Qirghizistan Uyghurliri 1-iyun balilar bayrimi ötküzdi

Ixtiyariy muxbirimiz féruze
2021-06-02
Share

1-Iyun xelq'ara balilar bayrimini qirghizistan ahalisimu ötküzdi. Qirghizistanda yashighuchi Uyghurlar burundin tartip xatirilep kéliwatqan bu bayrimini bu yilmu korona wirusi tehditige qarimay özige yarisha rewishte ötküzdi.

Her bir mehellide 1-iyun küni xelq'ara balilar bayrimigha béghishlan'ghan konsért we oyunlar uyushturuldi. Uyghur jama'iti bashqa milletler bilen birlikte öz mehelliside uyushturulghan pa'aliyetlerge qatnashti. Shundaqla, bu küni qirghizistan xelq assambléyesining terkibidiki bir bölüm bolghan "Ittipaq" jem'iyitining yashlar guruppiliri xeyri-saxawetlik ishlargha aktip qatniship, yétim balilar orunlashturulghan öylerge sowghatlarni élip bérip balilarning keypiyatini kötürüshke öz hessisini qoshushti.

Balilar bayrimi dunyadiki balilar duch kéliwatqan mesililerge xelq'ara jama'etning diqqitini tartish üchün békitilgen bayram idi. Dunyada xelq'ara jem'iyet birdek étirap qilghan we imzalighan balilarning hoquqlirigha a'it birqanche mizan we ehdinamiler bar. Xelq'aradiki balilar hoquqigha a'it "Balilar hoquqi ehdinamisi" de balilarning pütün hoquqlirini qoghdash éniq belgilen'gen.

Lékin, bextke qarshi dunyadiki hemme balilar bu hoquqlardin behrimen bolmaydu. 1-Iyun balilar bayrimi ötküzülüwatqan shu künlerde, igilinishiche Uyghur diyarida xitay hökümiti teripidin yürgüzülüwatqan zorawanliq siyasiti we lagérlar mesili minglighan Uyghur, qazaq we qirghiz balilirini a'ililiridin ayrip ularning tebi'iy hoquqliridin mehrum qilghanliqi bildürülmekte.

Yawropa ittipaqining qirghizistanda turushluq wekiller ömikining xadimi ferxad ibrahimof ziyaritimizni qobul qilip, yawropa ittipaqining terkibidiki bir nechche teshkilatning xitay hökümitining lagérlar we yétim balilar mesilisini köp qétim eyibligenlikini tekitlep, mundaq dédi:

"Yawropa ittipaqining terkibide yawropa komitéti, yawropa kéngishi, yawropa parlaménti qatarliq bir nechche siyasiy qurulmilar bar. Eng ötkür bayanlar yawropa parlaménti teripidin qilinidu. Yawropa parlaménti xitay hökümitining az sanliq milletler üstidin yürgüzüwatqan siyasitini köp qétim eyiblidi. Bilishimizche Uyghur diyarida Uyghurlardin sirt yene qazaq, qirghiz we bashqa türkiy millet wekillirimu 'terbiyelesh lagérlargha' solan'ghan. Yawropa parlaménti xitay hökümitining bu heriketlirini qattiq eyiblep, shundaqla lagérlar sewebidin yétim qalghan balilar mesilisinimu köp qétim otturigha qoyghan. Yawropa parlaménti a'ililerni ayritish, Uyghur we bashqa türkiy millettiki balilarni yataqliq mekteplerge orunlashturush siyasitige qattiq naraziliq bildürgen, chünki mezkur yataqlarda balilar ata-aniliri hayat mezgilde yétim qaldurulghan, shundaqla ular Uyghur tili, medeniyiti we tarixidin üzüwétilgen. Yeni yash kélechek ewladlirini toluq xitaylashturush siyasiti yürgüzülüwatidu. Yawropa ittipaqining tashqi ishlar we bixeterlik siyasitige wekillik qilghan, jozé borrél, kishilerni chöchütidighan xewerlerge köngül bölüwatqanliqini bir nechche qétim bildürgen. Yawropa ittipaqi bir diplomatik teshkilat bolush süpitide, bek ötkür bayanat bermigenidi. Lékin kéyin qandaqla bolmisun, yene Uyghur mesilisige a'it bir qanche ötkür bayanatlarni élan qildi".

Melumatlargha qarighanda xitay hökümitining Uyghur xelqining üstidin yürgüzüwatqan bésim siyasiti sewebidin yüzligen Uyghur balilar Uyghur diyarining ichide we muhajirette yétim bolup qélishqan. Chet'ellerdiki birqisim Uyghur balilirining dadisi, yaki anisi, yaki ata-anisi biraqla Uyghur diyarida lagérlargha solinip kétip, ikkinchilep baliliri bilen jem bolalmaydighan ehwallarmu yüz bergen.

Shu munasiwet bilen her xil Uyghur teshkilatliri Uyghur balilargha méhir-shepqet körsitish we ulargha xushalliq bérish üchün tirishmaqta. Dunya Uyghur ayallar birlikining re'isi risalet qehriman xanim ziyaritimizni qobul qilip, muhajirettiki balilargha Uyghur tilini ögitish we milliy ghururini kücheytish üchün élip bérilgen pa'aliyetliri toghrisida toxtaldi.

Igilinishiche, chet'ellerdiki Uyghurlarning ehwalidin alghanda, qirghizistan qazaqistan jumhuriyitidin kéyin qalsa, eng köp Uyghur ahalisi yashaydighan bir memliket. Lékin qirghizistandiki Uyghur balilar ana til tereptin qattiq qiynilidu. Uyghurlar zich olturaqlashqan mehelle we nahiyelerde birmu Uyghur mektep yaki Uyghur kursliri yoq. Shuning üchün qirghizistan Uyghurliri "Ittipaq" jem'iyiti balilarni wetenperwerlik rohida terbiyelesh üchün bir qatar pa'aliyetlerni élip barmaqta. "Ittipaq" jem'iyitining ayallar kéngishining re'isi tursun'ay islam xanim, ziyaritimizni qobul qilip, jem'iyet teripidin uyushturulghan pa'aliyetler heqqide toxtaldi.

Qirghizistan Uyghurlirining nöwettiki eng muhim mesililiridin bir balilirini öz ana tili, öz medeniyiti bilen terbiyelesh, Uyghur baliliri öz ana tilida oquydighan mektep berpa qilishtur. Bu, uzundin buyan Uyghur jama'iti eng köngül bölüp kelgen mesile idi. Nöwette, Uyghur baliliri asasen öz ana tilini öz öyide öginidu. Ular asasen rus tilliq mekteplerde, birqismi qirghiz tilidiki mekteplerde oquydu.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet