Қирғизистан уйғурлири 1-июн балилар байрими өткүзди

Ихтиярий мухбиримиз ферузә
2021-06-02
Share

1-Июн хәлқара балилар байримини қирғизистан аһалисиму өткүзди. Қирғизистанда яшиғучи уйғурлар бурундин тартип хатириләп келиватқан бу байримини бу йилму корона вируси тәһдитигә қаримай өзигә яриша рәвиштә өткүзди.

Һәр бир мәһәллидә 1-июн күни хәлқара балилар байримиға беғишланған консерт вә оюнлар уюштурулди. Уйғур җамаити башқа милләтләр билән бирликтә өз мәһәллисидә уюштурулған паалийәтләргә қатнашти. Шундақла, бу күни қирғизистан хәлқ ассамблейәсиниң тәркибидики бир бөлүм болған "иттипақ" җәмийитиниң яшлар гуруппилири хәйри-сахавәтлик ишларға актип қатнишип, йетим балилар орунлаштурулған өйләргә совғатларни елип берип балиларниң кәйпиятини көтүрүшкә өз һәссисини қошушти.

Балилар байрими дунядики балилар дуч келиватқан мәсилиләргә хәлқара җамаәтниң диққитини тартиш үчүн бекитилгән байрам иди. Дуняда хәлқара җәмийәт бирдәк етирап қилған вә имзалиған балиларниң һоқуқлириға аит бирқанчә мизан вә әһдинамиләр бар. Хәлқарадики балилар һоқуқиға аит "балилар һоқуқи әһдинамиси" дә балиларниң пүтүн һоқуқлирини қоғдаш ениқ бәлгиләнгән.

Лекин, бәхткә қарши дунядики һәммә балилар бу һоқуқлардин бәһримән болмайду. 1-Июн балилар байрими өткүзүлүватқан шу күнләрдә, игилинишичә уйғур диярида хитай һөкүмити тәрипидин йүргүзүлүватқан зораванлиқ сиясити вә лагерлар мәсили миңлиған уйғур, қазақ вә қирғиз балилирини аилилиридин айрип уларниң тәбиий һоқуқлиридин мәһрум қилғанлиқи билдүрүлмәктә.

Явропа иттипақиниң қирғизистанда турушлуқ вәкилләр өмикиниң хадими фәрхад ибраһимоф зияритимизни қобул қилип, явропа иттипақиниң тәркибидики бир нәччә тәшкилатниң хитай һөкүмитиниң лагерлар вә йетим балилар мәсилисини көп қетим әйиблигәнликини тәкитләп, мундақ деди:

"явропа иттипақиниң тәркибидә явропа комитети, явропа кеңиши, явропа парламенти қатарлиқ бир нәччә сиясий қурулмилар бар. Әң өткүр баянлар явропа парламенти тәрипидин қилиниду. явропа парламенти хитай һөкүмитиниң аз санлиқ милләтләр үстидин йүргүзүватқан сияситини көп қетим әйиблиди. Билишимизчә уйғур диярида уйғурлардин сирт йәнә қазақ, қирғиз вә башқа түркий милләт вәкиллириму ‹тәрбийәләш лагерларға' соланған. явропа парламенти хитай һөкүмитиниң бу һәрикәтлирини қаттиқ әйибләп, шундақла лагерлар сәвәбидин йетим қалған балилар мәсилисиниму көп қетим оттуриға қойған. явропа парламенти аилиләрни айритиш, уйғур вә башқа түркий милләттики балиларни ятақлиқ мәктәпләргә орунлаштуруш сияситигә қаттиқ наразилиқ билдүргән, чүнки мәзкур ятақларда балилар ата-анилири һаят мәзгилдә йетим қалдурулған, шундақла улар уйғур тили, мәдәнийити вә тарихидин үзүветилгән. Йәни яш келәчәк әвладлирини толуқ хитайлаштуруш сиясити йүргүзүлүватиду. явропа иттипақиниң ташқи ишлар вә бихәтәрлик сияситигә вәкиллик қилған, җозе боррел, кишиләрни чөчүтидиған хәвәрләргә көңүл бөлүватқанлиқини бир нәччә қетим билдүргән. явропа иттипақи бир дипломатик тәшкилат болуш сүпитидә, бәк өткүр баянат бәрмигәниди. Лекин кейин қандақла болмисун, йәнә уйғур мәсилисигә аит бир қанчә өткүр баянатларни елан қилди".

Мәлуматларға қариғанда хитай һөкүмитиниң уйғур хәлқиниң үстидин йүргүзүватқан бесим сиясити сәвәбидин йүзлигән уйғур балилар уйғур дияриниң ичидә вә муһаҗирәттә йетим болуп қелишқан. Чәтәлләрдики бирқисим уйғур балилириниң дадиси, яки аниси, яки ата-аниси бирақла уйғур диярида лагерларға солинип кетип, иккинчиләп балилири билән җәм болалмайдиған әһвалларму йүз бәргән.

Шу мунасивәт билән һәр хил уйғур тәшкилатлири уйғур балиларға меһир-шәпқәт көрситиш вә уларға хушаллиқ бериш үчүн тиришмақта. Дуня уйғур аяллар бирликиниң рәиси рисаләт қәһриман ханим зияритимизни қобул қилип, муһаҗирәттики балиларға уйғур тилини өгитиш вә миллий ғурурини күчәйтиш үчүн елип берилгән паалийәтлири тоғрисида тохталди.

Игилинишичә, чәтәлләрдики уйғурларниң әһвалидин алғанда, қирғизистан қазақистан җумһурийитидин кейин қалса, әң көп уйғур аһалиси яшайдиған бир мәмликәт. Лекин қирғизистандики уйғур балилар ана тил тәрәптин қаттиқ қийнилиду. Уйғурлар зич олтурақлашқан мәһәллә вә наһийәләрдә бирму уйғур мәктәп яки уйғур курслири йоқ. Шуниң үчүн қирғизистан уйғурлири "иттипақ" җәмийити балиларни вәтәнпәрвәрлик роһида тәрбийәләш үчүн бир қатар паалийәтләрни елип бармақта. "иттипақ" җәмийитиниң аяллар кеңишиниң рәиси турсунай ислам ханим, зияритимизни қобул қилип, җәмийәт тәрипидин уюштурулған паалийәтләр һәққидә тохталди.

Қирғизистан уйғурлириниң нөвәттики әң муһим мәсилилиридин бир балилирини өз ана тили, өз мәдәнийити билән тәрбийәләш, уйғур балилири өз ана тилида оқуйдиған мәктәп бәрпа қилиштур. Бу, узундин буян уйғур җамаити әң көңүл бөлүп кәлгән мәсилә иди. Нөвәттә, уйғур балилири асасән өз ана тилини өз өйидә өгиниду. Улар асасән рус тиллиқ мәктәпләрдә, бирқисми қирғиз тилидики мәктәпләрдә оқуйду.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт