Chet'ellerdiki Uyghurlar, wetinidiki uruq-tughqanliri xitay teripidin lagérlargha qamalghan eng qiyin we qarangghu künlerni béshidin kechürüwatqan bir peytte, yenila qayghuni küchke aylandurup türlük aktip pa'aliyetler arqiliq, dunyagha Uyghurlar weziyitini tonutushqa tiriship kelmekte. Sidnéy Uyghur ayallar guruppisidiki xanimlar birlikte, 31-mart sidnéy shehiride tunji qétimliq "Uyghur medeniyet küni" pa'aliyitini uyushturdi. Bu pa'aliyette ular Uyghur ta'am medeniyiti, öy medeniyiti, kiyim-kéchek medeniyiti, naxsha-muzika medeniyiti we bu güzel medeniyetning qandaq buzghunchiliqlargha uchrawatqanliqi heqqide sistémiliq matériyallar arqiliq, awstraliye jem'iyitige Uyghur millitini tonushturdi. Sidnéyda muweppeqiyetlik ötküzülgen "Uyghur medeniyet küni" heqqide muxbirimiz gülchéhre tepsiliy melumat béridu.

2019-Yili 3-ayning 31-küni sidnéy waqti etigen sa'et 10 da, sidnéy shehiridiki chong tenterbiye zali k j w bayram tüsige kirgen bolup, oxshighan Uyghur tatliq-türümliride qilin'ghan nashtiliq bilen bashlan'ghan mezkur Uyghur medeniyet küni pa'aliyitige, Uyghurlar er-ayalliri, balilar we her millettin bolup, 300 din artuq méhman qatnashqan. Bu pa'aliyette sidnéydiki Uyghurlar Uyghurlarning yémek-ichmek, kiyim-kéchek, öy we naxsha-muzika medeniyetlirini namayan qilish bilen birge bu medeniyetning qandaq buzghunchiliqlargha uchrawatqanliqi heqqidimu sistémiliq matériyallar arqiliq köpchilikke melumat bergen.

Pa'aliyet teshkilligüchiliridin Uyghur ziyaliysi patime seyyah xanimning bergen melumatigha qarighanda, pa'aliyet awstraliyening yerlik xelqqe mensup tupraq ikenliki étirap qilin'ghan nutuqtin bashlan'ghan we arqidin qur'an qira'iti qilinip, Uyghur éli we yéngi zélandiyediki qazagha uchrighan musulman qérindashlargha du'a oqulghan, keynidinla awstraliye emgekchiler partiyesining gholluq ezasi kiris xeysni sözge teklip qilin'ghan. Xeys ependi sözide awstraliyening Uyghurlargha köngül bölüwatqanliqi we qollaydighanliqini sözlep ötken.

Arqidin patime seyyah xanim tamashibinlargha "Uyghur" sözini qandaq teleppuz qilidighanliqini ögitish bilen birge "Uyghurlar heqqide qisqiche chüshenche" témisida nutuq sözlep, Uyghur xelqining tarixi, medeniyiti we hazirqi ehwalini qisqiche chüshendürüp ötken iken.

Patime xanimning éytishiche, Uyghur medeniyet küni pa'aliyitini teshkilligen sidnéy Uyghur ayalliri guruppisi 2016-yili sidnéy shehiridiki Uyghur ziyaliyliridin zulpiye erk xanimning "Startts fakt" programmisi bilen hemkarlishishi arqiliq qurulghan bolup, mezkur guruppa Uyghur jama'itining öz-ara bir-birige yardem bérishini nishan qilghan. Bu guruppa qurulghandin kéyin sidnéydiki Uyghur xanimlarning ijtima'iy we medeniy pa'aliyetliri janlan'ghan we shu yosundiki pa'aliyetliri téximu mol mezmunluq dawamlashqan.

Guruppidiki pida'iy Uyghur xanim qizlar bu qétim "Uyghur medeniyet küni" ötküzüsh teyyarliq xizmetlirini bultur 12-aydila bashliwetken iken. Pa'aliyetni sidnéy sheherlik hökümet qatarliq orunlar iqtisadi küch bilen teminligen iken.

Pa'aliyetke qatnashquchilar chüshlük tamaqtin burun "Uyghur öyi" we "Medeniyet körgezmisi" jaylashqan yene bir öyge teklip qilin'ghan. Méhmanlar, qatar-qatar körpiler sélin'ghan, otturisigha qiblige qaritip jaynamaz sélinip, qur'an kerim qoyulghan shuningdek mehmud qeshqerining qum basma süriti, "Qutadghu bilik" we "Türkiy tillar diwani" közge tashlinip turghan, yene bir teripige böshük qoyulghan turghan güzel Uyghur öyini körüshke muyesser bolghan. Bu Uyghur öyi dérizige ésilghan etles rextler, üstel üstige tizilghan herxil qol hüner-sen'et buyumliri, gilemler, kiyim jahazisigha ésilghan Uyghurche kiyimler, ishkapning oyuqlirigha tizilghan Uyghur doppa we etles sharpilar, her xil muzika eswablirining kichiklitilgen modélliri qatarliq buyumlar bilen ajayip jelp qilarliq tüste seremjanlashturulghan.

Méhmanlar qol-hünerwenchilikining nepislikige heyran qalghan halda, tizilma buyumlarni awaylap tutup körüp Uyghur xelqining eqil-parasitige apirin éytishqan. Uyghur medeniyet körgezmisimu mushu öyge orunlashturulghan bolup, 57 parche resimlik teshwiqattin terkib tapqan uchurlardin Uyghur élining jughrapiyelik orni, Uyghurlar heqqide qisqiche so'al-jawablar, Uyghur élidin qéziwélin'ghan bir qisim medeniyet buyumliri we bashqilarni bilish mumkin. Bu yerge yene

Uyghur élining güzel tebi'iy menzilliri, Uyghur baliliri, Uyghurlarning yémek-ichmek, hoyla-aram, qolum-qoshnidarchiliq munasiwetliri we kündilik turmushliri teswirlen'gen süretler qoyulghan.

Tamashibinlar mushundaq qedimiy medeniyet nemunilirini körüwatqanda, ularning közige alahide chéliqqini bu medeniyet we uning yaratquchisi bolghan Uyghur xelqining nöwette qandaq weyranchiliq we xarliqlargha uchrawatqanliqigha a'it süretler bolghan.

Medeniyet pa'aliyiti jeryanida Uyghur medeniyitining muhim terkibi qisimliridin biri bolghan Uyghur ta'am medeniyiti, jümlidin Uyghurlarning türlük yémekliri méhmanlarni téximu huzurlandurdi.

Uyghur medeniyet künidiki rengdar pa'aliyetlerdin tesirlen'genlikini we shanliq Uyghur medeniyitidin heyran bolghanliqini ipadiligen awstraliyelik jéssika xanim: "Menla emes, bu pa'aliyetke qatnashqan bashqa dostlirimmu Uyghurlarning bay medeniyitige, méhmandostluqigha, mezzilik ta'amlirigha, güzel naxsha muzikilirigha heyran qalduq, epsuski bu güzel we özgiche medeniyetning hazirqidek yoqitilish tehditige qalghini, Uyghurlarning yüzliniwatqan tragédiyeliri bizni échindurdi we azablidi. Bu pa'aliyet awstraliyeliklerning Uyghurlarni chüshinishini ilgiri süridu. Biz sidnéyda arimizda Uyghurlardek mushundaq özgiche güzel medeniyet topluqining barliqidin bekmu pexirlenduq" dédi.

Sidnéy shehiride yashaydighan ataqliq naxshichi we muzikant shöhret tursun ependi muzika etritidikilerning neq meydanda orundighan Uyghur naxsha-muzika we usulliri bolsa tamashibinlarni téximu zor hayajan'gha salghan bolup, tamashibinlarmu teng usulgha chüshken.

Shöhret tursun ependi Uyghur naxsha-usul medeniyitining namayendiliri her sahedin kelgen kishilerning Uyghur medeniyitining küchini biwasite hés qilishigha türtke bolghanliqini éytti.

Chüshlük tamaqtin kéyin sidnéydiki Uyghur balilarning putbol komandisi bilen rohin'ga balilar putbol komandisi dostane musabiqe oynap, pa'aliyetni yene bir pellige kötürgen. Arqidin "Sidnéy kichik cholpanlar usul mektipi" ning omaq qizliri arqa-arqidin yalghuz kishilik we kolléktip usullarni oynap, pütün sorunni téximu omaq tüske kirgüzgen.

Shundaq qilip shu küni chüshtin kéyin sa'et 4 kéche dawam qilghan bu pa'aliyet intayin ongushluq axirlashqan. Bu pa'aliyetke awstraliyediki türk, afghanistan, xazara, ézer, süriye, bosniye, rohin'ga, bangladish, pelestin musulmanliri wekilliri, bir qisim teywenlikler we xitay falun'gongchilar jem'iyiti wekilliri shuningdek awstraliyelikler qatniship, Uyghurlar bilen dostane munasiwette bolghan.

Bu pa'aliyetke awstraliye Uyghur jem'iyiti we bashqa Uyghur jem'iyetliri rehberliri shuningdek sidnéyda turushluq Uyghur jama'iti ezalirimu aktip qatnashti. Uyghurlar bu pa'aliyette qayta jem bolup, nahayiti xushal-xuram ehmiyetlik bir künni ötküzdi.

Toluq bet